Ναυτικό

Ναυτικό Μουσείο

Το ναυτικό μουσείο Μήλου αφηγείται τη σχέση ενός ηφαιστειακού νησιού με τη θάλασσα που το περιβάλλει. Η Μήλος είναι το νοτιοδυτικότερο νησί των Κυκλάδων, ανάμεσα στην ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη. Απέχει 102 χιλιόμετρα, δηλαδή 55 ναυτικά μίλια, από το ακρωτήριο Μαλέας της Πελοποννήσου. Η θέση αυτή και ο οψιανός της την έκαναν σημαντικό κέντρο του πρώιμου αιγαιακού πολιτισμού. Γι’ αυτό το ναυτικό μουσείο Μήλου καλύπτει χιλιετίες ναυτικής ζωής και όχι μόνο τα τελευταία χρόνια.

Οι νέες ενότητες εξηγούν πού βρίσκεται το ναυτικό μουσείο Μήλου και ποια εκθέματα αναφέρουν οι πηγές για αυτό. Στη συνέχεια παρουσιάζουν τον οψιανό, την προϊστορική ναυσιπλοΐα και την αρχαία Μήλο στη θάλασσα. Ακολουθούν ο κόλπος ως λιμάνι στόλων, οι παραδοσιακές βάρκες και τα σύρματα όπου φυλάσσονται. Η επίσκεψη συνδυάζεται με θαλάσσια εκδρομή, την οποία ο επισκέπτης κλείνει εύκολα και μέσω διαδικτύου. Στο τέλος, συχνές ερωτήσεις συγκεντρώνουν σύντομες πρακτικές απαντήσεις.

Πού βρίσκεται το ναυτικό μουσείο Μήλου στον Αδάμαντα;

Το ναυτικό μουσείο Μήλου βρίσκεται στον Αδάμαντα, το επίνειο και κύριο λιμάνι του νησιού. Στεγάζεται πάνω από το λιμάνι, στο κτίριο της παλιάς Κοινότητας. Ο Αδάμαντας απλώνεται στη βορειοανατολική ακτή του κόλπου της Μήλου. Πάνω του υψώνεται το οροπέδιο με την Πλάκα.

Ο Αδάμαντας, με παλαιότερη μορφή Αδάμας, είναι ο κύριος λιμένας της Μήλου και έδρα ομώνυμης δημοτικής κοινότητας. Η απογραφή του 2021 κατέγραψε εδώ 1.268 κατοίκους. Το όνομα προέρχεται από την ελληνική λέξη αδάμας, που σημαίνει διαμάντι. Παλιότερα ο οικισμός ονομαζόταν «Αλαμάντο», όπως σημειώνει η τουριστική πύλη του δήμου. Η ίδια πηγή τον περιγράφει ως το μεγαλύτερο τουριστικό κέντρο του νησιού. Για όποιον φτάνει με πλοίο, ο Αδάμαντας είναι η πρώτη εικόνα της Μήλου. Έτσι το ναυτικό μουσείο Μήλου στέκεται στην πύλη του νησιού από τη θάλασσα.

Η Μήλος έχει σχήμα πετάλου, που κλείνει γύρω από έναν μεγάλο κόλπο. Η ελληνική Βικιπαίδεια τον κατατάσσει στα μεγαλύτερα φυσικά λιμάνια της Ελλάδας. Η τουριστική πύλη τον αναφέρει ανάμεσα στους μεγαλύτερους και ασφαλέστερους φυσικούς κόλπους της Μεσογείου. Γεωλογικά, το λιμάνι είναι η κοιλότητα του κύριου κρατήρα του ηφαιστείου. Το βάθος του μειώνεται σταδιακά από περίπου 130 σε 55 μέτρα. Ο κόλπος μπαίνει από τα βορειοδυτικά και χωρίζει το νησί σε δύο σχεδόν ίσα μέρη. Το ναυτικό μουσείο Μήλου βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του, πάνω από το λιμάνι του Αδάμαντα.

Ο σημερινός Αδάμαντας είναι οικισμός του 19ου αιώνα. Η Μήλος είχε τότε γίνει καταφύγιο προσφύγων από πολλά νησιά, κυρίως από την Κρήτη. Η τουριστική πύλη του δήμου αναφέρει κατοίκηση από το 1824, από πρόσφυγες των Σφακίων. Η ελληνική Βικιπαίδεια τοποθετεί την ίδρυση το 1831, μετά από ψήφισμα της κυβέρνησης Καποδίστρια. Οι απόγονοί τους λέγονται μέχρι σήμερα «Μηλοκρητικοί». Το 1839 Κρήτες πρόσφυγες αγόρασαν την παλιά μονή της Παναγίας της Θεοφανής και την έκαναν εκκλησία του χωριού. Σε αυτόν τον νεότερο οικισμό λειτουργεί σήμερα το ναυτικό μουσείο Μήλου.

Το ναυτικό μουσείο Μήλου μοιράζεται την περιοχή του λιμανιού με άλλα σημεία ιστορίας. Πολύ κοντά στο λιμάνι, ο ίδιος ναός, η Αγία Τριάδα, φιλοξενεί από το 2000 το Εκκλησιαστικό Μουσείο. Στην αυλή του υπάρχουν δύο ψηφιδωτά του 1937, έργα του ντόπιου καλλιτέχνη Γιάγκου Καβρουδάκη. Το ένα δείχνει έναν δράκοντα στο σχήμα της Μήλου. Στην κεντρική πλατεία του Αδάμαντα στέκεται το Ηρώον για Μηλίους που χάθηκαν στους Βαλκανικούς Πολέμους. Στην παραλία, σε βάθος περίπου 30 μέτρων, διακρίνονται ίχνη αρχαίων κτισμάτων από οικισμό που βυθίστηκε με την καθίζηση του εδάφους.

• Αεροδρόμιο: Το αεροδρόμιο της Μήλου απέχει περίπου 4 χιλιόμετρα από το λιμάνι του Αδάμαντα.
• Ταξί: Στη Μήλο κυκλοφορούν 15 ταξί, που βρίσκονται τόσο στο λιμάνι όσο και στο αεροδρόμιο.
• Μαρίνα: Η μαρίνα του Αδάμαντα δέχεται ιδιωτικά σκάφη και προσφέρει καύσιμα, νερό και ρεύμα.
• Λουτρά Λάκκου: Κοντά στο λιμάνι, τα λουτρά του Λάκκου έχουν θαλάμους σκαλισμένους μέσα σε φυσική σπηλιά.
• Τρυπητή: Από την Τρυπητή φαίνεται πανοραμικά ο κόλπος του Αδάμαντα, όπου βρίσκεται το ναυτικό μουσείο Μήλου.

Στην περιοχή του Αδάμαντα συγκεντρώνονται τρία μουσεία: το Ναυτικό, το Εκκλησιαστικό και το Μεταλλευτικό. Το Μεταλλευτικό απέχει περίπου 500 μέτρα ανατολικά, πάνω στον παραλιακό δρόμο. Η Πλάκα, με το Αρχαιολογικό και το Λαογραφικό Μουσείο, βρίσκεται στο ύψωμα πάνω από τον Αδάμαντα. Στους πρόποδες του λόφου, στην παραλία του Αδάμαντα, υπάρχει και θερμή πηγή που σήμερα δεν λειτουργεί. Μια βόλτα στον Αδάμαντα και τα χωριά της Μήλου ξεκινά φυσικά από το ναυτικό μουσείο Μήλου.

Τι εκθέματα έχει το ναυτικό μουσείο Μήλου;

Το ναυτικό μουσείο Μήλου εκθέτει αντικείμενα από τη ναυτική δραστηριότητα του νησιού, από την προϊστορία ως τα νεότερα χρόνια. Ξεχωρίζουν σπάνιοι χάρτες, φτιαγμένοι από ειδικούς χαρτογράφους, και η ξυλόβαρκα «Ειρήνη». Τη συλλογή συγκέντρωσε με προσωπική του προσπάθεια ο γιατρός Πέτρος Αρμένης.

Η τουριστική πύλη του δήμου κατατάσσει το ναυτικό μουσείο Μήλου ανάμεσα σε έξι μουσεία του νησιού. Τα άλλα πέντε είναι το Αρχαιολογικό, το Μεταλλευτικό, το Εκκλησιαστικό, το Λαογραφικό και το Πολεμικό. Μαζί, τα μουσεία της Μήλου καλύπτουν αρχαιότητες, ορυκτά, θρησκευτική τέχνη, λαογραφία, πόλεμο και θάλασσα. Από τα έξι, μόνο το Ναυτικό αφιερώνεται ολόκληρο στη σχέση των κατοίκων με τη θάλασσα. Η αγγλική Βικιπαίδεια το αναφέρει ανάμεσα στα κύρια αξιοθέατα του Αδάμαντα. Η ίδια πηγή χαρακτηρίζει τον Αδάμαντα πολιτιστικό και εμπορικό κέντρο του νησιού.

Η ναυμαχία της Σαλαμίνας έχει θέση στο ναυτικό μουσείο Μήλου για συγκεκριμένο τοπικό λόγο. Το 480 π.Χ. οι Μήλιοι έστειλαν δύο πολεμικά πλοία στη ναυμαχία, αντί να υποταχθούν στους Πέρσες. Η πρώτη ναυμαχία της Επανάστασης του 1821 δόθηκε στα ανοιχτά της Μήλου, στις 11 Απριλίου. Μήλιοι πήραν μέρος και στη ναυμαχία του Ναβαρίνου. Ο Μήλιος Πέτρος Μικέλης μετέφερε διαταγή του ναυάρχου Κόδριγκτον στον Αιγύπτιο ναύαρχο. Ο θάνατός του έγινε η αφορμή για να ξεκινήσει η ναυμαχία. Τα γεγονότα αυτά ανήκουν στα νεότερα χρόνια, όπου κλείνει η έκθεση.

Στο ναυτικό μουσείο Μήλου, η τουριστική πύλη του δήμου χαρακτηρίζει «φημισμένη» την ξυλόβαρκα της συλλογής. Διεθνώς, ένα ιστορικό σκάφος θεωρείται το πολυτιμότερο απόκτημα ενός ναυτικού μουσείου. Τα μεγάλα πλοία όμως απαιτούν μεγάλο προϋπολογισμό για να συντηρηθούν. Γι’ αυτό πολλά μουσεία φυλάσσουν μικρότερα ή πιο εύθραυστα σκάφη μέσα στα κτίριά τους. Επειδή λίγα παλιά σκάφη μένουν ακόμη χωρίς αναστήλωση, πολλά μουσεία κατασκευάζουν πλέον αντίγραφα. Η διατήρηση σε μουσείο προστατεύει τα ιστορικά σκάφη για τις επόμενες γενιές και τα κρατά διαθέσιμα για μελέτη.

Ο όρος ναυτικό μουσείο περιγράφει διεθνώς μουσεία με αντικείμενα για τα πλοία και τα ταξίδια στη θάλασσα. Τέτοιες συλλογές δείχνουν συνήθως ομοιώματα πλοίων και κομμάτια σκαφών, όπως ακρόπρωρα ή κανόνια. Περιλαμβάνουν και μικρά αντικείμενα της ζωής στο πλοίο, όπως μαχαιροπίρουνα και στολές. Οι κατασκευαστές ομοιωμάτων συνεργάζονται στενά με τα ναυτικά μουσεία, που δέχονται πρόθυμα ομοιώματα ως δωρεές. Τα πολεμικά ναυτικά μουσεία αποτελούν ξεχωριστή υποκατηγορία, με έμφαση στους στόλους. Οι δημοσιευμένες πηγές για το ναυτικό μουσείο Μήλου δεν απαριθμούν τέτοια αντικείμενα ένα προς ένα.

• Πολεμικό Μουσείο: Στεγάζεται στο παλιό καταφύγιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, με φωτογραφίες και ενθυμήματα των δύο πολέμων.
• Εκκλησιαστικό Μουσείο: Φυλάσσει εικόνες από τον 14ο αιώνα, έργα της Κρητικής σχολής και εικονοστάσια του 17ου αιώνα.
• Μεταλλευτικό Μουσείο: Ιδρύθηκε το 1998 για να τιμήσει τη μεταλλευτική ιστορία και τη γεωλογική κληρονομιά της Μήλου.
• Αρχαιολογικό Μουσείο: Στεγάζεται σε νεοκλασικό κτίριο του Ερνέστου Τσίλλερ και φυλάσσει αντίγραφο της Αφροδίτης της Μήλου.
• Λαογραφικό Μουσείο: Βρίσκεται στην Πλάκα, πίσω από τον ναό της Παναγίας Κορφιάτισσας.

Ο οψιανός, με τον οποίο ξεκινά η έκθεση, ανήκει στα συνηθισμένα πετρώματα της ηφαιστειακής Μήλου, μαζί με τον τόφφο και τον τραχείτη. Τα περισσότερα σκάφη θαλάσσιων εκδρομών αναχωρούν καθημερινά από τον Αδάμαντα και τα Πολλώνια. Έτσι το ναυτικό μουσείο Μήλου συνδέει τα εκθέματά του με όσα ο επισκέπτης βλέπει γύρω του. Η επίσκεψη λειτουργεί ως εισαγωγή πριν από μια διαδρομή στις ακτές και στους όρμους του νησιού.

Γιατί ο οψιανός ανοίγει το ναυτικό μουσείο Μήλου;

Το ναυτικό μουσείο Μήλου ξεκινά με εργαλεία από οψιανό, γιατί εκεί αρχίζει η ναυτική ιστορία του νησιού. Οψιανός της Μήλου έφτασε με πλεούμενα στο Σπήλαιο Φράγχθι της Αργολίδας ήδη από το 13.000 π.Χ. Είναι η αρχαιότερη ένδειξη θαλάσσιων ταξιδιών ανατομικά σύγχρονων ανθρώπων στον ελληνικό χώρο.

Ο οψιανός είναι ηφαιστειακό πέτρωμα με υαλώδη υφή, ένα φυσικό γυαλί. Έχει στιλπνό μαύρο χρώμα και σπάει με κογχώδη θραύση. Από τα τέλη της Ανώτερης Παλαιολιθικής έγινε υλικό για λεπίδες με κοφτερές ακμές. Οι πηγές του στην ανατολική Μεσόγειο είναι λίγες, σε νησιά όπως η Μήλος, η Αντίπαρος, η Νίσυρος και το Γυαλί. Ο οψιανός της Μήλου ξεχώριζε για τη σκληρότητά του. Χρησίμευε στην εποχή του Λίθου και του Χαλκού για εργαλεία και αιχμές βελών. Το ναυτικό μουσείο Μήλου ξεκινά την έκθεσή του με τέτοια εργαλεία από την προϊστορική εποχή.

Το Σπήλαιο Φράγχθι βλέπει στον όρμο της Κοιλάδας, στον Αργολικό κόλπο. Άνθρωποι το χρησιμοποιούσαν ως καταφύγιο για περίπου 35.000 χρόνια. Οψιανός από τη Μήλο εμφανίζεται εκεί ήδη από το 13.000 π.Χ. Το νησί απέχει από το σπήλαιο 140 χιλιόμετρα. Το εύρημα δείχνει ότι εκείνη την εποχή κατασκεύαζαν πλεούμενα για θαλάσσια ταξίδια. Όταν έφτασαν οι πρώτοι κυνηγοί, η θάλασσα ήταν 100 μέτρα χαμηλότερη και άρχιζε 6 έως 8 χιλιόμετρα μακριά. Όποιος βλέπει τα εργαλεία στο ναυτικό μουσείο Μήλου έχει μπροστά του το υλικό αυτών των πρώτων ταξιδιών.

Ο οψιανός της Μήλου ταξίδευε μακριά πριν ξεκινήσουν οι πρώτες καλλιέργειες. Η εξόρυξη δεν απαιτούσε μόνιμους κατοίκους, μόνο προσωρινές εγκαταστάσεις στη Νεολιθική εποχή. Όσοι τον αναζητούσαν έφταναν με βάρκες και τις έβγαζαν στη στεριά σε κατάλληλο όρμο. Έπειτα έκοβαν κομμάτια από τα λατομεία στις θέσεις Νύχια και Δεμενεγάκι. Από την 6η χιλιετία π.Χ. οψιανός της Μήλου υπάρχει από την Κνωσό ως τη Νέα Νικομήδεια στη Μακεδονία. Τέτοια απόσταση προϋποθέτει γνώση της ναυσιπλοΐας. Αυτά τα ταξίδια είναι η πρώτη σελίδα της ναυτικής δραστηριότητας που καταγράφει το ναυτικό μουσείο Μήλου.

Μια σύγχρονη δοκιμή έδειξε πώς γινόταν το ταξίδι. Ένα πλοιάριο με σώμα από κορμούς πεύκων, κατάρτι και πανί ξεκίνησε από την Ερμιόνη. Το τετραμελές πλήρωμά του έφτασε στη Μήλο, μάζεψε οψιανό και γύρισε πίσω. Στη Μεσολιθική εποχή οι κάτοικοι του Φράγχθι έγιναν έμπειροι θαλασσινοί, με όλο και περισσότερο ψάρι στη διατροφή τους. Γύρω στο 7.900–7.500 π.Χ. ο τόνος έγινε βασική τροφή τους, κάτι που δείχνει ψάρεμα σε βαθιά νερά. Τα αρχαιότερα εκθέματα στο ναυτικό μουσείο Μήλου ανήκουν σε αυτόν τον κόσμο των πρώτων θαλασσινών.

• Η προέλευση του ονόματος: Στη «Φυσική Ιστορία» ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος γράφει ότι τον οψιανό ανακάλυψε κάποιος Όψιος στην Αιθιοπία.
• Ταυτοποίηση της προέλευσης: Η φθορισμομετρία ακτίνων Χ ξεχωρίζει σήμερα τον οψιανό της Μήλου από εκείνον της Νισύρου και του Γυαλιού.
• Το Σπήλαιο Φράγχθι σήμερα: Η είσοδος του σπηλαίου βρίσκεται 12,5 μέτρα πάνω από τη θάλασσα και 50 μέτρα από την ακτή.
• Πέρα από το ναυτικό μουσείο Μήλου: Τα περισσότερα ευρήματα της Φυλακωπής εκτίθενται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών και στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μήλου.
• Μετά το ναυτικό μουσείο Μήλου: Ο προϊστορικός οικισμός της Φυλακωπής είναι ανοιχτός στο κοινό, με πλούσιο ενημερωτικό υλικό και σχεδιαγράμματα για την περιήγηση.

Η θέση της Μήλου ανάμεσα στην ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη την έκανε κέντρο του πρώιμου αιγαιακού πολιτισμού. Το νησί έχασε αυτή την αξία όταν ο μπρούντζος έγινε το βασικό υλικό για τα όπλα. Ο πρώτος οικισμός, στη Φυλακωπή της βορειοανατολικής ακτής, δημιουργήθηκε όταν η εξόρυξη του οψιανού είχε ήδη παρακμάσει. Η συνέχεια, από τη Φυλακωπή ως τους Δωριείς, βρίσκεται στη σελίδα για την ιστορία της Μήλου. Η επόμενη στάση στο ναυτικό μουσείο Μήλου είναι η ναυμαχία της Σαλαμίνας.

Τι λέει το ναυτικό μουσείο Μήλου για τους αρχαίους ναυτικούς;

Το ναυτικό μουσείο Μήλου φτάνει από τον οψιανό στη ναυμαχία της Σαλαμίνας του 480 π.Χ. Η Μήλος έστειλε δύο πεντηκοντόρους στον ελληνικό στόλο και αρνήθηκε «γην και ύδωρ» στους Πέρσες. Το 416 π.Χ. οι Αθηναίοι πολιόρκησαν το νησί με στόλο 38 πλοίων και 3.400 άνδρες.

Οι Δωριείς εγκαταστάθηκαν στη Μήλο στις αρχές της 1ης χιλιετίας π.Χ. Ανήκαν στην ίδια ομάδα με τους Σπαρτιάτες, αλλά έμειναν ανεξάρτητοι. Στη δεύτερη περσική εισβολή του 480 π.Χ. οι Μήλιοι δεν υποτάχθηκαν. Ο Ηρόδοτος καταγράφει δύο πεντηκοντόρους από τη Μήλο και από μία από τη Σίφνο και τη Σέριφο. Για τον συμμαχικό στόλο δίνει 378 τριήρεις, με 180 από την Αθήνα. Μετά τη μάχη οι Μήλιοι γύρισαν στην παραδοσιακή τους απομόνωση. Το ναυτικό μουσείο Μήλου εντάσσει τη Σαλαμίνα στη διαδρομή των εκθεμάτων του, μετά την προϊστορία.

Η πεντηκόντορος ήταν γαλέρα με πενήντα κωπηλάτες, 25 σε κάθε πλευρά. Είχε κατάρτι στη μέση με τετράγωνο ιστίο για τον ευνοϊκό άνεμο. Ήταν από τα πρώτα πλοία με έμβολο στην πλώρη. Η τριήρης είχε τρεις σειρές κουπιών και κυριάρχησε στη Μεσόγειο από τον 7ο ως τον 4ο αιώνα π.Χ. Το μήκος της κυμαινόταν από 33 έως 43 μέτρα. Το πλήρωμα αριθμούσε 200 άνδρες, από τους οποίους 170 κωπηλάτες. Για τον επισκέπτη στο ναυτικό μουσείο Μήλου η σύγκριση είναι απλή: 50 κουπιά στα πλοία των Μηλίων, 170 σε μια τριήρη.

Στον Πελοποννησιακό Πόλεμο η Αθήνα είχε το ισχυρότερο ναυτικό και έλεγχε σχεδόν όλα τα νησιά του Αιγαίου. Η Μήλος ήταν το μόνο σημαντικό νησί έξω από τον έλεγχό της. Το 426 π.Χ. οι Αθηναίοι έστειλαν 2.000 άνδρες σε επιδρομή στην ύπαιθρο. Το καλοκαίρι του 416 π.Χ. έφτασε στόλος 38 πλοίων: 30 από την Αθήνα, 6 από τη Χίο και 2 από τη Λέσβο. Επικεφαλής ήταν οι στρατηγοί Κλεομήδης και Τισίας. Οι Αθηναίοι απέκλεισαν την πόλη από τα εφόδια και εκείνη παραδόθηκε τον χειμώνα.

Οι Δωριείς έχτισαν την πόλη τους στην ανατολική ακτή του κόλπου, νοτιοδυτικά της σημερινής Τρυπητής. Η αρχαία πόλη βρισκόταν πιο κοντά στην είσοδο του λιμανιού από τον Αδάμαντα. Απλωνόταν στην πλαγιά ανάμεσα στην Τρυπητή και το Κλήμα. Εκεί βρίσκονται το ρωμαϊκό θέατρο και τμήματα των τειχών. Τα ερείπια στο Κλήμα, 6 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα, ανήκουν στο πρώτο λιμάνι του νησιού. Ο κόλπος έχει σχήμα πετάλου και είναι από τα μεγαλύτερα φυσικά λιμάνια της Ελλάδας. Το ναυτικό μουσείο Μήλου βρίσκεται πάνω από το λιμάνι του Αδάμαντα, στον ίδιο κόλπο.

• Το αρχαίο νόμισμα της Μήλου: Ως το 416 π.Χ. το νησί έκοβε δικό του ελαφρύ νόμισμα, συχνά με την εικόνα ενός μήλου.
• Μήλια πήλινα ανάγλυφα: Από το 470 π.Χ. οι Μήλιοι εξήγαγαν ανάγλυφα για πόρτες και κιβώτια, με σκηνές από τη μυθολογία.
• Ανάγνωση πριν από το ναυτικό μουσείο Μήλου: Ο Θουκυδίδης αναπαριστά τις διαπραγματεύσεις στο 5ο βιβλίο της ιστορίας του, στα κεφάλαια 84 έως 116.
• Οι κωπηλάτες της αρχαίας τριήρους: Στις ελληνικές τριήρεις κωπηλατούσαν πολίτες και όχι δούλοι ή κατάδικοι, συχνά οπλισμένοι για μάχη καταστρώματος.
• Από το ναυτικό μουσείο Μήλου στο Κλήμα: Η αρχαία πόλη είχε δύο ακροπόλεις, τον λόφο του Προφήτη Ηλία και το Πυργάκι.

Οι Μήλιοι έκαναν αρκετές εξόδους και κάποια στιγμή κατέλαβαν μέρος της αθηναϊκής γραμμής. Η Αθήνα απάντησε με ενισχύσεις υπό τον Φιλοκράτη. Μετά την πτώση οι Αθηναίοι εκτέλεσαν τους ενήλικους άνδρες και πούλησαν γυναίκες και παιδιά ως δούλους. Στο νησί εγκατέστησαν 500 αποίκους, που ο Σπαρτιάτης Λύσανδρος έδιωξε το 405 π.Χ., φέρνοντας πίσω τους επιζώντες. Με την κατάληψη της Μήλου συνδέεται και η τραγωδία «Τρωάδες» του Ευριπίδη. Μετά τη Σαλαμίνα τα εκθέματα στο ναυτικό μουσείο Μήλου καταλήγουν στα νεότερα χρόνια.

Πώς έγινε ο κόλπος καταφύγιο στόλων στο ναυτικό μουσείο Μήλου;

Το ναυτικό μουσείο Μήλου βρίσκεται πάνω από το λιμάνι του Αδάμαντα. Το λιμάνι βρίσκεται μέσα σε έναν από τους μεγαλύτερους και ασφαλέστερους φυσικούς κόλπους της Μεσογείου. Στα τέλη του 17ου αιώνα καθολικοί πειρατές περνούσαν τον χειμώνα στη Μήλο. Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο το νησί φιλοξένησε τον αγγλογαλλικό στόλο.

Η Μήλος έχει σχήμα πετάλου και σχηματίζει έναν μεγάλο κόλπο. Ο κόλπος είναι η κοιλότητα του κύριου κρατήρα του παλιού ηφαιστείου. Μπαίνει στο νησί από τα βορειοδυτικά και το χωρίζει σε δύο σχεδόν ίσα μέρη. Ο ισθμός ανάμεσα στα δύο μέρη δεν ξεπερνά τα 2,2 χιλιόμετρα πλάτος. Το βάθος του νερού στον κόλπο μειώνεται από 130 σε 55 μέτρα. Ο κόλπος μπροστά από το ναυτικό μουσείο Μήλου θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα φυσικά λιμάνια της Ελλάδας. Στα βόρεια του κόλπου είναι χτισμένος ο Αδάμαντας, το κύριο λιμάνι του νησιού.

Στην είσοδο του κόλπου βρίσκονται τρεις μικροί οικισμοί, το Κλήμα, το Φουρκοβούνι και η Αρετή. Το Κλήμα απλώνεται στην ακτή, κάτω από το χωριό Τρυπητή. Το Φουρκοβούνι στέκεται στο ομώνυμο ακρωτήριο, σε υψόμετρο μόλις 10 μέτρων. Η Αρετή βρίσκεται στην ανατολική είσοδο του μεγάλου όρμου, κοντά στο Φουρκοβούνι. Στην περιοχή του Κλήματος σώζονται ερείπια της παλιάς πόλης και του πρώτου λιμανιού του νησιού. Η αρχαία πόλη ήταν πιο κοντά στην είσοδο του λιμανιού από τον σημερινό Αδάμαντα. Από την προϊστορική εποχή ξεκινούν και τα εκθέματα στο ναυτικό μουσείο Μήλου.

Στα χρόνια των Κρίσπι, μέχρι το 1566, η Μήλος άρχισε να γίνεται ορμητήριο πειρατών. Η Βενετία δεν μπορούσε να ελέγξει τις πειρατικές επιδρομές. Το 1537 ο πειρατής Χαϊρεντήν Μπαρμπαρόσα κατέλαβε το νησί. Στα οθωμανικά χρόνια οι πειρατές περνούσαν τον χειμώνα, από τον Δεκέμβριο ως τον Μάρτιο, στη Μήλο και σε λίγα ακόμη νησιά. Οι περισσότεροι ήταν καθολικοί από Λιβόρνο, Κορσική ή Γαλλία. Στα τέλη του 17ου αιώνα η Μήλος ζούσε σχεδόν μόνο από αυτούς. Η πειρατεία είναι κεφάλαιο της ναυτικής ζωής του νησιού, που παρουσιάζει το ναυτικό μουσείο Μήλου.

Το 1790, μετά από ήττα από τουρκοαλγερινό στόλο έξω από την Άνδρο, ο Λάμπρος Κατσώνης κατέφυγε προς τη Μήλο με δύο πλοία. Στην αρχή της Επανάστασης του 1821, Ρώσοι και Γάλλοι κατέλαβαν το νησί για να παρακολουθούν την Πελοπόννησο. Η πρώτη ναυμαχία του Αγώνα δόθηκε στα ανοιχτά της Μήλου στις 11 Απριλίου 1821. Τον 19ο αιώνα το νησί ήταν σημαντικό σημείο συνάντησης για αμερικανικά και βρετανικά πλοία που κυνηγούσαν πειρατές στη Μεσόγειο. Τα εκθέματα στο ναυτικό μουσείο Μήλου περνούν από τη ναυμαχία της Σαλαμίνας και φτάνουν ως τα νεότερα χρόνια.

• Ναυτική βάση της Ανατολικής Μεσογείου: Ο Αδάμαντας, όπου βρίσκεται σήμερα το ναυτικό μουσείο Μήλου, έγινε ναυτική βάση στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
• Ιππότες της Μάλτας: Οι κουρσάροι δρούσαν συχνά με την ανεπίσημη προστασία τους ή του Τάγματος του Αγίου Στεφάνου του Λιβόρνου.
• Συνοδεία προς τη Σμύρνη το 1827: Τον Δεκέμβριο ένα αμερικανικό πολεμικό συνόδευσε οκτώ αμερικανικά εμπορικά πλοία από τη Μήλο ως τη Σμύρνη.
• Πανώλη του 1689 στη Μήλο: Με το πέρασμα των πειρατών οι καραντίνες δεν τηρούνταν, και η επιδημία σκότωσε 700 από 4.000 κατοίκους.
• Χάρτες στο ναυτικό μουσείο Μήλου: Η συλλογή περιλαμβάνει σπάνιους χάρτες από ειδικούς χαρτογράφους, δίπλα σε εκθέματα για τη ναυτική δραστηριότητα του νησιού.

Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η Μήλος πέρασε σε γερμανική κατοχή στις 9 Μαΐου 1941. Τα υπόλοιπα νησιά των Κυκλάδων είχαν μπει στην ιταλική ζώνη κατοχής. Οι Γερμανοί έχτισαν πολλά οχυρωματικά έργα, ανάμεσά τους στην Μπομπάρδα και στην Αρετή. Στις 21 Φεβρουαρίου 1943 αγγλικά αεροπλάνα βύθισαν το φορτηγό «Άρτεμις», φορτωμένο με καύσιμα. Τα βαρέλια του ξεβράστηκαν στην παραλία της Χιβαδολίμνης, μέσα στον κόλπο. Σήμερα το ναυτικό μουσείο Μήλου στεγάζεται στο κτίριο της παλιάς Κοινότητας, πάνω από το λιμάνι του Αδάμαντα.

Ποια σκάφη και σύρματα θυμίζει το ναυτικό μουσείο Μήλου;

Το ναυτικό μουσείο Μήλου στον Αδάμαντα φυλάει τη φημισμένη ξυλόβαρκα «Ειρήνη». Το καΐκι είναι η παραδοσιακή ξύλινη ψαρόβαρκα του Αιγαίου και του Ιονίου πελάγους. Τον χειμώνα οι ψαράδες της Μήλου τραβούσαν τις βάρκες τους έξω από το νερό, στα «σύρματα» του Κλήματος, των Μανδρακίων και του Φουρκοβουνιού.

Το καΐκι είναι μικρό ξύλινο σκάφος, βαμμένο σε ζωηρά χρώματα και αρματωμένο για πανί. Η λέξη ήρθε στα ελληνικά από το οθωμανικό τουρκικό «kayık». Το πιο φαρδύ σημείο του βρίσκεται πολύ προς την πρύμνη και η πλώρη του είναι μακριά και αιχμηρή. Το κατάρτι του είναι συνήθως κοντό. Πάνω από την πλώρη έχει συχνά οριζόντιο βαρούλκο. Συχνά ναυπηγείται σε ταρσανά στην ακτή, από ξύλο πεύκου. Κάθε καΐκι είναι διαφορετικό, γιατί οι ναυπηγοί δούλευαν από μνήμη και όχι από σχέδια. Ξύλινη είναι και η βάρκα «Ειρήνη» στο ναυτικό μουσείο Μήλου.

Ο σκελετός του καϊκιού έχει πριονιστά νομείς και ξύλινη καρίνα, ντυμένα με σανίδες. Συχνά βάφεται με πορτοκαλί αστάρι, που προστατεύει και σφραγίζει το ξύλο. Τα περισσότερα καΐκια βάφονται λευκά για τον δυνατό ήλιο, με ζωηρά χρώματα στα πλευρά. Το όνομα του σκάφους γράφεται σε πινακίδα κάτω από την πλώρη. Ένας πρόβολος στην πλώρη στερεώνεται με ξάρτια. Στην πρύμνη υπάρχει ξύλινη λαγουδέρα, που μερικές φορές σκαλίζεται σε μορφή σκύλου. Το τρεχαντήρι περιγράφεται στο ελληνικό ναυτικό λεξιλόγιο απλά ως μικρό ιστιοφόρο. Τέτοιες λεπτομέρειες αξίζει να θυμάται όποιος επισκέπτεται το ναυτικό μουσείο Μήλου.

Παραδοσιακά το καΐκι χρησίμευε για ψάρεμα και για τράτα. Η Μήλος, λόγω της ηφαιστειακής γεωλογίας της, είναι ένας πολύ πλούσιος ψαρότοπος. Ύφαλοι, σπηλιές και βραχώδεις ακτές είναι φυσικοί βιότοποι για πολλά είδη ψαριών. Η θαλάσσια πανίδα περιλαμβάνει μπαρμπούνια, λυθρίνια, τσιπούρες, σαργούς, μελανούρια, σκαθάρια και μαγιάτικα. Υπάρχουν επίσης χταπόδια, καλαμάρια, σουπιές και αστακοί. Το ψάρεμα γίνεται από βάρκα ή από τη στεριά, με δίχτια, παραγάδια, συρτές και καθετές. Το ναυτικό μουσείο Μήλου γεννήθηκε από τις προσπάθειες του γιατρού Πέτρου Αρμένη να συγκεντρώσει εκθέματα για τη ναυτική ζωή του νησιού.

Σύρματα λέγονται στη Μήλο οι υπόσκαφες θέσεις φύλαξης για βάρκες, σκαμμένες στους ηφαιστειακούς τόφφους δίπλα στη θάλασσα. Το όνομα βγαίνει από το σύρσιμο, γιατί οι ψαράδες έσερναν τις βάρκες από μέσα προς τη θάλασσα. Μέσα σε αυτά τις προστάτευαν από τον χειμωνιάτικο καιρό. Σύρματα υπάρχουν κυρίως στο Κλήμα, στα Μανδράκια και στον Φυροπόταμο. Στο ψαροχώρι του Κλήματος τα σύρματα είναι συνήθως διώροφα. Στο ισόγειο έμενε η βάρκα τον χειμώνα, ενώ στον επάνω όροφο ζούσε η οικογένεια του ψαρά. Οι πόρτες και τα παράθυρα των συρμάτων είναι βαμμένα σε έντονα χρώματα.

• Από το ναυτικό μουσείο Μήλου στο Κλήμα: Το Κλήμα απέχει 6 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα, το κύριο λιμάνι του νησιού.
• Από το ναυτικό μουσείο Μήλου στα Μανδράκια: Τα Μανδράκια βρίσκονται περίπου 4 χιλιόμετρα βόρεια από τον Αδάμαντα, στα βόρεια παράλια του νησιού.
• Ζωοδόχος Πηγή στα Μανδράκια: Η εκκλησία δεσπόζει πάνω από τα σύρματα και μια μικρή παραλία περίπου 150 μέτρων.
• Φουρκοβούνι στην είσοδο του όρμου: Απέχει 8 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα και είναι παραδοσιακός οικισμός από το 1988, χωρίς κατοίκους το 2021.
• Νέα χρήση: Πολλά καΐκια έγιναν σκάφη για σύντομες εκδρομές, ενώ κάποια σύρματα λειτουργούν σήμερα ως τουριστικά καταλύματα.

Σήμερα η ξυλοναυπηγική σβήνει, καθώς τα σκάφη από πλαστικό και υαλοβάμβακα παίρνουν τη θέση των ξύλινων. Η ξυλόβαρκα «Ειρήνη» στο ναυτικό μουσείο Μήλου κρατά ζωντανή την εικόνα του ξύλινου σκάφους. Στα Μανδράκια και στο Φουρκοβούνι τα σύρματα χρησιμεύουν για βάρκες και σύνεργα των ψαράδων. Στο Κλήμα, παραδοσιακό οικισμό από το 1978, η απογραφή του 2021 κατέγραψε μόλις 8 κατοίκους. Μια επίσκεψη στο ναυτικό μουσείο Μήλου και μια βόλτα στα σύρματα δείχνουν την ίδια θαλασσινή ιστορία από δύο πλευρές.

Πώς συνδυάζεται το ναυτικό μουσείο Μήλου με μια κρουαζιέρα;

Το ναυτικό μουσείο Μήλου στέκεται πάνω από το λιμάνι του Αδάμαντα, από όπου αναχωρούν καθημερινά τα περισσότερα σκάφη θαλάσσιων εκδρομών. Η επίσκεψη στο ναυτικό μουσείο Μήλου ταιριάζει πριν από τον περίπλου. Τα σκάφη φτάνουν σε σπηλιές, σε παραλίες χωρίς πρόσβαση από τη στεριά και σε γειτονικά νησιά.

Η τουριστική πύλη του δήμου αναφέρει σκάφη, καΐκια και ιστιοπλοϊκά για θαλάσσιες εκδρομές. Τα περισσότερα αναχωρούν καθημερινά από το λιμάνι του Αδάμαντα και από τα Πολλώνια. Ο Αδάμαντας είναι ο κύριος λιμένας της Μήλου. Τα Πολλώνια εξυπηρετούν κυρίως τη συγκοινωνία με την Κίμωλο. Έτσι το ναυτικό μουσείο Μήλου και οι αποβάθρες των εκδρομών μοιράζονται το ίδιο λιμάνι. Ο περίπλους φτάνει σε παραλίες που δεν προσεγγίζονται από τη στεριά. Περνά από σπηλιές και από βράχους που δείχνουν τον ορυκτό πλούτο του νησιού. Οι εκδρομές περιλαμβάνουν κολύμπι σε καθαρά νερά και επισκέψεις σε γειτονικά νησιά.

Το Κλέφτικο βρίσκεται στη νοτιοδυτική Μήλο. Λευκοί γκρεμοί και νησίδες απλώνονται εκεί σε τρεις συνεχόμενους κολπίσκους. Η θάλασσα και οι άνεμοι διάβρωσαν τα πετρώματα και άνοιξαν κοιλότητες και σπήλαια. Οι βράχοι είναι τόφφοι από κίσσηρη, δηλαδή ελαφρόπετρα, που σχηματίστηκε πριν από περίπου 3,1 εκατομμύρια χρόνια. Πολλοί το αποκαλούν «Θαλασσινά Μετέωρα». Η περιοχή έχει χαρακτηριστεί τοπίο ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και ανήκει στο δίκτυο Natura 2000. Το όνομα έρχεται από την εποχή της πειρατείας στη Μεσόγειο. Οι κολπίσκοι χρησίμευαν ως ορμητήριο πειρατών εναντίον των πλοίων. Οι σπηλιές γίνονταν καταφύγια όταν χαλούσε ο καιρός. Μετά το ναυτικό μουσείο Μήλου, το Κλέφτικο είναι δημοφιλής σταθμός του περίπλου, με πρόσβαση και από μονοπάτι.

Τα εκδρομικά καραβάκια σταματούν επίσης στη Συκιά. Πρόκειται για σπηλιά στη δυτική ακτή, με οροφή που έχει καταρρεύσει. Η Συκιά προσεγγίζεται μόνο από τη θάλασσα. Επειδή λείπει η οροφή, οι ακτίνες του ήλιου μπαίνουν μέσα και φωτίζουν τα σμαραγδένια νερά. Ψαράδες της περιοχής αναφέρουν ότι οι σπηλιές του Κλέφτικου ήταν τόποι αναπαραγωγής της μεσογειακής φώκιας. Τα πετρώματα του Κλέφτικου έχουν ηφαιστειογενή προέλευση. Η ηφαιστειακή δράση στη Μήλο άρχισε πριν από 2 έως 3 εκατομμύρια χρόνια. Η τελευταία έκρηξη έγινε πριν από 90.000 χρόνια. Από το ίδιο έδαφος προέρχεται ο οψιανός, το υαλώδες πέτρωμα που ανοίγει την έκθεση στο ναυτικό μουσείο Μήλου.

Η Κίμωλος απέχει μόλις 985 μέτρα, δηλαδή μισό ναυτικό μίλι, βορειοανατολικά της Μήλου. Τα δύο νησιά χωρίζει το «στενό Αμμώνι», με πλάτος μόλις ενός χιλιομέτρου. Η Κίμωλος έδωσε το όνομά της στην κιμωλία, το λευκό πέτρωμα των μαυροπινάκων. Τον Μεσαίωνα λεγόταν Αρζεντιέρα, από τους ασημόχρωμους βράχους της νότιας πλευράς. Η Πολύαιγος βρίσκεται 6 χιλιόμετρα ανατολικά της Μήλου, με έκταση περίπου 18 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Είναι το μεγαλύτερο ακατοίκητο νησί του Αιγαίου. Το όνομα σημαίνει «πολλές αίγες», γιατί το νησί χρησιμεύει κυρίως ως βοσκότοπος. Οι παραλίες της βρίσκονται κυρίως στο νότιο τμήμα, δίπλα σε πολλές θαλάσσιες σπηλιές. Εκεί γεννά τα μικρά της η μεσογειακή φώκια. Η Κίμωλος έχει έκταση 36 τετραγωνικά χιλιόμετρα και ψηλότερο σημείο το Παλαιόκαστρο, στα 364 μέτρα.

• Καταμαράν: Το καταμαράν πατά σε δύο όμοια σκάφη και είναι πολύ πιο σταθερό από ένα ιστιοφόρο.
• Αγκυροβόλια ιστιοπλοϊκών: Ανάλογα με τον άνεμο, τα ιστιοπλοϊκά αγκυροβολούν στον Προβατά, στο Κλέφτικο και στο Παλιοχώρι.
• Μαυροπετρίτης: Η Πολύαιγος είναι Ζώνη Ειδικής Προστασίας για αυτό το γεράκι, που ζει κατά 85% στις ελληνικές ακτές.
• Νεωλκεία της Ψάθης: Στο λιμάνι της Κιμώλου υπάρχουν λαξευτά νεωλκεία, που οι ντόπιοι λένε «σύρματα» ή «μαγαζιά».
• Μονή στην Πολύαιγο: Στο βορειοδυτικό τμήμα σώζονται ερείπια μονής με ναό του 1622, βασιλική με τρούλο.

Ο συνδυασμός λειτουργεί επειδή το ναυτικό μουσείο Μήλου και τα σκάφη ξεκινούν από το ίδιο λιμάνι. Οι αίθουσες δίνουν πρώτα το ιστορικό πλαίσιο, από τα εργαλεία οψιανού ως τα νεότερα χρόνια. Ο περίπλους δείχνει μετά από κοντά τις ακτές, τις σπηλιές και τα γειτονικά νησιά. Οι κρουαζιέρες από τον Αδάμαντα πηγαίνουν προς το Κλέφτικο, τη Συκιά και την Κίμωλο. Το καλοκαιρινό μελτέμι κρίνει συχνά αν θα γίνει ένα δρομολόγιο μικρού σκάφους. Μετά από μια μέρα στη θάλασσα, οι σπάνιοι χάρτες στο ναυτικό μουσείο Μήλου διαβάζονται με άλλο μάτι.

Τι άλλο ρωτούν για το ναυτικό μουσείο Μήλου;

Για το ναυτικό μουσείο Μήλου οι ερωτήσεις συχνά ξεφεύγουν από τις αίθουσες. Αφορούν το ταξίδι από τον Πειραιά, το μελτέμι, τους φάρους, το μέγεθος του νησιού και τις παραλίες του. Μια ακόμη ερώτηση αφορά το Εκκλησιαστικό Μουσείο, πολύ κοντά στο λιμάνι του Αδάμαντα.

Πώς φτάνει κανείς από τον Πειραιά στο ναυτικό μουσείο Μήλου;

Η σύνδεση γίνεται από το λιμάνι του Πειραιά. Ένα συμβατικό πλοίο πηγαίνει απευθείας στη Μήλο. Άλλα πλοία περνούν πρώτα από την Κύθνο, τη Σέριφο, τη Σίφνο και μερικές φορές την Κίμωλο. Το κύριο λιμάνι του νησιού είναι ο Αδάμαντας. Το ναυτικό μουσείο Μήλου στεγάζεται πάνω από το λιμάνι, στο κτίριο της παλιάς Κοινότητας. Το καλοκαίρι υπάρχει συχνή σύνδεση και με τη Σύρο, την Πάρο, τη Νάξο, τη Σαντορίνη και την Κρήτη.

Πώς επηρεάζει το μελτέμι τις εκδρομές μετά το ναυτικό μουσείο Μήλου;

Το μελτέμι είναι ετήσιος καλοκαιρινός άνεμος του Αιγαίου, που οι αρχαίοι ονόμαζαν ετησίες. Στο νότιο Αιγαίο φυσά από τα βορειοδυτικά. Τα μελτέμια κρατούν ως τις αρχές του Οκτωβρίου, με μέση ένταση 6-7 μποφόρ. Φέρνουν αίθριο ουρανό αλλά κυματώδη θάλασσα, γι’ αυτό διακόπτονται συχνά τα δρομολόγια μικρών σκαφών. Ο άνεμος δυναμώνει το απόγευμα και συχνά πέφτει τη νύχτα. Σε ένταση 7-8 μποφόρ ούτε τα περισσότερα πλοία της γραμμής ανάμεσα στα νησιά μπορούν να ταξιδέψουν.

Ποιοι φάροι φαίνονται από τα σκάφη στις θάλασσες γύρω από τη Μήλο;

Αριστερά από τα Πολλώνια βρίσκεται ο φάρος του Πελεκούδα, όπου υπήρχε ναός του Απόλλωνα. Τα Πολλώνια απέχουν περίπου 10 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα και το ναυτικό μουσείο Μήλου. Στη νησίδα Άγιος Ευστάθιος ένας φάρος εξυπηρετεί το πέρασμα ανάμεσα σε Κίμωλο και Πολύαιγο, το «στενό Πυργί». Στην ανατολική πλευρά της Πολυαίγου υπάρχει φάρος από το 1898. Είναι πέτρινος και στέκεται στο ακρωτήριο Μάσκουλα, σε ύψος 138 μέτρων.

Ποιο μουσείο του λιμανιού συμπληρώνει το ναυτικό μουσείο Μήλου;

Πολύ κοντά στο λιμάνι του Αδάμαντα, ο ναός της Αγίας Τριάδας στεγάζει το Εκκλησιαστικό Μουσείο Μήλου. Ο ναός είναι σταυρεπίστεγη τρίκλιτη βασιλική με τρουλοκαμάρα. Ο τύπος αυτός συναντάται πολύ σπάνια. Υπάρχει μόνο μία ακόμη τέτοια εκκλησία, στο Λεβίδι της Αρκαδίας. Οι άκρες και τα τόξα του καμπαναριού έχουν γοτθικές επιρροές. Η συλλογή περιλαμβάνει έργα του Εμμανουήλ και του Αντώνιου Σκορδίλη. Έτσι το ναυτικό μουσείο Μήλου και το Εκκλησιαστικό μοιράζονται την ίδια περιοχή του λιμανιού.

Πόσο μεγάλη είναι η Μήλος και ποιο είναι το ψηλότερο βουνό της;

Η Μήλος είναι το πέμπτο σε μέγεθος νησί των Κυκλάδων. Η έκτασή της εκτιμάται στα 151 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Από τα βορειοανατολικά προς τα νοτιοδυτικά έχει πλάτος 23 χιλιόμετρα και από βορρά προς νότο 13. Το ψηλότερο βουνό είναι ο Προφήτης Ηλίας, με 751 μέτρα. Ακολουθεί το Χονδρό Βουνό, με 636 μέτρα, στο δυτικό μέρος. Η απογραφή του 2021 κατέγραψε 5.302 κατοίκους. Το ναυτικό μουσείο Μήλου βρίσκεται στον Αδάμαντα, στη βορειοανατολική ακτή του κόλπου.

Πόσες παραλίες έχει η Μήλος και πόσες βρίσκονται μέσα στον κόλπο;

Η ελληνική Βικιπαίδεια καταγράφει 90 παραλίες στη Μήλο. Οι 17 βρίσκονται στη βόρεια πλευρά, οι 12 στην ανατολική και οι 21 στη νότια. Άλλες 15 βρίσκονται στη δυτική πλευρά και 25 μέσα στον κόλπο. Ο κατάλογος δεν είναι πλήρης. Πολλές παραλίες προσεγγίζονται από την ξηρά, ενώ άλλες μόνο από τη θάλασσα. Οι 25 παραλίες του κόλπου βρίσκονται στα ίδια νερά με το λιμάνι, πάνω από το οποίο στέκεται το ναυτικό μουσείο Μήλου.