Αδάμαντας

Αδάμαντας Μήλος: το λιμάνι ανήκει στο πέμπτο σε μέγεθος νησί των Κυκλάδων, στη νοτιοδυτική άκρη του συμπλέγματος. Η Μήλος απέχει 102 χιλιόμετρα από το Ακρωτήριο Μαλέας της Πελοποννήσου. Το νησί έχει πλάτος 23 χιλιόμετρα από βορειοανατολικά προς νοτιοδυτικά και 13 χιλιόμετρα από βορρά προς νότο. Η έκτασή του υπολογίζεται σε 151 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Οι ηφαιστειακοί βράχοι καλύπτουν τη μεγαλύτερη έκτασή του. Στο νησί έχουν απογραφεί πάνω από 250 γεωσημεία και γεώτοποι. Η Μήλος θεωρείται περιοχή με εξαιρετικές δυνατότητες γεωτουρισμού.

Οι δύο πρώτες νέες ενότητες εξηγούν πού βρίσκεται το λιμάνι μέσα στον κόλπο και ποιοι Κρητικοί το έχτισαν. Ακολουθούν τα μουσεία, οι εκκλησίες, οι κοντινές παραλίες, το καταφύγιο και οι θερμές πηγές του χωριού. Έπειτα έρχονται οι κρουαζιέρες, τα πλοία της γραμμής, οι δραστηριότητες στη στεριά και στη θάλασσα και οι συχνές ερωτήσεις. Αδάμαντας Μήλος – εκδρομές: οι βόλτες με σκάφος και οι ξεναγήσεις που ξεκινούν από το λιμάνι κλείνονται ηλεκτρονικά, πριν από το ταξίδι.

Πού βρίσκεται ο Αδάμαντας Μήλος μέσα στον κόλπο;

Αδάμαντας Μήλος: το χωριό βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του κόλπου, που καλύπτει την κοιλότητα του κύριου ηφαιστειακού κρατήρα. Η είσοδος του κόλπου ανοίγει βορειοδυτικά, κοντά στο Φουρκοβούνι και την Αρετή. Πάνω από το λιμάνι υψώνονται το οροπέδιο της Πλάκας και ο βραχώδης ηφαιστειακός λόφος του Κάστρου.

Ο κόλπος χωρίζει το νησί σε δύο μισά, που ενώνονται με έναν ισθμό. Το πλάτος του ισθμού δεν ξεπερνά τα 2,2 χιλιόμετρα. Το δυτικό μισό είναι το αγριότερο κομμάτι της Μήλου και δεν έχει χωριά. Εκεί υπάρχουν μόνο ελάχιστοι οικισμοί και κάποια παλιά ορυχεία. Το μόνο ορυχείο που λειτουργεί στη δυτική πλευρά βγάζει ποζολάνη, στην Ξυλοκερατιά. Στο ίδιο μισό υψώνονται ο Προφήτης Ηλίας και το Χονδρό Βουνό των 636 μέτρων. Αδάμαντας Μήλος – ανατολικό τμήμα: το λιμάνι ανήκει στο μισό που έχει την Πλάκα και τα μεγάλα χωριά.

Η ηφαιστειακή δράση στη Μήλο ξεκίνησε πριν από δύο έως τρία εκατομμύρια χρόνια. Στο νησί υπάρχουν δύο σβηστά ηφαίστεια, της Φυριπλάκας στα νοτιοανατολικά και του Τράχηλα στα βόρεια-βορειοδυτικά. Ο κρατήρας της Φυριπλάκας έχει διάμετρο 1.700 μέτρα και ύψος περίπου 220 μέτρα. Υπάρχουν και πολλοί ηφαιστειακοί δόμοι, όπως ο λόφος του Κάστρου και ο Προφήτης Ηλίας. Αδάμαντας Μήλος – πετρώματα: οι δόμοι σχηματίστηκαν από λάβα που στερεοποιήθηκε πριν χυθεί, κυρίως ανδεσίτη. Η πιο πρόσφατη φρεατική έκρηξη έγινε στην Αγία Κυριακή, ανάμεσα στον 1ο και τον 3ο αιώνα μετά Χριστόν.

Στην είσοδο του κόλπου βρίσκεται το Φουρκοβούνι, 8 χιλιόμετρα βορειοδυτικά από τον Αδάμαντα. Είναι παραδοσιακό ψαροχώρι με λιμανάκι και «σύρματα» για τις βάρκες και τα σύνεργα. Στην απογραφή του 2021 δεν απογράφηκαν κάτοικοι εκεί. Κοντά του, στην ανατολική είσοδο του όρμου, απλώνεται ο οικισμός της Αρετής. Οι Δωριείς έχτισαν την αρχαία πόλη τους στην ανατολική ακτή του κόλπου, νοτιοδυτικά της Τρυπητής. Η πόλη βρισκόταν πιο κοντά στην είσοδο του λιμανιού από τον σημερινό Αδάμαντα. Αδάμαντας Μήλος – αρχαιότητα: το 1896 ανασκαφές της Βρετανικής Σχολής αποκάλυψαν εκεί κτίριο με σπουδαίο μωσαϊκό.

Το Κάστρο χτίστηκε σε βραχώδη λόφο, πάνω από την αρχαία πόλη. Η θέση του επέτρεπε τον έλεγχο της κίνησης των πλοίων στον κόλπο του Αδάμαντα. Η ίδρυσή του τοποθετείται μετά το 1204, και έχει χαρακτηριστεί αρχαίο μνημείο. Στο οροπέδιο αμέσως κάτω από το Κάστρο γεννήθηκε η μεσαιωνική πόλη της Πλάκας. Το όνομά της βγήκε από το επίπεδο έδαφος όπου χτίστηκαν τα νέα σπίτια. Αδάμαντας Μήλος – Πλάκα: η πόλη απλώθηκε εκεί όταν το Κάστρο δεν χωρούσε πια τον πληθυσμό. Η πρωτεύουσα αποτελείται από δύο οικισμούς, την Πλάκα και τις Πλάκες.

• Αδάμαντας Μήλος – Φουρκοβούνι: Το ψαροχώρι της εισόδου έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός από το 1988 και βρίσκεται σε υψόμετρο 10 μέτρων.
• Αρετή: Ο οικισμός αναγνωρίστηκε το 1981 και βρίσκεται σε μέσο υψόμετρο 80 μέτρων, 7,5 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Πλάκας.
• Αδάμαντας Μήλος – γλυπτά: Από την αρχαία πόλη κοντά στην είσοδο προέρχονται ο Ασκληπιός του Λονδίνου και ο Ποσειδώνας της Αθήνας.
• Αδάμαντας Μήλος – πλατεία: Στην κεντρική πλατεία του χωριού στέκεται Ηρώο για τους Μηλιούς που χάθηκαν στους Βαλκανικούς Πολέμους.
• Κοιμητήριο: Κοντά στον Αδάμαντα υπάρχει στρατιωτικό κοιμητήριο Αγγλογάλλων από τα χρόνια του Κριμαϊκού πολέμου.

Αδάμαντας Μήλος – ναυτική ιστορία: τον 19ο αιώνα η Μήλος ήταν σημείο συνάντησης αμερικανικών και βρετανικών πλοίων που κυνηγούσαν πειρατές. Στη ναυμαχία του Ναβαρίνου, ο θάνατος του Μηλιού Πέτρου Μικέλη έδωσε αφορμή για τη γενίκευση των εχθροπραξιών. Στον Κριμαϊκό πόλεμο ο Αδάμαντας έγινε ορμητήριο του γαλλικού στόλου. Μία φορά τον χρόνο καταπλέει ακόμη γαλλικό πολεμικό πλοίο για να τιμήσει τους νεκρούς. Στη στεριά, το χωριό έχει κάτασπρα σπίτια με μικρές ανθοστόλιστες αυλές και στενά, ήσυχα δρομάκια.

Πώς χτίστηκε ο Αδάμαντας Μήλος από Κρητικούς πρόσφυγες;

Αδάμαντας Μήλος: το χωριό χτίστηκε από Κρητικούς πρόσφυγες από τα Σφακιά, μετά την αποτυχημένη επανάστασή τους κατά των Τούρκων. Η τουριστική πύλη του Δήμου αναφέρει ότι κατοικείται από το 1824. Άλλη πηγή γράφει το 1831, μετά από ψήφισμα της κυβέρνησης Καποδίστρια. Οι απόγονοί τους λέγονται σήμερα Μηλοκρητικοί.

Αδάμαντας Μήλος – ρίζες: η ιστορία του χωριού αρχίζει στα Σφακιά της Κρήτης. Εκεί, στο Λουτρό, κηρύχθηκε επίσημα η επανάσταση στις 21 Μαΐου 1821. Στο Λουτρό οργανώθηκε και μια τοπική κυβέρνηση, η «Καγκελαρία». Στα μέσα Μαρτίου 1824 ο Χουσεΐν Μπέης κινήθηκε προς τα Σφακιά, που ήταν το κέντρο του αγώνα. Δεκαπέντε πλοία της Ύδρας έφτασαν αργά και χρησιμοποιήθηκαν για τη διάσωση αμάχων. Με τα ίδια πλοία ένοπλοι Κρητικοί πέρασαν στα νησιά του Αιγαίου και στην Πελοπόννησο. Τους πρώτους μήνες του 1824 έφυγαν από την Κρήτη περίπου 60.000 κάτοικοι.

Η Μήλος ήταν το τρίτο νησί της Ελλάδας που επαναστάτησε ενάντια στους Τούρκους. Έγινε επίσης καταφύγιο για πρόσφυγες από πολλά νησιά, κυρίως από την Κρήτη. Οι Σφακιανοί εγκαταστάθηκαν στα βόρεια του κόλπου, στη θέση του σημερινού χωριού. Το 1830, με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου, η Μήλος πέρασε στο νέο ελληνικό κράτος. Από τότε το νησί άρχισε να ακμάζει από τον ορυκτό του πλούτο. Αδάμαντας Μήλος – όνομα: παλαιότερα ο οικισμός λεγόταν «Αλαμάντο». Η λέξη αδάμας, η παλιότερη μορφή του ονόματος, σημαίνει τον πολύτιμο λίθο που λέγεται κοινώς διαμάντι.

Αδάμαντας Μήλος – δήμος: στις 5 Σεπτεμβρίου 1844 ιδρύθηκε ο Δήμος Αδάμαντος, ως «ιδιαίτερος δήμος εποίκων Κρητών». Ο Αδάμαντας ήταν ένας από τους δύο οικισμούς Κρητών που είχαν μεταναστεύσει στην Ελλάδα κατά την επανάσταση. Ο άλλος βρισκόταν στη Μινώα της Αργολίδας, το σημερινό Τολό. Ο δήμος ήταν μέρος του εποικιστικού προγράμματος της Αντιβασιλείας. Το 1854 είχε 95 σπίτια και 406 κατοίκους. Το περιοδικό Πανδώρα έγραφε το 1853 ότι ο δήμος είχε πολλούς δημότες, αλλά λίγοι έμεναν μόνιμα στο χωριό. Οι περισσότεροι, κυρίως οι νεότεροι, ζούσαν εκτός νησιού.

Αδάμαντας Μήλος – Βουλή: ο δήμος είχε ειδικό καθεστώς στην εκλογή βουλευτή. Το 1844 και το 1847 οι Αδαμαντίτες εξέλεξαν τον Εμμανουήλ Αντωνιάδη. Η Βουλή απέρριψε την εκλογή, επειδή ο πληθυσμός ήταν κάτω από το όριο. Μόνο ο Γεώργιος Ξενουδάκης έγινε τελικά δεκτός ως «βουλευτής Αδάμαντος». Τον Δεκέμβριο του 1883 ο περιηγητής Theodore Bent σημείωσε ότι οι Κρήτες εξόριστοι δεν καλλιεργούσαν τον εύφορο κάμπο. Περίμεναν μια ευνοϊκή στροφή για να γυρίσουν στο νησί τους. Έγραψε επίσης ότι η Σύρος είχε πάρει όλο το εμπόριο που περνούσε παλιά από τη Μήλο.

• Αδάμαντας Μήλος – σύσταση: Ο δήμος ιδρύθηκε επί κυβέρνησης Κωλέττη, με προσπάθειες του Κρητικού πολιτευτή Γεώργιου Ξενουδάκη.
• Αδάμαντας Μήλος – σύνθεση: Στον δήμο ανήκαν οι περισσότεροι Κρητικοί του νησιού, ενώ οι Μηλιοί ανήκαν κυρίως στον Δήμο Μήλου.
• Γειτονικοί δήμοι: Το 1854 ο Δήμος Μήλου είχε 2.717 κατοίκους και ο Δήμος Κιμώλου 1.173.
• Αδάμαντας Μήλος – βουλευτής: Ο βουλευτής Αδάμαντος εκπροσωπούσε στη Βουλή και όλους τους Κρητικούς που ζούσαν ακόμη υπό οθωμανική κυριαρχία.
• Νέο κύμα: Η αποτυχία της κρητικής εξέγερσης του 1866-67 έφερε στη Μήλο πολυάριθμους νέους πρόσφυγες από την Κρήτη.

Αδάμαντας Μήλος – 20ός αιώνας: το 1912 ο Δήμος Αδάμαντος καταργήθηκε, μετά από σχεδόν 68 χρόνια. Έγινε Κοινότητα Αδάμαντος, με 529 κατοίκους στην απογραφή του 1907. Στα θειωρυχεία του νησιού οι εξαγωγές θείου συνεχίστηκαν μέχρι το 1956. Ο λαογράφος Ζαφείρης Βάος έγραψε το βιβλίο «Κρήτες αγωνιστές ιδρυτές του Αδάμαντα Μήλου». Μπεντονίτης, περλίτης και ποζολάνη εξορύσσονται στη Μήλο και εξάγονται σε όλο τον κόσμο. Η ιστορία της Μήλου φτάνει πολύ πιο πίσω, στον οψιανό που ήταν γνωστός πριν από 15.000 χρόνια.

Ποια μουσεία έχει ο Αδάμαντας Μήλος;

Ο Αδάμαντας Μήλος έχει τρία μουσεία στην περιοχή του οικισμού. Το Μεταλλευτικό παρουσιάζει την ιστορία των ορυχείων και τα ορυκτά του νησιού. Το Εκκλησιαστικό στεγάζεται στον ναό της Αγίας Τριάδας, κοντά στο λιμάνι. Το Ναυτικό δείχνει τη ναυτική ζωή της Μήλου από την προϊστορία ως τα νεότερα χρόνια.

Ο Αδάμαντας Μήλος φιλοξενεί το Μεταλλευτικό Μουσείο Μήλου, που ιδρύθηκε το 1998 ως αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία. Βρίσκεται περίπου 500 μέτρα από τον οικισμό, πάνω στον παραλιακό δρόμο προς τα ανατολικά. Σκοπός του είναι να τιμά και να προβάλλει τη μεταλλευτική ιστορία του νησιού. Προβάλλει επίσης τη γεωλογική και φυσική κληρονομιά της Μήλου. Η αίθουσα του ισογείου παρουσιάζει την κοινωνική, οικονομική και τεχνολογική πλευρά της μεταλλείας. Ο πρώτος όροφος είναι αφιερωμένος στον φυσικό και γεωλογικό πλούτο του νησιού. Εκεί εκτίθενται τα ορυκτά που εξορύσσονταν από τη νεολιθική εποχή ως τα σημερινά βιομηχανικά ορυκτά. Η έκθεση εξηγεί πού χρησιμοποιούνται αυτά τα υλικά στην καθημερινή ζωή.

Αδάμαντας Μήλος – ορυχεία: το ίδιο μουσείο προβάλλει ταινίες για την εξόρυξη και την παραγωγή των ορυκτών. Στην αίθουσα προβολών ακούγονται οι αφηγήσεις παλιών μεταλλωρύχων. Ο λαογράφος Ζαφείρης Βάος είχε σημαντική συλλογή οψιδιανών από τη Μήλο, που βρίσκεται σήμερα στο μουσείο. Στους προϊστορικούς χρόνους το νησί έδωσε οψιδιανό. Στους ιστορικούς χρόνους ακολούθησαν ο καολίνης και η ποζολάνη. Στα αρχαία χρόνια η «Μήλια γη», κυρίως καολίνης, έδινε λευκή χρωστική σε ζωγράφους όπως ο Απελλής. Σήμερα εξορύσσονται μπεντονίτης, περλίτης, ποζολάνη και μικρές ποσότητες καολίνη. Η βαρυτίνη εξορυσσόταν ως το 2000 και το θείο ως τα μέσα του 20ού αιώνα. Από το μουσείο ξεκινά η γεωλογική διαδρομή 3 «Θειωρυχεία».

Το Εκκλησιαστικό Μουσείο Μήλου ιδρύθηκε το 2000 με απόφαση της Ιεράς Μητρόπολης. Τα εγκαίνιά του έγιναν στις 23 Απριλίου 2000. Ο Αδάμαντας Μήλος το φιλοξενεί στην Αγία Τριάδα, πολύ κοντά στο λιμάνι. Ο ναός επιλέχθηκε για την ηλικία και τη σπάνια αρχιτεκτονική του. Λειτουργεί ταυτόχρονα ως μουσείο και ως εκκλησία. Η έκθεση περιλαμβάνει εικόνες από τον 14ο αιώνα και έργα της Κρητικής σχολής. Ξεχωρίζουν έργα του Εμμανουήλ και του Αντώνιου Σκορδίλη. Οι Σκορδίλη ήταν Κρητικοί αγιογράφοι που εγκαταστάθηκαν στη Μήλο από τα μέσα του 17ου αιώνα. Εκτίθενται επίσης επιτάφιοι, ξυλόγλυπτα αναλόγια, ο δεσποτικός θρόνος, θυμιατά και χρυσά αφιερώματα. Πολλά άμφια, δισκοπότηρα και καντήλια ήταν δωρεές απόδημων Αδαμαντινών, ιδιαίτερα από την Οδησσό.

Πάνω από το λιμάνι, ο Αδάμαντας Μήλος έχει το Ναυτικό Μουσείο Μήλου, που άνοιξε τον Σεπτέμβριο του 2008. Στεγάζεται στο κτίριο της παλιάς Κοινότητας του νησιού. Δημιουργήθηκε με την προσπάθεια του γιατρού Πέτρου Αρμένη. Εκείνος συγκέντρωσε πλήθος εκθεμάτων για τη ναυτική δραστηριότητα της Μήλου. Η έκθεση ξεκινά από την προϊστορική εποχή, με εργαλεία από οψιδιανό. Συνεχίζει με τη ναυμαχία της Σαλαμίνας, όπου πήραν μέρος και οι Μήλιοι το 480 π.Χ. Οι Μήλιοι ήταν από τους λίγους νησιώτες που δεν έδωσαν «γην και ύδωρ» στους Πέρσες. Η έκθεση καταλήγει στα νεότερα χρόνια. Στις αίθουσες εκτίθενται σπάνιοι χάρτες από ειδικούς χαρτογράφους. Εκεί βρίσκεται και η γνωστή ξύλινη βάρκα «Ειρήνη».

• Αδάμαντας Μήλος – οψιδιανός: Ο οψιδιανός της Μήλου, ηφαιστειακό πέτρωμα σαν γυαλί, ήταν εμπορεύσιμο αγαθό ήδη πριν από 15.000 χρόνια.
• Αδάμαντας Μήλος – θείο: Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος σημειώνει ότι η Μήλος ήταν η πλουσιότερη πηγή θείου του αρχαίου κόσμου.
• Πρώτη ιδέα: Το 1967 ο Ιωάννης Καβρουδάκης πρότεινε το μουσείο στον βυζαντινολόγο Μανώλη Χατζιδάκη, με καταγωγή από τον Αδάμαντα.
• Αδάμαντας Μήλος – φαιλόνιο: Η βορειοδυτική βιτρίνα φυλάσσει εν μέρει χρυσοκέντητο φαιλόνιο, δωρεά των αδελφών Μαλανδράκη από την Οδησσό, το 1910.
• Αδάμαντας Μήλος – 1821: Η πρώτη ναυμαχία της Επανάστασης του 1821 έγινε στα ανοιχτά της Μήλου, στις 11 Απριλίου.

Ο Αδάμαντας Μήλος συγκεντρώνει έτσι τρεις όψεις της ιστορίας του νησιού: τη γη, την πίστη και τη θάλασσα. Το Αρχαιολογικό και το Λαογραφικό Μουσείο της Μήλου βρίσκονται στην Πλάκα, σε ύψωμα πάνω από τον Αδάμαντα. Η ιδέα του 1967 δεν υλοποιήθηκε τότε, λόγω της Δικτατορίας. Η οικογένεια Μαλανδράκη δώρισε και ασημένιο δισκοπότηρο ρωσικής τέχνης. Το 2006 το Εκκλησιαστικό Μουσείο έγινε μέλος πανευρωπαϊκού οργανισμού μουσείων, που συνεργάζεται με την UNESCO. Ο κανονισμός λειτουργίας του δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως το 2007.

Ποιες εκκλησίες έχει ο Αδάμαντας Μήλος;

Αδάμαντας Μήλος: η ενορία της Κοίμησης της Θεοτόκου περιλαμβάνει τρεις ναούς. Η Αγία Τριάδα είναι ένας από τους δύο παλαιότερους ναούς του νησιού. Η Κοίμηση της Θεοτόκου ή Άγιος Χαράλαμπος χτίστηκε το 1870 από Κρήτες πρόσφυγες. Ο Άγιος Παντελεήμονας είναι μικρό εκκλησάκι με θέα στο λιμάνι του Αδάμαντα.

Αδάμαντας Μήλος – Αγία Τριάδα: ο ναός βρίσκεται περίπου στη μέση της ανατολικής πλευράς του οικισμού, κοντά στη θάλασσα. Πριν από τις προσχώσεις ήταν παραθαλάσσιος. Η ακριβής χρονιά κατασκευής του δεν είναι γνωστή. Τα αρχιτεκτονικά του στοιχεία δείχνουν λατινική εκκλησία των αρχών της Φραγκοκρατίας. Η τουριστική σελίδα του δήμου τον περιγράφει ως ναό χιλίων ετών. Η αγγλική Βικιπαίδεια τον αναφέρει ως ναό 600 ετών. Αρχικά είχε θόλο στη μέση της στέγης, που κατέρρευσε σε σεισμό μαζί με μεγάλο μέρος του ναού. Στην Τουρκοκρατία, μετά το τέλος της Φραγκοκρατίας, χρειάστηκε νέα ανοικοδόμηση. Ως το 1833 εμφανίζεται με το όνομα «Παναγία η Θεοφανή». Το σημερινό όνομα το πήρε μεταξύ 1833 και 1834.

Πιστεύεται ότι γύρω στο 1600 ο ναός χρησιμοποιήθηκε για την ίδρυση μονής. Η μονή δεν λειτούργησε για πολλά χρόνια, λόγω των ελών και των κουνουπιών της περιοχής. Διαλύθηκε πριν από το 1650 και η εκκλησία πέρασε στον Δημήτριο Κυπραίο. Οι Κρήτες πρόσφυγες βρήκαν την περιοχή του λιμανιού σχεδόν έρημη. Έχτισαν τα σπίτια τους μέσα στον ταφικό περίβολο του ναού. Ο περίβολος μίκρυνε σταδιακά και έμεινε η σημερινή αυλή. Αδάμαντας Μήλος – 1839: οι κάτοικοι αγόρασαν την εκκλησία από τον ιδιοκτήτη της, για τις θρησκευτικές τους ανάγκες. Πιστεύεται ότι πουλήθηκε άδειος και σε κακή κατάσταση. Οι νέοι ιδιοκτήτες τον ανακαίνισαν και τον έκαναν εκκλησία του χωριού τους.

Αδάμαντας Μήλος – αρχιτεκτονική: η Αγία Τριάδα είναι τρίκλιτη βασιλική με τρουλοκαμάρα, ένας τύπος που λέγεται σταυρεπίθολος. Ο τύπος αυτός συναντάται πολύ σπάνια. Δεν έχει ημισφαιρικό τρούλο, αλλά τρουλοκαμάρα που μοιάζει με μικρό ναό τοποθετημένο εγκάρσια. Η κάτοψη είναι σχεδόν τετράγωνη, 11,80 επί 11,10 μέτρα. Λόγω της ηλικίας και της αρχιτεκτονικής του, ο ναός κηρύχθηκε διατηρητέο ιστορικό μνημείο. Οι άκρες και τα τόξα του καμπαναριού δείχνουν γοτθικές επιρροές. Η αυλή έχει τρεις εισόδους με σιδερένιες πόρτες και είναι στρωμένη με σιφνέικες ψαρόπλακες. Τέσσερις αναβαθμοί, σαν κερκίδες θεάτρου, φιλοξενούσαν τις γυναίκες στο πανηγύρι του Αγίου Πνεύματος. Το μεγάλο ψηφιδωτό της αυλής, 4 επί 4 μέτρα, είναι έργο του Γιάγκου Καβρουδάκη από το 1937.

Αδάμαντας Μήλος – Κοίμηση της Θεοτόκου: ο ναός βρίσκεται πίσω από το λιμάνι, στο ψηλότερο σημείο του χωριού. Εγκαινιάστηκε το 1870 και τότε οι ενορίες του χωριού έγιναν δύο. Ενδείξεις τοποθετούν τη συγχώνευσή τους στο 1916. Μετά τη συγχώνευση οι ιερείς λειτουργούσαν και στους δύο ναούς. Το όνομα προέρχεται από δύο ναούς της Ζεφυρίας, της παλιάς πρωτεύουσας του νησιού. Ο ένας ήταν η Κοίμηση της Θεοτόκου της Προταϊτισσας. Ο άλλος ήταν ο διπλανός της Άγιος Χαράλαμπος. Γι’ αυτό ο ναός λέγεται και Άγιος Χαράλαμπος. Από τη Ζεφυρία μεταφέρθηκαν το ξυλόγλυπτο τέμπλο και οι παλιές εικόνες του. Ανάμεσά τους είναι εικόνες κρητοβυζαντινής τέχνης από τους κατεστραμμένους ναούς της Ζεφυρίας.

• Αδάμαντας Μήλος – τρούλος: Η Κοίμηση είναι τρίκλιτος καμαροσκεπής ναός, με τον τρούλο πάνω στον θόλο του μεσαίου κλίτους.
• Αδάμαντας Μήλος – αετός: Το βοτσαλωτό του Ιωάννη Καβρουδάκη στην αυλή της Κοίμησης δείχνει αετό που πετά προς την ανατολή.
• Έμβλημα: Κάτω από τον αετό, ανάμεσα σε δύο δελφίνια, φαίνεται το έμβλημα της κοινότητας του Αδάμαντα.
• Αδάμαντας Μήλος – εικόνα: Η Κοίμηση φυλάσσει την πολύτιμη εικόνα της Παναγίας, που είναι καλυμμένη με ασημένιο φύλλο.
• Αδάμαντας Μήλος – δράκος: Το ένα ψηφιδωτό της Αγίας Τριάδας δείχνει δράκο σε σχήμα Μήλου, το άλλο μάχη καλού και κακού.

Ο Αδάμαντας Μήλος έχει και τρίτο ναό στην ίδια ενορία, τον Άγιο Παντελεήμονα. Είναι μικρό εκκλησάκι με θέα στο λιμάνι. Η Αγία Τριάδα πήρε τη σημερινή της μορφή μετά την άφιξη των Κρητών το 1824. Εκεί ο επάνω όροφος του καμπαναριού κατεδαφίστηκε τη δεκαετία του ’60. Το νέο δεν μοιάζει με το παλιό. Και οι δύο αυλές έχουν ψηφιδωτά του Γιάγκου (Ιωάννη) Καβρουδάκη. Ο Αδάμαντας Μήλος έχει ξυλόγλυπτο τέμπλο και στους δύο μεγάλους ναούς, με αριστοτεχνική δουλειά στην Αγία Τριάδα.

Ποιες παραλίες έχει κοντά ο Αδάμαντας Μήλος;

Αδάμαντας Μήλος: η πιο κοντινή παραλία στο λιμάνι είναι η Λαγκάδα, με χρυσαφένια λευκή άμμο και αρμυρίκια. Στον ίδιο κόλπο βρίσκονται επίσης η Παπικινού, τα τρία Πατρικιά και η Αχιβαδόλιμνη. Ένας κατάλογος 90 παραλιών του νησιού τοποθετεί 25 από αυτές μέσα στον κόλπο.

Ο Αδάμαντας Μήλος απλώνεται στη βορειοανατολική ακτή του κόλπου και είναι το κύριο λιμάνι του νησιού. Το χωριό είναι επίσης το μεγαλύτερο τουριστικό κέντρο της Μήλου, χτισμένο στα βόρεια του κόλπου. Η Λαγκάδα είναι η πιο κοντινή παραλία στο λιμάνι, σύμφωνα με τον επίσημο τουριστικό ιστότοπο του νησιού. Η ακτή της έχει μεγάλη αμμουδιά με χρυσαφένια λευκή άμμο και πεντακάθαρα, διάφανα νερά. Πολλά αρμυρίκια φυτρώνουν κατά μήκος της ακτής και δίνουν φυσική σκιά στους λουόμενους. Η Λαγκάδα είναι οργανωμένη παραλία, άρα όποιος την επιλέγει βρίσκει εκεί τις βασικές ανέσεις. Η διαδρομή Αδάμαντας Μήλος – Λαγκάδα είναι έτσι το πιο απλό πρώτο μπάνιο μετά την άφιξη με το πλοίο.

Όπως ο Αδάμαντας Μήλος, έτσι και η Παπικινού βρίσκεται μέσα στον κόλπο, με πολλά αρμυρίκια στην άμμο. Η παραλία διαθέτει ομπρέλες, ξαπλώστρες και ένα εστιατόριο για φαγητό δίπλα στο κύμα. Τα νερά της βαθαίνουν αργά, γι’ αυτό ταιριάζει σε οικογένειες με μικρά παιδιά. Είναι επίσης μία από τις παραλίες με τα πιο ήπια κύματα σε όλη τη Μήλο. Αδάμαντας Μήλος – Παπικινού: ο συνδυασμός ταιριάζει σε όποιον θέλει ρηχό νερό και σκιά την ίδια μέρα. Η Μήλος έχει σχήμα πετάλου και έτσι σχηματίζει έναν μεγάλο κόλπο ανάμεσα στις δύο πλευρές της. Ο κόλπος αυτός θεωρείται από τους μεγαλύτερους και ασφαλέστερους φυσικούς κόλπους της Μεσογείου.

Νοτιοανατολικά του Αδάμαντα, η ακτή του κόλπου συνεχίζει προς την Κάναβα και τον αερολιμένα του νησιού. Αδάμαντας Μήλος – Κάναβα: η απόσταση είναι περίπου 3 χιλιόμετρα, ως τον μυχό του κόλπου. Νότια της Κάναβας βρίσκεται ο Κρατικός Αερολιμένας Μήλου, που εγκαινιάστηκε το 1973. Η Κάναβα είναι και το εμπορικό λιμάνι του νησιού, με φορτώσεις χύδην φορτίου στην προβλήτα. Τα Πατρικιά είναι τρεις από τις πιο απομονωμένες παραλίες της Μήλου, όλες μέσα στον κόλπο. Για να φτάσει κανείς εκεί, χρειάζεται χωματόδρομο με αυτοκίνητο και ένα κομμάτι με τα πόδια. Οι τρεις ακτές έχουν λευκή αμμουδιά και κρυστάλλινα νερά για ήσυχο κολύμπι. Απέναντι, στην άλλη πλευρά του κόλπου, φαίνεται καθαρά η Πλάκα, η πρωτεύουσα του νησιού.

Στη διαδρομή Αδάμαντας Μήλος – Αχιβαδόλιμνη ο λουόμενος φτάνει στη μεγαλύτερη παραλία του νησιού. Η ακτή, γνωστή και ως Χιβαδόλιμνη, έχει λευκή άμμο και ρηχά, βαθυγάλανα νερά. Το όνομά της βγαίνει από τη λιμνούλα απέναντι, που κάποτε ήταν γεμάτη αχιβάδες. Η λίμνη ανήκει στο δίκτυο Natura 2000 και είναι ο μεγαλύτερος φυσικός υγρότοπος των Κυκλάδων. Ο ίδιος υγρότοπος αποτελεί επίσης σημαντικό σταθμό για τα μεταναστευτικά πουλιά που περνούν από τη Μήλο. Η ακτή χωρίζεται σε δύο αμμουδιές: η πρώτη είναι ήσυχη και απόμερη, η δεύτερη οργανωμένη με μπαρ και εστιατόρια. Η παραλία εξυπηρετείται με λεωφορείο, ενώ στην περιοχή λειτουργεί και οργανωμένο κάμπινγκ. Η Αχιβαδόλιμνη θεωρείται επίσης ιδανική επιλογή για όσους αγαπούν το σέρφινγκ και το kitesurfing.

• Αδάμαντας Μήλος – Φατούρενα: μετά την Αγία Μαρίνα, ένας χωματόδρομος κατεβαίνει σε ήσυχη ακτή με θέα σε όλο το λιμάνι.
• Ριβάρι: είναι φυσική λιμνοθάλασσα και καταφύγιο για μεταναστευτικά πουλιά, ανάμεσα σε χαμηλούς λόφους και θάμνους.
• Εμπουριός: πέρα από τη Φατούρενα και το Ριβάρι υπάρχει παλιό εμπορικό λιμάνι με παραλία και παραδοσιακή ταβέρνα.
• Αδάμαντας Μήλος – Άγιος Δημήτριος: η ακτή στη δυτική άκρη του κόλπου είναι προσβάσιμη μόνο με σκάφος και έχει γραφικό εκκλησάκι.
• Αδάμαντας Μήλος – Σχινωπή: η παραλία απέχει περίπου 3 χιλιόμετρα δυτικά από τον Αδάμαντα και είναι κατάλληλη για κολύμπι.

Αδάμαντας Μήλος: όποιος μένει στο λιμάνι έχει τις 25 ακτές του κόλπου ως πρώτες επιλογές για μπάνιο. Ο ίδιος κατάλογος μετρά ακόμη 17 παραλίες στη βόρεια ακτή, 12 στην ανατολική και 21 στη νότια. Στη δυτική πλευρά, που ανήκει σχεδόν όλη στο Natura 2000, καταγράφονται άλλες 15 απομονωμένες παραλίες. Πολλές ακτές είναι προσβάσιμες από την ξηρά, ενώ άλλες φτάνονται μόνο από τη θάλασσα. Μια πλήρης σύγκριση υπάρχει στη σελίδα για τις παραλίες της Μήλου σε όλο το νησί.

Τι δείχνουν το καταφύγιο και τα λουτρά που έχει ο Αδάμαντας Μήλος;

Αδάμαντας Μήλος: το μεγάλο καταφύγιο της Κατοχής αναστηλώθηκε και είναι πλέον ανοιχτό για το κοινό. Τα λουτρά του Λάκκου, σε φυσική σπηλιά κοντά στο λιμάνι, δίνουν θερμό νερό έως 41 βαθμούς Κελσίου. Τα δύο σημεία δείχνουν τον πόλεμο και το ηφαίστειο στο ίδιο χωριό.

Τον Μάιο του 1941 η Μήλος πέρασε σε γερμανική κατοχή, κατ’ εξαίρεση για τις Κυκλάδες. Τα υπόλοιπα νησιά των Κυκλάδων είχαν ενταχθεί τότε στην ιταλική ζώνη κατοχής. Οι Γερμανοί κράτησαν το νησί ως ενδιάμεσο οχυρό στον δρόμο προς την Κρήτη. Έστησαν οχυρώσεις στον Τράχηλα, στο Κάστρο, στην Αρετή, στον Προβατά και στα Νύχια. Υπολείμματα από αυτά τα έργα σώζονται μέχρι σήμερα σε αρκετά σημεία του νησιού. Ο Αδάμαντας Μήλος μέτρησε 50 θανάτους κατοίκων από την πείνα και τους βομβαρδισμούς της Κατοχής. Τον Φεβρουάριο του 1943 αγγλικά αεροπλάνα βύθισαν το φορτηγό πλοίο «Άρτεμις», που μετέφερε καύσιμα. Οι Γερμανοί εκτέλεσαν 14 από τους Μηλιούς που πήγαν να πάρουν τα βαρέλια του στη Χιβαδολίμνη. Το νησί απελευθερώθηκε στις 9 Μαΐου 1944, ύστερα από τρία χρόνια κατοχής.

Το μεγάλο καταφύγιο που έχει ο Αδάμαντας Μήλος σώζεται από εκείνη την περίοδο. Για πολλά χρόνια είχε μετατραπεί σε υδραγωγείο, επειδή ήταν δυσπρόσιτο για τους επισκέπτες. Τα τελευταία χρόνια αναστηλώθηκε, και ο χώρος είναι πλέον ανοιχτός για το κοινό. Ο επίσημος τουριστικός ιστότοπος καταγράφει και Πολεμικό Μουσείο σε παλιό καταφύγιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η έκθεσή του έχει φωτογραφίες και ενθυμήματα από τον Α΄ και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο στη Μήλο. Ήδη από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Μήλος είχε φιλοξενήσει στα νερά της τον αγγλογαλλικό στόλο. Ο Αδάμαντας Μήλος χρησιμοποιήθηκε τότε ως ναυτική βάση για τον έλεγχο της ανατολικής Μεσογείου.

Πίσω από τα θερμά νερά του χωριού βρίσκεται η έντονη υδροθερμική δράση που άφησε το ηφαίστειο στη Μήλο. Το νησί είναι στρωματοηφαίστειο, και η ηφαιστειακή του δραστηριότητα σταμάτησε πριν από 90.000 χρόνια. Ο Αδάμαντας Μήλος έχει ενεργές φουμαρόλες, όπως και η Αγία Κυριακή και το Παλαιοχώρι, με θερμοκρασία έως 100 βαθμούς Κελσίου. Από αυτές βγαίνουν αέρια από το εσωτερικό της Γης, και γύρω τους υπάρχει έντονα το θείο. Υπάρχουν και υποθαλάσσιες ατμίδες, όπου το αέριο ανεβαίνει στην επιφάνεια ως φυσαλίδες. Οι θερμές πηγές του νησιού φτάνουν σε θερμοκρασία έως 55 βαθμούς Κελσίου. Θερμές θειούχες πηγές αναβλύζουν επίσης στην ανατολική ακτή του μεγάλου φυσικού λιμανιού της Μήλου.

Τα πιο γνωστά λουτρά είναι του Λάκκου, μέσα σε μια φυσική σπηλιά κοντά στο λιμάνι του Αδάμαντα. Μέσα στη σπηλιά υπάρχουν σκαλιστοί θάλαμοι με μπανιέρες, και το νερό αναβλύζει μέσα σε αυτούς. Η θερμοκρασία του νερού φτάνει τους 39 έως 41 βαθμούς, ανάλογα με τη στάθμη της θάλασσας και τον καιρό. Ο Ιπποκράτης αναφέρει τα λουτρά του νησιού στο πέμπτο βιβλίο του έργου του Περί Επιδημιών. Το 1717 τα αναφέρει και ο Γάλλος καθηγητής Βοτανικής Pitton de Tournefort στα ταξιδιωτικά του κείμενα. Το παλαιό υδροθεραπευτήριο ανακαινίστηκε εκ βάθρων και πήρε το όνομα «Σπήλαιο του Ιπποκράτη». Ο Αδάμαντας Μήλος δένει έτσι ένα όνομα της αρχαίας ιατρικής με ένα λουτρό δίπλα στο λιμάνι.

• Λουτρά Κάναβα: το καυτό νερό τους βγαίνει στην αμμουδιά, γεμάτο άλατα που ιριδίζουν στο φως της ημέρας.
• Αδάμαντας Μήλος – Μακρινός: στο χωριό καταγράφονται επίσης τα λουτρά του Μακρινού, πέρα από τα λουτρά του Λάκκου.
• Αδάμαντας Μήλος – παραλία: στους πρόποδες του λόφου, πάνω στην παραλία, μια πινακίδα σημειώνει θερμή πηγή και θερμά λουτρά.
• Αδάμαντας Μήλος – Λάκκος: το νερό του Λάκκου είναι χλωριονατριούχο, με πυριτικό οξύ και ενώσεις νιτρωδών με σίδηρο.
• Καταφύγιο Πλακών: στις Πλάκες σώζεται δεύτερο καταφύγιο της Κατοχής, καλά διατηρημένο χάρη στην εξαιρετική λιθοδομή του.

Αδάμαντας Μήλος: στο σύμπλεγμα Μήλου, Κιμώλου και Πολυαίγου εντοπίστηκε το πρώτο γεωθερμικό πεδίο υψηλής θερμοκρασίας της χώρας. Μια πιλοτική μονάδα παραγωγής ρεύματος, ισχύος 2 MW, μπήκε σε λειτουργία στις 4 Δεκεμβρίου 1986. Για τα πρώτα δύο χρόνια κάλυψε μόνη της όλη την κατανάλωση ρεύματος του νησιού. Η έντονη οσμή υδρόθειου προκάλεσε αντιδράσεις, και η προσπάθεια σταμάτησε το 1989. Σήμερα λίγες θερμές πηγές του νησιού χρησιμοποιούνται, και αυτές είναι ελάχιστα αξιοποιημένες.

Γιατί ο Αδάμαντας Μήλος είναι αφετηρία για κρουαζιέρες;

Ο Αδάμαντας Μήλος είναι το κύριο λιμάνι του νησιού και η βασική αφετηρία των θαλάσσιων εκδρομών. Τα περισσότερα σκάφη εκδρομών αναχωρούν καθημερινά από εδώ και από τα Πολλώνια. Οι διαδρομές φτάνουν στο Κλέφτικο, στη Συκιά, στη δυτική ακτή και στα δύο γειτονικά νησιά, την Πολύαιγο και την Κίμωλο.

Ο Αδάμαντας Μήλος απλώνεται στη βορειοανατολική ακτή του κόλπου της Μήλου. Ο κόλπος είναι η κοιλότητα του κύριου κρατήρα του νησιού. Μπαίνει στη στεριά από τα βορειοδυτικά και χωρίζει τη Μήλο σε δύο σχεδόν ίσα μέρη. Το βάθος του κυμαίνεται περίπου από 55 έως 130 μέτρα. Η τουριστική πύλη του δήμου τον κατατάσσει στους μεγαλύτερους και ασφαλέστερους φυσικούς κόλπους της Μεσογείου. Η ίδια πύλη αναφέρει σκάφη, καΐκια και ιστιοπλοϊκά για θαλάσσιες εκδρομές γύρω από το νησί. Ο περίπλους φτάνει σε παραλίες χωρίς καμία πρόσβαση από τη στεριά. Περνά επίσης από σπηλιές και βράχους που δείχνουν τον ορυκτό πλούτο της Μήλου.

Δημοφιλής είναι η διαδρομή Αδάμαντας Μήλος – Κλέφτικο, προς τη νοτιοδυτική άκρη του νησιού. Εκεί λευκοί γκρεμοί και νησίδες απλώνονται σε τρεις συνεχόμενους κολπίσκους. Η θάλασσα και οι άνεμοι διάβρωσαν τα πετρώματα και άνοιξαν κοιλότητες και σπήλαια. Οι βράχοι είναι τόφφοι από κίσσηρη, δηλαδή ελαφρόπετρα, που σχηματίστηκε πριν από περίπου 3,1 εκατομμύρια χρόνια. Πολλοί αποκαλούν το σημείο «Θαλασσινά Μετέωρα», λόγω των γκριζόλευκων βράχων με τις παράξενες μορφές. Η περιοχή είναι τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και ανήκει στο δίκτυο Natura 2000. Το όνομα έρχεται από την εποχή της πειρατείας στη Μεσόγειο. Οι κολπίσκοι ήταν ορμητήριο πειρατών, ενώ οι σπηλιές γίνονταν καταφύγιο στην κακοκαιρία. Στο Κλέφτικο φτάνει κανείς με καραβάκι, με ιστιοπλοϊκό ή από μονοπάτι.

Τα εκδρομικά καραβάκια σταματούν επίσης στη Συκιά, μια σπηλιά στη δυτική ακτή της Μήλου. Η οροφή της σπηλιάς έχει καταρρεύσει, και έτσι η Συκιά μένει ανοιχτή στον ουρανό. Η πρόσβαση γίνεται μόνο από τη θάλασσα, γι’ αυτό η Συκιά ανήκει στις στάσεις του περίπλου. Οι ακτίνες του ήλιου μπαίνουν από το άνοιγμα και φωτίζουν τα σμαραγδένια νερά της. Η διαδρομή Αδάμαντας Μήλος – Συκιά συνδυάζεται με το Κλέφτικο στην ίδια εκδρομή. Η δυτική πλευρά του νησιού μετρά 15 παραλίες, από το ακρωτήρι Ψαλίδα ως το Βάνι. Ανάμεσά τους βρίσκονται οι τρεις παραλίες του Αγίου Ιωάννη, οι Τριάδες, τα Αγκάθια και οι Καλόγριες. Στα δυτικά υψώνεται ο Προφήτης Ηλίας, η ψηλότερη κορυφή της Μήλου, στα 748 μέτρα.

Η διαδρομή Αδάμαντας Μήλος – Πολύαιγος στρέφεται προς τα ανατολικά του νησιού. Περνά από τις βραχονησίδες Κασσέλες, Άγιος Γεώργιος, Μανωλονήσι και Άγιος Ευστάθιος, που έχει φάρο. Η Πολύαιγος απέχει 3,8 ναυτικά μίλια από τη Μήλο και έχει έκταση περίπου 18 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Είναι το μεγαλύτερο ακατοίκητο νησί του Αιγαίου και ανήκει στον Δήμο Κιμώλου. Το όνομα σημαίνει «πολλές αίγες», αφού το νησί χρησιμεύει κυρίως ως βοσκότοπος. Η Πολύαιγος είναι ζώνη ειδικής προστασίας του δικτύου Natura 2000 για τον μαυροπετρίτη. Οι θαλασσινές σπηλιές της δίνουν καταφύγιο στη μεσογειακή φώκια. Οι παραλίες της είναι η Παναγιά, το Πάνω και το Κάτω Μερσίνι και η Άμμουρα. Η Κίμωλος βρίσκεται μόλις μισό ναυτικό μίλι βορειοανατολικά της Μήλου, πέρα από το στενό Αμμώνι.

• Αδάμαντας Μήλος – Κλέφτικο: Εκτός από τους λευκούς τόφφους κίσσηρης, στην περιοχή γύρω από το Κλέφτικο υπάρχει και βασάλτης.
• Φώκιες στο Κλέφτικο: Ψαράδες της περιοχής αναφέρουν ότι οι σπηλιές του ήταν τόποι αναπαραγωγής της μεσογειακής φώκιας.
• Αδάμαντας Μήλος – Πολύαιγος: Στο ακρωτήρι Μάσκουλα της Πολυαίγου στέκει πέτρινος φάρος από το 1898, σε ύψος 138 μέτρων.
• Ερείπια στην Πολύαιγο: Στο βορειοδυτικό τμήμα σώζονται ερείπια μονής του 1622 και δύο λατομεία τραχείτη για μυλόπετρες.
• Αδάμαντας Μήλος – Κίμωλος: Το κύριο λιμάνι της Κιμώλου, η Ψάθη, απέχει μόλις 800 μέτρα από το Χωριό, την πρωτεύουσα.

Ο Αδάμαντας Μήλος διαθέτει και μαρίνα για όσους φτάνουν με δικό τους ιστιοπλοϊκό, με καύσιμα, νερό και ρεύμα. Ανάλογα με τον άνεμο, τα ιστιοπλοϊκά αγκυροβολούν και σε όρμους όπως ο Προβατάς, το Κλέφτικο και το Παλιοχώρι. Το καταμαράν έχει δύο όμοιες γάστρες και είναι πιο σταθερό από ένα κανονικό ιστιοφόρο. Ο Αδάμαντας Μήλος εξυπηρετεί έτσι τόσο τα σκάφη εκδρομών όσο και τα ιδιωτικά σκάφη. Οι επιλογές για κρουαζιέρες από τον Αδάμαντα παρουσιάζονται αναλυτικά σε ξεχωριστή σελίδα.

Πώς συνδέεται ο Αδάμαντας Μήλος με τον Πειραιά και τα νησιά;

Ο Αδάμαντας Μήλος δέχεται τα πλοία της γραμμής από τον Πειραιά και από άλλα νησιά των Κυκλάδων. Τα Πολλώνια, στον βορρά, εξυπηρετούν κυρίως τη σύνδεση με τη γειτονική Κίμωλο. Ο Κρατικός Αερολιμένας Μήλου, λίγα χιλιόμετρα νοτιοανατολικά, συνδέει το νησί απευθείας με το αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος» της Αθήνας.

Ο Αδάμαντας Μήλος είναι το κύριο λιμάνι άφιξης για τα πλοία από τον Πειραιά. Το λιμάνι του Πειραιά είναι το μεγαλύτερο της Ελλάδας και το δεύτερο μεγαλύτερο της Μεσογείου μετά τη Βαλένθια. Ο σταθμός επιβατικής ακτοπλοΐας εξυπηρετεί κυρίως τα νησιά του Αιγαίου. Λειτουργεί με δώδεκα πύλες, και οι πύλες Ε1 έως Ε10 αφορούν την ακτοπλοΐα. Η Μήλος εμφανίζεται στους προορισμούς των πυλών Ε4, Ε7, Ε9 και Ε10. Ένα δωρεάν εσωτερικό λεωφορείο εξυπηρετεί τους επιβάτες μέσα στο λιμάνι. Δίπλα στο λιμάνι σταματούν οι γραμμές 1 και 3 του μετρό, καθώς και ο προαστιακός σιδηρόδρομος. Η γραμμή 3 και ο προαστιακός φτάνουν απευθείας στο αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος».

Η τουριστική πύλη του δήμου περιγράφει δύο τύπους ακτοπλοϊκής σύνδεσης με τον Πειραιά. Ένα συμβατικό πλοίο ταξιδεύει απευθείας από τον Πειραιά στο λιμάνι της Μήλου. Άλλα πλοία περνούν πρώτα από την Κύθνο, τη Σέριφο, τη Σίφνο και μερικές φορές από την Κίμωλο. Η γραμμή Αδάμαντας Μήλος – Πειραιάς ανήκει έτσι στις συνδέσεις των Δυτικών Κυκλάδων. Τους θερινούς μήνες υπάρχει συχνή σύνδεση με τη Σύρο, την Πάρο, τη Νάξο και την Τήνο. Τα θερινά δρομολόγια φτάνουν επίσης στην Ίο, τη Σίκινο, τη Φολέγανδρο και τη Σαντορίνη. Συνδέσεις υπάρχουν ακόμη με την Κρήτη και τη Ρόδο. Καθώς το πλοίο μπαίνει στον κόλπο, ο Αδάμαντας Μήλος είναι η πρώτη εικόνα του νησιού.

Ο Κρατικός Αερολιμένας Μήλου, με κωδικό IATA MLO, βρίσκεται στη Ζεφύρια. Ο Αδάμαντας Μήλος απέχει περίπου 4 χιλιόμετρα από το αεροδρόμιο, σύμφωνα με την τουριστική πύλη του δήμου. Το αεροδρόμιο εγκαινιάστηκε στις 17 Ιανουαρίου 1973. Το νέο κτίριο του αεροσταθμού ολοκληρώθηκε το 1995, μαζί με νέα ασφαλτόστρωση του διαδρόμου. Ο διάδρομος έχει μήκος μόλις 1.030 μέτρα και δέχεται μόνο μικρά αεροσκάφη. Ο χώρος στάθμευσης αεροσκαφών καλύπτει 7.800 τετραγωνικά μέτρα. Οι πτήσεις συνδέουν τη Μήλο απευθείας με το αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος». Συνήθως πετά αεροσκάφος περίπου 50 θέσεων. Σχέδια για νέο διάδρομο 2.000 μέτρων εγκαταλείφθηκαν λόγω οικονομικών δυσκολιών.

Ο Αδάμαντας Μήλος είναι το πολιτιστικό και εμπορικό κέντρο του νησιού, χαμηλά στον κόλπο. Από το λιμάνι ο δρόμος ανεβαίνει στο οροπέδιο πάνω από τον κόλπο. Εκεί βρίσκεται η Πλάκα, η πρωτεύουσα, με το Κάστρο σε λόφο από πάνω της. Στο ίδιο ύψωμα απλώνονται ο Τριοβάσαλος, ο Πέρα Τριοβάσαλος και η Τρυπητή. Τα αστικά λεωφορεία εξυπηρετούν ορισμένες περιοχές της Μήλου, με συχνά δρομολόγια τους θερινούς μήνες. Το εισιτήριο εκδίδεται μέσα στο λεωφορείο. Στο νησί κυκλοφορούν 15 ταξί, που βρίσκονται τόσο στο λιμάνι όσο και στο αεροδρόμιο. Για την Κίμωλο, το πορθμείο ανοικτού τύπου ξεκινά από τα Πολλώνια, στο βόρειο λιμάνι της Μήλου.

• Αδάμαντας Μήλος – Πειραιάς: Ο σταθμός επιβατικής ακτοπλοΐας του Πειραιά διαθέτει τρεις στεγασμένους σταθμούς αναμονής και 130 θέσεις στάθμευσης.
• Μετρό Πειραιά: Ο σταθμός δίπλα στο λιμάνι είναι το νότιο τέρμα της γραμμής 1 του μετρό της Αθήνας.
• Αδάμαντας Μήλος – αεροδρόμιο: Ο αερολιμένας φέρει τον κωδικό ICAO LGML και τον κωδικό ΚΑΜΛ της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας.
• Αδάμαντας Μήλος – Σαρακήνικο: Η παραλία απέχει περίπου 5 χιλιόμετρα από την Πλάκα και φτάνει κανείς εύκολα με αυτοκίνητο ή λεωφορείο.
• Πολλώνια – Κίμωλος: Η Κίμωλος συνδέεται με τη Μήλο αρκετές φορές την ημέρα και αποτελεί σταθμό των ενδοκυκλαδικών δρομολογίων.

Ο Αδάμαντας Μήλος συγκεντρώνει λοιπόν τις κύριες συνδέσεις του νησιού. Ο κόλπος της Μήλου αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα φυσικά λιμάνια της Ελλάδας. Τα πλοία από τον Πειραιά και τις άλλες Κυκλάδες δένουν στο λιμάνι του. Το αεροδρόμιο βρίσκεται λίγα χιλιόμετρα νοτιοανατολικά, ενώ λεωφορεία και ταξί καλύπτουν τις μετακινήσεις μέσα στο νησί. Τα Πολλώνια παραμένουν μικρότερο λιμάνι, κυρίως για τη συγκοινωνία με την Κίμωλο. Όλες οι λεπτομέρειες για το πώς φτάνει κανείς στη Μήλο συγκεντρώνονται σε ξεχωριστή σελίδα.

Ποιες δραστηριότητες προσφέρει ο Αδάμαντας Μήλος;

Ο Αδάμαντας Μήλος είναι η αφετηρία για καταδύσεις, σνόρκελ και θαλάσσιο καγιάκ κατά μήκος της ηφαιστειακής ακτής. Από το λιμάνι ξεκινούν σηματοδοτημένες γεωδιαδρομές, όπως η πεζοπορία προς την Τρυπητή και τις Κατακόμβες. Στη δύση του ήλιου, το ενετικό Κάστρο της Πλάκας έχει πανοραμική θέα στον κόλπο του νησιού.

Αδάμαντας Μήλος: στην παραλία του χωριού, σε βάθος περίπου 30 μέτρων, διακρίνονται ίχνη αρχαίων κτισμάτων. Ανήκουν σε πολύ παλιό οικισμό που βυθίστηκε εξαιτίας καθίζησης του εδάφους. Ο βυθός της Μήλου έχει πολλές υποβρύχιες σπηλιές και ναυάγια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Υπάρχουν και παλαιότερα ναυάγια, μαζί με ξέρες που τελειώνουν σε απότομα βαθιά νερά. Γύρω από αυτές τις ξέρες μαζεύεται μεγάλη συγκέντρωση ψαριών. Στις θερμές πηγές του βυθού ζουν ξεχωριστές μικροκοινωνίες οργανισμών. Οι θερμές πηγές της Μήλου φτάνουν σε θερμοκρασία έως 55 βαθμούς Κελσίου. Σε κάποια σημεία το αέριο των υποθαλάσσιων ατμίδων ανεβαίνει στην επιφάνεια ως φυσαλίδες. Αδάμαντας Μήλος – καταδύσεις: οι καταδυτικές σχολές του νησιού διαθέτουν σύγχρονο εξοπλισμό. Μια ξεχωριστή σελίδα για τις καταδύσεις στη Μήλο περιγράφει αναλυτικά τις επιλογές του βυθού.

Αδάμαντας Μήλος – Λαγκάδα: η πιο κοντινή παραλία στο λιμάνι έχει καθαρά νερά και χρυσαφένια λευκή άμμο. Πολλά αρμυρίκια δίνουν φυσική σκιά και η παραλία είναι οργανωμένη. Για σνόρκελ αρκούν ένας αναπνευστήρας, μια μάσκα κατάδυσης και συνήθως βατραχοπέδιλα. Ο κολυμβητής κινείται με το πρόσωπο στο νερό και παρατηρεί τον βυθό χωρίς φιάλες. Αδάμαντας Μήλος – καγιάκ: η ηφαιστειακή σύσταση του νησιού έχει χαράξει θαλάσσιες σπηλιές και σήραγγες στην ακτή. Το θαλάσσιο καγιάκ έχει κλειστό κατάστρωμα και είναι φτιαγμένο για ανοιχτά νερά, κόλπους και θάλασσες. Ένα μονό θαλάσσιο καγιάκ έχει μήκος από 3 έως 5,5 μέτρα. Με αυτό ο κωπηλάτης φτάνει σε ερημικές παραλίες και σε γειτονικά ακατοίκητα νησιά. Από τον Απρίλιο ως τον Οκτώβριο γίνονται οργανωμένες εκδρομές με κανό και καγιάκ.

Αδάμαντας Μήλος – Βάνι: η Διαδρομή 1 έχει αφετηρία το χωριό και μήκος 24 χιλιόμετρα. Περίπου 500 μέτρα ανατολικά, στον παραλιακό δρόμο, βρίσκεται το Μεταλλευτικό Μουσείο Μήλου. Σε 2 χιλιόμετρα στέκεται το αναστηλωμένο κτήριο του παλιού εργοστασίου επεξεργασίας καολίνη. Το νησί έχει συνολικά 7 σηματοδοτημένες γεωδιαδρομές με περιγραφές και χάρτες. Αδάμαντας Μήλος – ποδήλατο: οι περισσότερες γεωδιαδρομές γίνονται με αυτοκίνητο, με ποδήλατο ή με τα πόδια. Η Διαδρομή 2 «Ηφαίστειο», μήκους 13 χιλιομέτρων, καλύπτεται και με ποδήλατο. Το δίκτυο χωματόδρομων της Μήλου είναι το μεγαλύτερο στις Κυκλάδες. Οι χωματόδρομοι καταλήγουν σε ακτές, ξωκλήσια και ορυχεία, με σημεία μεγάλης δυσκολίας. Ένας βατός χωματόδρομος λίγο πριν τον Φυροπόταμο ανεβαίνει αριστερά και φτάνει στην παραλία του Τράχηλα. Ο δρόμος προς την κορυφή του Προφήτη Ηλία έχει θέα στο πέλαγος και στο Κλέφτικο.

Αδάμαντας Μήλος – Κατακόμβες: η Διαδρομή 7 «Νύχια» ξεκινά από το λιμάνι και έχει μήκος 8,5 χιλιόμετρα. Ακολουθεί βόρεια τον κεντρικό δρόμο προς την Πλάκα και στα 400 μέτρα στρίβει αριστερά. Στα Νύχια βρίσκεται ένα από τα δύο προϊστορικά λατομεία οψιδιανού της Μήλου. Τα πετρώματα από τα Νύχια ως την Τρυπητή είναι τοφίτες με θαλάσσια απολιθώματα. Στην Τρυπητή ο κατηφορικός τσιμεντόδρομος σταματά μετά από 700 μέτρα σε χώρο στάθμευσης. Από εκεί ένα μονοπάτι ανάμεσα σε αιωνόβιες ελιές καταλήγει στις Κατακόμβες. Λίγο πιο κάτω μια πινακίδα σημαδεύει το σημείο όπου βρέθηκε η Αφροδίτη της Μήλου. Μετά από 400 μέτρα ο χωματόδρομος τελειώνει μπροστά στο αρχαίο θέατρο. Ένα σηματοδοτημένο μονοπάτι 850 μέτρων κατεβαίνει στην περιοχή της αρχαίας Μήλου, στα Τραμυθιά. Η διαδρομή Αδάμαντας Μήλος – Τρυπητή γίνεται με αυτοκίνητο, με ποδήλατο ή με πεζοπορία.

• Αδάμαντας Μήλος – θαλάσσιες εκδρομές: Σκάφη, καΐκια και ιστιοπλοϊκά κάνουν τον περίπλου, και τα περισσότερα αναχωρούν καθημερινά από το λιμάνι.
• Αδάμαντας Μήλος – ιστιοσανίδα: Ο φυσικός κόλπος δίνει μεγάλη ασφάλεια, ενώ η Αχιβαδόλιμνη και η Παπικινού ταιριάζουν σε windsurfing και kitesurfing.
• Αναρρίχηση: Στο Ακρωτήριο Βάνι ο κωνικός βράχος «Τούρλα του Βανιού» θεωρείται από τα καλύτερα αναρριχητικά πεδία της Ελλάδας.
• Ψάρεμα: Από βάρκα ή από τη στεριά πιάνονται μπαρμπούνια, λυθρίνια, τσιπούρες, σαργοί, μελανούρια και μαγιάτικα.
• Αδάμαντας Μήλος – ατμίδες: Στην περιοχή του χωριού υπάρχουν ενεργές φουμαρόλες με θερμοκρασία που φτάνει τους 100 βαθμούς Κελσίου.

Αδάμαντας Μήλος – ηλιοβασίλεμα: στην κορυφή του λόφου της Πλάκας στέκεται το ενετικό Κάστρο του 13ου αιώνα. Από εκεί το ηλιοβασίλεμα συνδυάζεται με πανοραμική θέα στον κόλπο και στα γειτονικά κυκλαδονήσια. Στο δυτικό άκρο της Πλάκας, η Παναγία η Κορφιάτισσα στέκεται πάνω σε απόκρημνους βράχους με θέα στο πέλαγος. Η αυλή της είναι στρωμένη με μαρμάρινες επιτύμβιες πλάκες από την παλιά πόλη. Πιο χαμηλά, η αυλή της Παναγίας Τουρλιανής στο Κλιματοβούνι κοιτάζει την είσοδο του κόλπου στη δύση του ήλιου.

Τι άλλο ρωτούν όσοι ψάχνουν Αδάμαντας Μήλος;

Όσοι ψάχνουν Αδάμαντας Μήλος ρωτούν για την απόσταση από την Πλάκα και τον πληθυσμό του χωριού. Άλλες ερωτήσεις αφορούν μια ήπια παραλία για παιδιά, τα γύρω χωριά, τις Κατακόμβες και την παλιά πρωτεύουσα Ζεφυρία. Κάθε απάντηση δίνει συγκεκριμένες αποστάσεις, αριθμούς κατοίκων και ονόματα από επίσημες πηγές.

Πόσο απέχει η Πλάκα από τον Αδάμαντα;

Αδάμαντας Μήλος – Πλάκα: από το λιμάνι ο δρόμος ανεβαίνει στο οροπέδιο με την Πλάκα και το Κάστρο. Ο Πέρα Τριοβασάλος απέχει 3 χιλιόμετρα βορειοδυτικά από τον Αδάμαντα. Η Πλάκα απέχει περίπου 1 χιλιόμετρο από αυτό το χωριό. Η πρωτεύουσα είναι χτισμένη σε υψόμετρο 220 μέτρων, με θέα στον κόλπο της Μήλου. Έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός από το 1978. Στα στενά της δεν μπαίνουν αυτοκίνητα, μόνο μοτοσικλέτες και μοτοποδήλατα. Τα Πολλώνια, το δεύτερο λιμάνι, απέχουν σχεδόν 10 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα.

Πόσους κατοίκους έχει σήμερα ο Αδάμαντας Μήλος;

Αδάμαντας Μήλος: η απογραφή του 2021 κατέγραψε 1.268 κατοίκους στο λιμάνι του νησιού. Στην απογραφή του 2001 ο Αδάμας είχε 1.391 κατοίκους. Το χωριό είναι έδρα ομώνυμης δημοτικής κοινότητας. Η κοινότητα χαρακτηρίζεται αγροτικός πεδινός οικισμός, με έκταση 3,970 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Στην ίδια απογραφή του 2021 ο Τριοβασάλος είχε 1.001 κατοίκους. Ο Πέρα Τριοβασάλος είχε 844 και η Τρυπητή 502 κατοίκους. Τα δημοτικά διαμερίσματα του νησιού είναι πέντε: Μήλου, Αδάμαντος, Πέραν Τριοβασάλου, Τριοβασάλου και Τρυπητής. Στην Κατοχή, από το 1941 ως το 1945, καταγράφηκαν στον Αδάμαντα 50 θάνατοι κατοίκων από πείνα και βομβαρδισμούς.

Αδάμαντας Μήλος: ποια παραλία ταιριάζει σε μικρά παιδιά;

Αδάμαντας Μήλος – Παπικινού: η μεγάλη παραλία απλώνεται 1 χιλιόμετρο ανατολικά από το λιμάνι. Τα νερά της βαθαίνουν σιγά σιγά και η παραλία θεωρείται ιδανική για παιδιά. Έχει από τα πιο ήπια κύματα του νησιού. Πολλά αρμυρίκια, ομπρέλες, ξαπλώστρες και ένα εστιατόριο εξυπηρετούν τους λουόμενους. Το Κλήμα απέχει 6 χιλιόμετρα, στην είσοδο του κόλπου κάτω από την Τρυπητή. Η παραλία του και η κοντινή Σχινώπη είναι κατάλληλες για κολύμπι.

Ποια άλλα χωριά βρίσκονται πάνω από τον Αδάμαντα;

Αδάμαντας Μήλος: η Πλάκα, ο Τριοβασάλος, ο Πέρα Τριοβασάλος και η Τρυπητή βρίσκονται σε ύψωμα πάνω από το λιμάνι. Ο Τριοβασάλος και ο Πέρα Τριοβασάλος ήταν ένας ενιαίος οικισμός ως το 1908. Σήμερα αποτελούν τον εμπορικό πυρήνα του νησιού, με τράπεζες και δημόσιες υπηρεσίες. Η Τρυπητή, σε υψόμετρο 150 μέτρων, έχει αναπαλαιωμένους ανεμόμυλους που λειτουργούν κυρίως ως καταλύματα. Ο ναός του Αγίου Νικολάου στο κέντρο της χτίστηκε το 1888. Μια πλήρης παρουσίαση για τα χωριά της Μήλου καλύπτει και τους παραθαλάσσιους οικισμούς.

Τι βλέπει ο επισκέπτης στις Κατακόμβες της Τρυπητής;

Οι Κατακόμβες είναι το υπόγειο νεκροταφείο των πρώτων χριστιανικών αιώνων στη Μήλο. Βρίσκονται σε σπηλιές 150 μέτρα πάνω από τη θάλασσα, νοτιοδυτικά της Τρυπητής. Οι ντόπιοι τις έλεγαν «Ελληνική Σπηλιά». Οι στοές τους έχουν συνολικό μήκος περίπου 200 μέτρων. Το νεκροταφείο χρησιμοποιήθηκε από τα μέσα του 1ου έως τον 6ο αιώνα μ.Χ. Η σημερινή είσοδος βρίσκεται στην αίθουσα της Κατακόμβης Β, με ξύλινη πλατφόρμα για τους επισκέπτες. Στη δεξιά πλευρά σώζεται η επιγραφή «των Πρεσβυτέρων» με κόκκινα κεφαλαία γράμματα.

Αδάμαντας Μήλος – Ζεφυρία: τι συνδέει τα δύο χωριά;

Η Ζεφυρία ήταν η πρωτεύουσα του νησιού πριν η έδρα μεταφερθεί στην Πλάκα. Ιδρύθηκε την περίοδο της Ενετοκρατίας στην ενδοχώρα της ανατολικής Μήλου. Στα μέσα του 18ου αιώνα ισχυροί σεισμοί ανάγκασαν πολλούς κατοίκους να φύγουν. Οι κάτοικοι που έφυγαν μετακινήθηκαν κυρίως προς τον Αδάμαντα. Σήμερα η Ζεφυρία απέχει 5 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά από το λιμάνι και είχε 190 κατοίκους το 2021. Βρίσκεται σε υψόμετρο 10 μέτρων και έχει κυρίως αγροτικό χαρακτήρα. Η Παναγία η Κορφιάτισσα στην Πλάκα φυλάει εικόνες κρητοβυζαντινής τέχνης από τις εκκλησίες της Ζεφυρίας.