ΜΟΥΣΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΛΟΥ

Τα μουσεία Μήλου βρίσκονται σε δύο οικισμούς, στην Πλάκα και στον Αδάμαντα. Η Μήλος είναι ηφαιστειακό νησί, γνωστό για τον οψιανό της εδώ και 15.000 χρόνια. Εκεί βρέθηκε το 1820 η Αφροδίτη της Μήλου, που σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο του Λούβρου. Οι αίθουσες των μουσείων δείχνουν αυτό το παρελθόν με εργαλεία, αγάλματα, ορυκτά, παλιούς χάρτες και εκκλησιαστικές εικόνες.

Η σελίδα παρουσιάζει πρώτα τα μουσεία Μήλου ένα προς ένα, με τον οικισμό και το θέμα του καθενός. Ακολουθούν το Αρχαιολογικό, το Μεταλλευτικό, το Λαογραφικό, το Εκκλησιαστικό και το Ναυτικό μουσείο. Στο τέλος υπάρχουν ιδέες για συνδυασμό με αρχαιολογικούς χώρους και απαντήσεις σε συχνές ερωτήσεις. Οι ξεναγήσεις και οι οργανωμένες εκδρομές στα αξιοθέατα του νησιού κλείνονται ηλεκτρονικά, πριν από την άφιξη.

Ποια είναι τα μουσεία Μήλου και πού βρίσκονται;

Τα μουσεία Μήλου συγκεντρώνονται σε δύο οικισμούς, την Πλάκα και τον Αδάμαντα. Στην Πλάκα βρίσκονται το Αρχαιολογικό και το Λαογραφικό μουσείο. Στον Αδάμαντα, το κύριο λιμάνι, λειτουργούν το Ναυτικό, το Εκκλησιαστικό και το Μεταλλευτικό. Μαζί δείχνουν το ηφαιστειακό, το αρχαίο και το νεότερο παρελθόν της Μήλου.

Η Πλάκα είναι η πρωτεύουσα του νησιού, χτισμένη σε υψόμετρο 220 μέτρων, με θέα στον κόλπο της Μήλου. Στον οικισμό απαγορεύεται η κίνηση αυτοκινήτων, άρα ο επισκέπτης πηγαίνει με τα πόδια στα δύο μουσεία Μήλου της Πλάκας. Το Αρχαιολογικό παρουσιάζει με χρονολογική σειρά ευρήματα από διάφορες θέσεις του νησιού. Το Λαογραφικό βρίσκεται πίσω από τον ναό της Παναγίας της Κορφιάτισσας και δείχνει τη ζωή των Μηλίων μετά τον 17ο αιώνα.

Ο Αδάμαντας είναι το επίνειο και το κύριο λιμάνι της Μήλου, με 1.268 κατοίκους στην απογραφή του 2021. Ο οικισμός δημιουργήθηκε το 1831 από Κρήτες πρόσφυγες, και οι απόγονοί τους λέγονται Μηλοκρητικοί. Στον Αδάμαντα λειτουργούν τρία από τα μουσεία Μήλου, με θέματα τη θάλασσα, την πίστη και τα ορυκτά. Το Ναυτικό συγκεντρώνει σπάνιους χάρτες και μια ξακουστή ξύλινη βάρκα. Το Εκκλησιαστικό στεγάζεται στον ναό της Αγίας Τριάδας, πολύ κοντά στο λιμάνι.

Το Μεταλλευτικό μουσείο δημιουργήθηκε το 1998 και τιμά τη μεταλλευτική ιστορία και τη γεωλογική κληρονομιά της Μήλου. Το νησί δημιουργήθηκε από ηφαιστειακή δραστηριότητα, που ξεκίνησε πριν από 2 έως 3 εκατομμύρια χρόνια. Η δραστηριότητα σταμάτησε πριν από 90.000 χρόνια και άφησε πίσω της πλούσιο υπέδαφος. Μπεντονίτης, περλίτης και ποζολάνη εξορύσσονται ακόμη στη Μήλο και εξάγονται σε όλο τον κόσμο. Αυτό το έδαφος εξηγεί γιατί ένα από τα μουσεία Μήλου είναι αφιερωμένο στα ορυκτά.

Το αρχαίο παρελθόν γεμίζει κυρίως τις αίθουσες της Πλάκας, γιατί η Μήλος κατοικείται από τους προϊστορικούς χρόνους. Ο οψιανός της Μήλου υπήρχε ήδη από την 6η χιλιετία π.Χ. από την Κνωσό ως τη Νέα Νικομήδεια. Η αρχαία πόλη απλωνόταν στην πλαγιά ανάμεσα στην Τρυπητή και το Κλήμα. Εκεί βρέθηκαν η Αφροδίτη, ο Ασκληπιός του Βρετανικού Μουσείου και ένας αρχαϊκός Απόλλωνας της Αθήνας. Τα πιο γνωστά γλυπτά λείπουν, όμως τα μουσεία Μήλου κρατούν επιγραφές, ανάγλυφα και εργαλεία από οψιανό.

• Ορυχεία οψιανού: Τα αρχαία ορυχεία οψιανού βρίσκονταν κυρίως στις θέσεις Νύχια και Δεμενεγάκι.
• Θείο: Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος γράφει ότι η Μήλος ήταν η πλουσιότερη πηγή θείου στον αρχαίο κόσμο.
• Μήλια γη: Η λευκή χρωστική από καολίνη ήταν ένα από τα τέσσερα βασικά χρώματα του ζωγράφου Απελλή.
• Κάστρο: Στο ψηλότερο σημείο της Πλάκας, σε λόφο ηφαιστειακής προέλευσης, οι Ενετοί έχτισαν Κάστρο τον 13ο αιώνα.
• Πολεμικό μουσείο: Ένα ακόμη από τα μουσεία Μήλου στεγάζεται σε παλιό καταφύγιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Η επίσκεψη στα μουσεία Μήλου χωρίζεται εύκολα σε δύο στάσεις, μία στο λιμάνι και μία στην πρωτεύουσα. Πρώτα ο επισκέπτης γνωρίζει τα τρία μουσεία Μήλου του Αδάμαντα. Από το λιμάνι ένας δρόμος ανεβαίνει στο οροπέδιο, όπου απλώνονται η Πλάκα και άλλα χωριά. Εκεί το Αρχαιολογικό καλύπτει την αρχαιότητα και το Λαογραφικό τη ζωή ενός σπιτιού του 19ου αιώνα. Οι επόμενες ενότητες εξετάζουν κάθε μουσείο ξεχωριστά.

Τι κρατά το Αρχαιολογικό από τα μουσεία Μήλου;

Από τα μουσεία Μήλου, το Αρχαιολογικό κρατά τα ευρήματα της αρχαιότητας. Στεγάζεται στην Πλάκα, σε νεοκλασικό κτίριο του 1870. Εκθέτει αντίγραφο της Αφροδίτης της Μήλου, ευρήματα από τη Φυλακωπή και επιγραφές της αρχαίας πόλης. Τα εκθέματα φτάνουν από τη Νεολιθική ως τη Βυζαντινή περίοδο.

Το μουσείο βρίσκεται στην κεντρική πλατεία της Πλάκας, του οικισμού με τις περισσότερες δημόσιες υπηρεσίες του νησιού. Το κτίριο είναι έργο του Ερνέστου Τσίλλερ και είναι γνωστό στο νησί ως «τα Καταστήματα». Ο Δήμος Μήλου το παραχωρεί για να στεγάζει ένα από τα μουσεία Μήλου. Αρχιτέκτονες της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων επισκεύασαν το κτίριο. Η μόνιμη έκθεση απλώνεται σε τρεις αίθουσες, σε ένα προστώο και σε μια ανοιχτή αυλή.

Η πρώτη αίθουσα καλύπτει τους προϊστορικούς χρόνους, που στα μουσεία Μήλου ξεκινούν από τη Νεολιθική εποχή. Εκεί εκτίθενται ευρήματα από τον νεολιθικό οικισμό στην Πούντα Αγκάλη, του 4300/4200 ως 3800/3700 π.Χ. Ακολουθούν ευρήματα από πρωτοκυκλαδικά νεκροταφεία, με χρονολογίες από το 3300 ως το 2000 π.Χ. Πολλά κομμάτια έρχονται από τη Φυλακωπή, που κατοικήθηκε σε όλη την Εποχή του Χαλκού. Τα ευρήματα της Φυλακωπής είναι πρωτοκυκλαδικά, μινωικά και μυκηναϊκά, και δείχνουν τις επαφές με την Κρήτη και την ηπειρωτική Ελλάδα.

Οι δύο αίθουσες των ιστορικών χρόνων εκθέτουν ανάγλυφα, επιτύμβιες στήλες, αγάλματα και κεραμική. Από τα μουσεία Μήλου, το Αρχαιολογικό φιλοξενεί το αντίγραφο της περίφημης Αφροδίτης, στη δεύτερη αίθουσα. Το πρωτότυπο το βρήκε το 1820 ο γεωργός Γεώργιος Κεντρωτάς και σήμερα βρίσκεται στο Λούβρο. Το αντίγραφο φτιάχτηκε στα εργαστήρια του Λούβρου και χαρακτηρίζεται «αυθεντικό αντίγραφο». Η τρίτη αίθουσα είναι αφιερωμένη σε κεραμική ποικίλων ειδών.

Ξεχωριστή θέση στα μουσεία Μήλου έχουν οι επιγραφές σε επιτύμβιες στήλες και βάθρα αγαλμάτων. Δίνουν στοιχεία για το πολίτευμα της αρχαίας Μήλου, για ναούς, λατρείες και κτίρια της πόλης. Αναφέρουν ακόμη γλύπτες αγαλμάτων και ανθρώπους που τα αφιέρωσαν. Τα εκθέματα προέρχονται κυρίως από την αρχαία πόλη και τα νεκροταφεία της, από ανασκαφές και παραδόσεις. Μέσα από αυτά φαίνεται η ζωή στο νησί από τον 8ο αιώνα π.Χ. ως τον 5ο/6ο αιώνα μ.Χ.

• Συλλογές: Το υπουργείο καταγράφει προϊστορική συλλογή, γλυπτά και ανάγλυφα, συλλογή οψιανού και συλλογή επιγραφών.
• Προστώο και αυλή: Εκεί εκτίθενται σαρκοφάγοι, αρχιτεκτονικά μέλη και κορμοί αγαλμάτων της ύστερης αρχαιότητας.
• Περιοδικές εκθέσεις: Ο προθάλαμος των αιθουσών φιλοξενεί τα τελευταία χρόνια περιοδικές εκθέσεις.
• Τοπικό αλφάβητο: Ανάμεσα στα εκθέματα υπάρχουν επιγραφές στην τοπική εκδοχή του ελληνικού αλφαβήτου.
• Ευρήματα στο εξωτερικό: Τα καλύτερα κομμάτια της Φυλακωπής βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο, στην Οξφόρδη και στην Αθήνα.

Η πλήρης παρουσίαση, με τα εκθέματα ανά αίθουσα, βρίσκεται στη σελίδα για το Αρχαιολογικό Μουσείο της Μήλου. Τα περισσότερα ευρήματα του οικισμού της Φυλακωπής μοιράζονται ανάμεσα σε αυτό και στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών. Ο ίδιος ο οικισμός βρίσκεται στη βορειοανατολική ακτή και είναι ανοιχτός για το κοινό. Έτσι τα μουσεία Μήλου και ο αρχαιολογικός χώρος συμπληρώνουν το ένα το άλλο.

Τι δείχνει το Μεταλλευτικό ανάμεσα στα μουσεία Μήλου;

Ανάμεσα στα μουσεία Μήλου, το Μεταλλευτικό παρουσιάζει την ιστορία της εξόρυξης και τον γεωλογικό πλούτο του νησιού. Ιδρύθηκε το 1998 και βρίσκεται στον παραλιακό δρόμο, περίπου 500 μέτρα ανατολικά του Αδάμαντα. Ο πρώτος όροφος δείχνει τα ορυκτά της Μήλου από τη νεολιθική εποχή έως σήμερα.

Το Μεταλλευτικό Μουσείο της Μήλου λειτουργεί ως αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία. Στόχος του είναι να τιμά και να προβάλλει τη μεταλλευτική ιστορία του νησιού. Δίνει επίσης χώρο στη γεωλογική και φυσική κληρονομιά της Μήλου. Ο ορυκτός πλούτος του νησιού αφορά κυρίως βιομηχανικά ορυκτά. Από τα μουσεία Μήλου, είναι εκείνο που μιλά για πετρώματα και ορυχεία. Ο επισκέπτης το βρίσκει στον παραλιακό δρόμο, ξεκινώντας από τον Αδάμαντα προς τα ανατολικά. Αμέσως μετά το μουσείο αρχίζει η παραλία Παπικινού, που φτάνει μέχρι τις Αλυκές.

Το ισόγειο παρουσιάζει την κοινωνική, οικονομική και τεχνολογική πλευρά της μεταλλευτικής παράδοσης. Ο πρώτος όροφος είναι αφιερωμένος στον φυσικό και γεωλογικό πλούτο του νησιού. Τα εκθέματα ξεκινούν από τη νεολιθική εποχή και φτάνουν στα σημερινά βιομηχανικά ορυκτά. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις χρήσεις τους στην καθημερινή ζωή. Στα μουσεία Μήλου, το Μεταλλευτικό συνδυάζει τα εκθέματα με ταινίες για την εξόρυξη και την παραγωγή. Στην αίθουσα προβολών, οι αφηγήσεις παλιών μεταλλωρύχων φέρνουν τον επισκέπτη σε παλαιότερες εποχές.

Η ιστορία που αφηγούνται τα μουσεία Μήλου ξεκινά από τον οψιανό. Είναι υαλώδες ηφαιστειακό πέτρωμα, γνωστό στη Μήλο εδώ και 15.000 χρόνια. Όσοι έρχονταν για οψιανό έδεναν τις βάρκες στον όρμο και έκοβαν κομμάτια από τα λατομεία. Τα κύρια ορυχεία βρίσκονταν στις θέσεις Νύχια και Δεμενεγάκι. Ήδη από την 6η χιλιετία π.Χ., ο οψιανός της Μήλου έφτανε από την Κνωσό έως τη Νέα Νικομήδεια. Με αυτόν κατασκεύαζαν εργαλεία και αιχμές βελών στην εποχή του Λίθου και του Χαλκού.

Η μεταλλευτική ιστορία που παρουσιάζουν τα μουσεία Μήλου δεν σταματά στον οψιανό. Στην αρχαιότητα, η «Μήλια γη» ήταν ουσία κυρίως από καολίνη. Ο ζωγράφος Απελλής τη χρησιμοποιούσε για το λευκό, ένα από τα τέσσερα βασικά του χρώματα. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος γράφει ότι η Μήλος ήταν η πλουσιότερη πηγή θείου στον αρχαίο κόσμο. Το θείο εξορυσσόταν έως τα μέσα του 20ού αιώνα και η βαρυτίνη έως το 2000. Σήμερα βγαίνουν μπεντονίτης, περλίτης, ποζολάνη και μικρές ποσότητες καολίνη, που εξάγονται σε όλο τον κόσμο.

• Μπεντονίτης: Είναι άργιλος που αποτελείται κυρίως από σμεκτίτη και έχει πολλές βιομηχανικές εφαρμογές.
• Περλίτης: Είναι ηφαιστειακό γυαλί που διογκώνεται 7 έως 15 φορές στους 650–900 °C.
• Τσιγκράδο και Τράχηλας: Στις δύο αυτές περιοχές της Μήλου, τα αποθέματα περλίτη ξεπερνούν το ένα δισεκατομμύριο τόνους.
• Θειωρυχεία: Τα παλιά ορυχεία θείου στον όρμο Παλιόρεμα λειτούργησαν έως το 1956 και σώζουν βαγόνια πάνω σε ράγες.
• Γεωσημεία: Πέρα από τα μουσεία Μήλου, στο νησί έχουν απογραφεί πάνω από 250 γεωσημεία και γεώτοποι.

Το Μεταλλευτικό δίνει το γεωλογικό υπόβαθρο για τα υπόλοιπα μουσεία Μήλου. Εργαλεία από οψιανό εκτίθενται και στο Ναυτικό Μουσείο, πάνω από το λιμάνι του Αδάμαντα. Η Μήλος θεωρείται περιοχή με μεγάλες δυνατότητες για γεωτουρισμό και μεταλλευτική περιήγηση. Έτσι, τα μουσεία Μήλου δένουν με μια βόλτα στα παλιά θειωρυχεία του Παλιορέματος. Εκεί σώζονται σκουριασμένα εργαλεία και ανταλλακτικά σε αποθήκη, δίπλα σε παραλία με κίτρινα βότσαλα.

Ποια άλλα μουσεία Μήλου αξίζουν μια στάση;

Τρία ακόμη μουσεία Μήλου αξίζουν μια στάση: το Λαογραφικό στην Πλάκα, το Εκκλησιαστικό και το Ναυτικό στον Αδάμαντα. Το πρώτο δείχνει ένα αστικό νοικοκυριό της Μήλου του 19ου αιώνα. Τα άλλα δύο φυλάνε εικόνες του 14ου αιώνα, σπάνιους χάρτες, εργαλεία από οψιδιανό και την ξυλόβαρκα «Ειρήνη».

Το Λαογραφικό Μουσείο της Μήλου βρίσκεται πίσω από την εκκλησία της Παναγίας Κορφιάτισσας, στην Πλάκα. Η πλήρης ονομασία του είναι Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο Μήλου. Ιδρύθηκε το 1967 από την Ένωση των εν Αθήναις Μηλίων. Παρουσιάζει τη ζωή των κατοίκων μετά τον 17ο αιώνα, κυρίως από το 1850 έως το 1930. Εκείνη η περίοδος ήταν εποχή ακμής για την κοινωνία της Μήλου. Από τα μουσεία Μήλου, αυτό εστιάζει στην καθημερινή ζωή των Μηλίων.

Το διώροφο κτίριο δείχνει πώς ήταν ένα αστικό νοικοκυριό της Μήλου τον 19ο αιώνα. Η έκθεση δεν είναι πιστή αναπαράσταση σπιτιού, αλλά στηρίζεται σε ετερόκλητα αντικείμενα. Οι χώροι του είναι το σαλόνι, ο χώρος εργασίας με τον αργαλειό, η κουζίνα και το υπνοδωμάτιο. Εκεί εκτίθενται έπιπλα, υφαντά, κεντήματα, ενδυμασίες, σκεύη και παλιές φωτογραφίες. Σε σύγκριση με τα άλλα μουσεία Μήλου, εδώ κυριαρχούν αντικείμενα καθημερινής χρήσης. Μέσα από αυτά φαίνονται οι ασχολίες, η διατροφή, η ένδυση και η διασκέδαση των κατοίκων.

Ανάμεσα στα μουσεία Μήλου, το Εκκλησιαστικό στεγάζεται από το 2000 στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας. Ο ναός βρίσκεται πολύ κοντά στο λιμάνι του Αδάμαντα. Τα εκθέματα δείχνουν την καλλιτεχνική και αγιογραφική παράδοση της Μήλου. Ανάμεσά τους υπάρχουν εικόνες του 14ου αιώνα, όπως μια σπάνια Αποκαθήλωση. Εκτίθενται επίσης έργα της Κρητικής σχολής και έργα του Εμμανουήλ και του Αντώνιου Σκορδίλη. Η συλλογή περιλαμβάνει επιτάφιους, ξυλόγλυπτα αναλόγια, εικονοστάσια του 17ου αιώνα και τον δεσποτικό θρόνο. Έχει ακόμη ασημένια δισκοπότηρα, θυμιατά, χρυσά αφιερώματα και κοσμήματα.

Το νεότερο από τα μουσεία Μήλου του Αδάμαντα είναι το Ναυτικό, που άνοιξε τον Σεπτέμβριο του 2008. Στεγάζεται πάνω από το λιμάνι, στο κτίριο της παλιάς Κοινότητας του νησιού. Δημιουργήθηκε χάρη στις προσπάθειες του γιατρού Πέτρου Αρμένη να συγκεντρώσει εκθέματα για τη ναυτική ζωή της Μήλου. Η έκθεση ξεκινά από την προϊστορική εποχή, με εργαλεία από οψιδιανό. Συνεχίζει με τη ναυμαχία της Σαλαμίνας και φτάνει στα νεότερα χρόνια. Ξεχωρίζουν σπάνιοι χάρτες από ειδικούς χαρτογράφους και η φημισμένη ξυλόβαρκα «Ειρήνη».

• Αρχιτεκτονική: Η Αγία Τριάδα είναι σταυρεπίστεγη τρίκλιτη βασιλική, τύπος που απαντά αλλού μόνο στο Λεβίδι Αρκαδίας.
• Παναγία Θεοφανή: Ο ναός ξεκίνησε ως μοναστήρι με αυτό το όνομα και το 1839 τον αγόρασαν Κρήτες πρόσφυγες.
• Ψηφιδωτά: Στην αυλή, ψηφιδωτό του 1937 από τον Γιάγκο Καβρουδάκη δείχνει έναν δράκοντα με το σχήμα της Μήλου.
• Κελάρι: Στο Λαογραφικό, το κελάρι χρησίμευε και ως αποθήκη για τα αγροτικά προϊόντα.
• Υπερώο: Στο διώροφο κτίριο του Λαογραφικού, το υπερώο αποτελεί ένα ιστορικό αρχείο.

Τα τρία μουσεία Μήλου του Αδάμαντα βρίσκονται κοντά στο λιμάνι και στον παραλιακό δρόμο. Το Εκκλησιαστικό βρίσκεται πολύ κοντά στο λιμάνι και το Ναυτικό πάνω από αυτό, ενώ το Μεταλλευτικό απέχει περίπου 500 μέτρα ανατολικά. Το Λαογραφικό συνδυάζεται με μια βόλτα στην Πλάκα, όπου στεγάζεται και το Αρχαιολογικό Μουσείο σε νεοκλασικό κτίριο του Ερνέστου Τσίλλερ. Έτσι, τα μουσεία Μήλου χωρίζονται σε δύο ομάδες, μία στο λιμάνι και μία στην πρωτεύουσα.

Πώς συνδυάζονται τα μουσεία Μήλου με τους αρχαιολογικούς χώρους;

Τα μουσεία Μήλου εξηγούν τα ευρήματα, ενώ οι αρχαιολογικοί χώροι δείχνουν πού βρέθηκαν. Το Αρχαιολογικό Μουσείο της Πλάκας ταιριάζει με τη Φυλακωπή, τις Κατακόμβες, το θέατρο και το Κάστρο. Το Μεταλλευτικό του Αδάμαντα συνδέεται με τα Θειωρυχεία μέσω σηματοδοτημένης γεωδιαδρομής 13 χιλιομέτρων.

Η Φυλακωπή βρίσκεται στη βόρεια ακτή, περίπου 10 χιλιόμετρα από την Πλάκα. Ήταν από τους σημαντικότερους οικισμούς της Εποχής του Χαλκού στις Κυκλάδες. Η Βρετανική Σχολή Αθηνών την ανέσκαψε από το 1896 έως το 1899. Στο «Δωμάτιο του πυλώνα» βρέθηκε η τοιχογραφία με τα ιπτάμενα ψάρια. Ο χώρος έχει ενημερωτικό υλικό και σχεδιαγράμματα που κάνουν εύκολη την περιήγηση. Μέσα στα όριά του βρίσκεται και το θαλάσσιο σπήλαιο Παπάφραγκα. Όποιος βλέπει πρώτα τα μουσεία Μήλου καταλαβαίνει πιο εύκολα τα τετράγωνα σπίτια και τους ευθείς δρόμους.

Το δεύτερο ζευγάρι για τα μουσεία Μήλου είναι οι Κατακόμβες και το αρχαίο θέατρο, κοντά στην Τρυπητή. Η Τρυπητή είναι σχεδόν ενωμένη με την Πλάκα, άρα τα μουσεία Μήλου της Πλάκας βρίσκονται κοντά. Ένας κατηφορικός τσιμεντόδρομος σταματά μετά από 700 μέτρα σε πλάτωμα στάθμευσης. Από εκεί ο επισκέπτης περπατά ανάμεσα σε αιωνόβιες ελιές ως τις Κατακόμβες. Μετά από 100 μέτρα, ένας χωματόδρομος στρίβει αριστερά προς τον αρχαιολογικό χώρο. Λίγο πιο κάτω, μια πινακίδα σημειώνει πού βρέθηκε η Αφροδίτη. Ο χωματόδρομος τελειώνει μετά από 400 μέτρα μπροστά στο θέατρο.

Στην Πλάκα, τα μουσεία Μήλου συνδυάζονται με το Κάστρο, που έχει χαρακτηριστεί αρχαίο μνημείο. Η ίδρυσή του τοποθετείται μετά το 1204, σε βραχώδη λόφο πάνω από την αρχαία πόλη. Η θέση του επέτρεπε τον έλεγχο των πλοίων στον κόλπο του Αδάμαντα. Το όνομα Πλάκα προέρχεται από το επίπεδο έδαφος όπου χτίστηκαν σπίτια, όταν το Κάστρο δεν χωρούσε πια τον πληθυσμό. Στην κορυφή βρίσκεται η Μέσα Παναγιά και πιο χαμηλά η Παναγία Θαλασσίτρα. Η ανάβαση από το μουσείο ως την κορυφή ακολουθεί την ιστορία της Μήλου ως τον Μεσαίωνα.

Ανάμεσα στα μουσεία Μήλου, το Μεταλλευτικό είναι η αφετηρία της γεωδιαδρομής 3 «Θειωρυχεία». Η διαδρομή έχει μήκος 13 χιλιόμετρα και ξεκινά νότια, στον παραλιακό δρόμο του Αδάμαντα. Μετά από 2,3 χιλιόμετρα στρίβει προς τη Ζεφυρία, με τον ναό της Παναγίας Πορτιανής. Ένας χωματόδρομος ακολουθεί τη ρεματιά της Λαγκάδας, όπου στοές έβγαζαν λευκό καολίνη. Ένα μαρμάρινο μνημείο σημειώνει μια επιχείρηση αντίστασης στις 23 Δεκεμβρίου 1944. Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει χαρακτηρίσει τα Θειωρυχεία ιστορικό τόπο. Είναι το μόνο βιομηχανικό συγκρότημα της Μήλου που προστατεύεται.

• Φυλακωπή: Ο οικισμός εγκαταλείφθηκε στο τέλος της Ύστερης Εποχής του Χαλκού και δεν ξανακατοικήθηκε.
• Κατακόμβες και μουσεία Μήλου: Οι Κατακόμβες βρίσκονται σε σπηλιές, 150 μέτρα πάνω από τη θάλασσα, κοντά στην Τρυπητή.
• Αρχαία πόλη: Κοντά στο θέατρο, ένα σηματοδοτημένο μονοπάτι 850 μέτρων κατεβαίνει στην περιοχή Τραμυθιά και τελειώνει στον Άγιο Νικόλαο.
• Θέατρο και μουσεία Μήλου: Το αναστηλωμένο αρχαίο θέατρο άνοιξε για το κοινό στις 9 Ιουλίου 2016, μετά τις εργασίες ανάδειξης.
• Κλήμα: Στον οικισμό Κλήμα σώζονται τα ερείπια του πρώτου λιμανιού του νησιού, κάτω από την Τρυπητή.

Για ξενάγηση με δικό του ρυθμό, ο επισκέπτης έχει 7 σηματοδοτημένες γεωδιαδρομές με κείμενα και λεπτομερείς χάρτες. Κάθε γεωδιαδρομή καλύπτει γεωλογικό χρόνο, φύση και ιστορία, άρα συμπληρώνει τα μουσεία Μήλου. Η διαδρομή 7 «Νύχια» έχει μήκος 8,5 χιλιόμετρα και ξεκινά από το λιμάνι του Αδάμαντα. Περνά από την Τρυπητή, τις Κατακόμβες και το θέατρο. Μετά τα μουσεία Μήλου, όποιος προτιμά οργανωμένη εκδρομή γύρω από το νησί βρίσκει σκάφη με καθημερινές αναχωρήσεις από Αδάμαντα και Πολλώνια.

Τι άλλο ρωτούν για τα μουσεία Μήλου;

Τα μουσεία Μήλου δεν έχουν δύο μεγάλα μαρμάρινα αγάλματα που βρέθηκαν στο νησί τον 19ο αιώνα. Η Αφροδίτη εκτίθεται στο Λούβρο από το 1821. Ο Ποσειδώνας βρίσκεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας. Οι επόμενες ερωτήσεις αφορούν αποστάσεις, παιδιά, Κατακόμβες και βροχή.

Πού βρίσκεται σήμερα η αυθεντική Αφροδίτη της Μήλου;

Η αυθεντική Αφροδίτη εκτίθεται στο Μουσείο του Λούβρου, στο Παρίσι, από το 1821. Ένας αγρότης τη βρήκε στις 8 Απριλίου 1820, ενώ ο Γάλλος ναύτης Ολιβιέ Βουτιέ παρακολουθούσε το εύρημα. Το άγαλμα είναι από παριανό μάρμαρο και έχει ύψος 2,02 μέτρα. Έχει φύγει από τη Γαλλία μόνο μία φορά, το 1964, για εκθέσεις στο Τόκιο και το Κιότο.

Ποια ευρήματα λείπουν από τα μουσεία Μήλου και βρίσκονται στην Αθήνα;

Ο Ποσειδώνας της Μήλου εκτίθεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας με αριθμό 235. Βρέθηκε στο νησί το 1877, σε πολλά κομμάτια που ενώθηκαν ξανά. Είναι από παριανό μάρμαρο και έχει ύψος 2,35 μέτρα. Χρονολογείται στο τελευταίο τέταρτο του 2ου αιώνα π.Χ. Ένα δελφίνι πίσω από το άγαλμα στηρίζει το βάρος του. Το άγαλμα είναι μεγαλύτερο από το φυσικό μέγεθος.

Πόσο απέχει η Πλάκα από τον Αδάμαντα;

Ο Αδάμαντας είναι το λιμάνι και η Πλάκα βρίσκεται στο ύψωμα πάνω από αυτόν. Η διαδρομή με αυτοκίνητο κρατά 10 έως 15 λεπτά και ακολουθεί σύντομος περίπατος στην Πλάκα. Ο δρόμος αυτός ενώνει τα μουσεία Μήλου του λιμανιού με την πρωτεύουσα. Το καλοκαίρι τα αστικά λεωφορεία έχουν αρκετά συχνά δρομολόγια. Στο νησί κυκλοφορούν 15 ταξί, που βρίσκονται στο λιμάνι και στο αεροδρόμιο.

Ταιριάζουν τα μουσεία Μήλου σε οικογένειες με παιδιά;

Στις μικρότερες αίθουσες του Αρχαιολογικού Μουσείου εκτίθενται παιδικά παιχνίδια και πήλινα λυχνάρια. Ένα μικρό πήλινο άλογο ήταν παιχνίδι παιδιού πριν από 2.500 χρόνια. Το αρχαίο θέατρο φιλοξενεί παραστάσεις και μουσικές εκδηλώσεις για έως 700 άτομα. Κοντά στο θέατρο, στο Κλήμα, τα σύρματα έχουν πόρτες και παράθυρα σε έντονα χρώματα. Στο ισόγειό τους οι ψαράδες φύλαγαν τη βάρκα τον χειμώνα.

Τι είναι οι Κατακόμβες ως αρχαιολογικός χώρος;

Οι Κατακόμβες της Μήλου είναι υπόγειο νεκροταφείο των πρώτων χριστιανικών αιώνων. Η ανασκαφή του 2007-2009 έδειξε χρήση από τον 1ο έως τον 7ο αιώνα μ.Χ. Οι διάδρομοι έχουν συνολικό μήκος περίπου 200 μέτρα και ύψος από 1,6 έως 2,5 μέτρα. Η είσοδος γίνεται σήμερα από την κατακόμβη Β, πάνω σε ξύλινη πλατφόρμα. Στα τοιχώματα σώζονται 126 τοξωτοί τάφοι, τα αρκοσόλια.

Ποια μουσεία Μήλου ταιριάζουν σε μια βροχερή μέρα;

Σε βροχερή μέρα, τα μουσεία Μήλου δίνουν στεγασμένες επιλογές σε Πλάκα και Αδάμαντα. Το Πολεμικό Μουσείο εκθέτει φωτογραφίες και απομνημονεύματα από τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους στη Μήλο. Στον Αδάμαντα, το μεγάλο καταφύγιο του πολέμου αναστηλώθηκε και είναι ανοιχτό για το κοινό. Οι Κατακόμβες είναι υπόγειες, αλλά τον Οκτώβριο του 2009 πλημμύρισαν μετά από βροχή. Ξανάνοιξαν για το κοινό μετά από μερικούς μήνες.