Τριοβάσαλος Μήλου

• ΤΡΙΟΒΑΣΑΛΟΣ

Στον δρόμο προς Πλάκα συναντάμε τα χωριά Tριοβάσαλος και Πέρα Τριοβάσαλος.

Τα δύο αυτά χωριά έχουν χτιστεί αμφιθεατρικά σε δύο γειτονικούς λόφους και μπορείτε να επισκεφθείτε τις εκκλησίες των χωριών που είναι ο Άγιο Σπυρίδωνας και Ο Άγιος γεώργιος αντίστοιχα. Στον «Καρόδρομο» θα βρείτε αρκετές τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες, καφενεία και εμπορικά καταστήματα.

Τριοβάσαλος Μήλος: ένα από τα μεγαλύτερα χωριά του νησιού, χτισμένο σε ύψωμα πάνω από το λιμάνι του Αδάμαντα. Η Μήλος ανήκει στις Δυτικές Κυκλάδες και έχει σχήμα πετάλου, με πολλές παραλίες. Ο Τριοβάσαλος Μήλος στέκει δίπλα στον Πέρα Τριοβάσαλο και κοντά στην Πλάκα, την πρωτεύουσα του νησιού. Οι δύο γειτονικοί οικισμοί αποτελούσαν ένα χωριό μέχρι το 1908, ενώ σήμερα είναι ξεχωριστά χωριά.

Τριοβάσαλος Μήλος – οι ενότητες που ακολουθούν παρουσιάζουν τη θέση του χωριού και τη σημερινή ζωή του. Συνεχίζουν με τον Πέρα Τριοβάσαλο, τις εκκλησίες, τις κοντινές παραλίες και την αρχιτεκτονική των χωριών της Μήλου. Στο τέλος υπάρχουν απαντήσεις σε συχνές ερωτήσεις του επισκέπτη. Οι ξεναγήσεις, οι οργανωμένες εκδρομές και οι θαλάσσιες διαδρομές του νησιού κλείνονται online πριν από το ταξίδι.

Πού βρίσκεται ο Τριοβάσαλος Μήλος;

Ο Τριοβάσαλος Μήλος βρίσκεται σε ύψωμα πάνω από το λιμάνι του Αδάμαντα, κοντά στην Πλάκα, την πρωτεύουσα του νησιού. Μαζί με τον γειτονικό Πέρα Τριοβάσαλο καταλαμβάνει δύο λόφους, σε υψόμετρο 143 μέτρων. Οι δύο οικισμοί αποτελούσαν ένα χωριό μέχρι το 1908.

Η Μήλος βρίσκεται στη νοτιοδυτική άκρη των Κυκλάδων και έχει σχήμα πετάλου. Είναι το πέμπτο σε μέγεθος νησί του συμπλέγματος. Η επιφάνειά της εκτιμάται στα 151 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Το κύριο λιμάνι του νησιού είναι ο Αδάμαντας. Το δυτικό μισό της Μήλου είναι το πιο άγριο και δεν έχει χωριά. Ο Τριοβάσαλος Μήλος ανήκει σε μια ομάδα οικισμών που στέκει σε ύψωμα πάνω από τον Αδάμαντα. Στην ομάδα αυτή βρίσκονται επίσης η Πλάκα, ο Πέρα Τριοβάσαλος και η Τρυπητή.

Μέχρι το 1908 ο Τριοβάσαλος και ο Πέρα Τριοβάσαλος αποτελούσαν έναν ενιαίο οικισμό. Τότε ο Πέρα Τριοβάσαλος προσαρτήθηκε στον Δήμο Μήλου ως ξεχωριστός οικισμός. Σήμερα είναι δύο διαφορετικά χωριά, και ανάμεσά τους απλώνεται ένα χωράφι. Ο Πέρα Τριοβάσαλος βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του νησιού, κοντά στα βόρεια παράλια, σε υψόμετρο 120 μέτρων. Ο Τριοβάσαλος Μήλος και ο γείτονάς του σχηματίζουν έτσι ένα ζευγάρι οικισμών σε διπλανούς λόφους.

Η Πλάκα είναι η πρωτεύουσα της Μήλου και έδρα του Δήμου Μήλου. Το όνομά της προέρχεται από το επίπεδο έδαφος, όπου χτίστηκαν τα σπίτια όταν το Κάστρο δεν αρκούσε πια. Είναι χτισμένη σε υψόμετρο 220 μέτρων, με θέα προς τον κόλπο της Μήλου. Ο Τριοβάσαλος και ο Πέρα Τριοβάσαλος μαζί στέκουν στα 143 μέτρα, χαμηλότερα από την Πλάκα. Ο Πέρα Τριοβάσαλος απέχει περίπου 1 χιλιόμετρο από την Πλάκα. Έτσι ο Τριοβάσαλος Μήλος βρίσκεται κοντά στην πρωτεύουσα, όπως και ο γείτονάς του.

Η διαδρομή από τον Αδάμαντα ξεκινά από το λιμάνι και ανεβαίνει στο οροπέδιο. Εκεί βρίσκονται η Πλάκα, το Κάστρο και άλλα χωριά του νησιού. Το Κάστρο επέτρεπε παλιά τον έλεγχο της κίνησης των πλοίων στον κόλπο του Αδάμαντα. Ο Πέρα Τριοβάσαλος απέχει περίπου 3 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Αδάμαντα. Η Τρυπητή απέχει περίπου 5 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα, λίγο παραπέρα. Ο Τριοβάσαλος Μήλος είναι γείτονας του Πέρα Τριοβάσαλου, στον διπλανό λόφο. Τα υπόλοιπα χωριά της Μήλου έχουν δική τους σελίδα.

• Τριοβάσαλος Μήλος: Ο οικισμός ανήκει στην Κοινότητα Τριοβασάλου, στη Δημοτική Ενότητα Μήλου του Δήμου Μήλου.
• Πλάκα: Η Πλάκα έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός από το 1978 και δεν δέχεται αυτοκίνητα στο εσωτερικό της.
• Αδάμαντας: Το κύριο λιμάνι του νησιού στέκει στη βορειοανατολική ακτή του κόλπου της Μήλου.
• Τρυπητή: Στέκει σε υψόμετρο 150 μέτρων, κοντά στη θέση της αρχαίας Μήλου με το αρχαίο θέατρο.
• Κάστρο: Οι Ενετοί το έκτισαν τον 13ο αιώνα, στο ψηλότερο σημείο της Πλάκας, πάνω σε λόφο ηφαιστειακής προέλευσης.

Συνοπτικά, ο Τριοβάσαλος Μήλος βρίσκεται σε ύψωμα πάνω από τον Αδάμαντα και δίπλα στον Πέρα Τριοβάσαλο. Η Πλάκα, η πρωτεύουσα του νησιού, απέχει περίπου 1 χιλιόμετρο από τον γείτονά του. Από την Πλάκα η θέα ανοίγει προς τον κόλπο της Μήλου. Ο Αδάμαντας, με το κύριο λιμάνι, βρίσκεται χαμηλά στη βορειοανατολική ακτή του κόλπου. Στην ίδια ομάδα οικισμών ανήκει και η Τρυπητή.

Πώς ζει σήμερα ο Τριοβάσαλος Μήλος;

Ο Τριοβάσαλος Μήλος είναι από τους μεγαλύτερους οικισμούς του νησιού, και η κοινότητά του απογράφηκε με 1.001 κατοίκους το 2021. Μαζί με τον γειτονικό Πέρα Τριοβάσαλο αποτελεί σήμερα τον εμπορικό και καθημερινό πυρήνα της Μήλου, με τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες, καφενεία και εμπορικά καταστήματα.

Η απογραφή του 2021 κατέγραψε 1.001 κατοίκους στην Κοινότητα Τριοβασάλου. Ολόκληρη η Μήλος είχε τότε 5.302 κατοίκους. Στην κοινότητα ανήκουν μικρότεροι οικισμοί, όπως οι Άγιοι Ανάργυροι, ο Άγιος Γεράσιμος, τα Καμίνια, τα Μανδράκια, ο Μύτικας, η Πάχαινα και η Φυλακωπή. Το 2011 καθένας από αυτούς τους οικισμούς είχε λιγότερους από πενήντα κατοίκους. Ανήκουν επίσης τα Πολλώνια, το δεύτερο λιμάνι του νησιού μετά τον Αδάμαντα. Ο Τριοβάσαλος Μήλος είναι η έδρα της κοινότητας, που φέρει το όνομά του.

Η απογραφή του 2011 μετρούσε χωριστά κάθε οικισμό του Δήμου Μήλου. Τα στοιχεία προέρχονται από το αρχείο της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής. Ο Τριοβάσαλος είχε τότε 838 κατοίκους. Μεγαλύτερος ήταν μόνο ο Αδάμαντας, με 1.347 κατοίκους. Η Πλάκα είχε 749 και ο Πέρα Τριοβάσαλος 649, ενώ η Τρυπητή έφτανε τους 540. Τα Πολλώνια είχαν 272 κατοίκους. Έτσι ο Τριοβάσαλος Μήλος είχε περισσότερους κατοίκους από την Πλάκα, την Τρυπητή και τον Πέρα Τριοβάσαλο.

Ο Τριοβάσαλος και ο Πέρα Τριοβάσαλος αποτελούν μαζί τον εμπορικό και καθημερινό πυρήνα της Μήλου. Εκεί λειτουργούν τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες, καφενεία, εμπορικά καταστήματα και μικρές επιχειρήσεις. Στο χωριό υπάρχουν αρκετά καταστήματα, στον πεζόδρομο. Στον Πέρα Τριοβάσαλο οι επιχειρήσεις εξυπηρετούν τόσο τους κατοίκους όσο και τους επισκέπτες. Οι περισσότερες δημόσιες υπηρεσίες του νησιού στεγάζονται πάντως στην Πλάκα. Ο Τριοβάσαλος Μήλος κρατά ταυτόχρονα τον παραδοσιακό κυκλαδίτικο χαρακτήρα του.

Μετά την Τουρκοκρατία, το 1835, ο Τριοβάσαλος Μήλος προσαρτήθηκε στον τότε Δήμο Μήλου. Την ίδια χρονιά η Πλάκα ορίστηκε έδρα του νεοϊδρυθέντος δήμου. Το 1926 ο οικισμός έγινε έδρα της νεοϊδρυθείσας κοινότητας με το ίδιο όνομα. Ο γείτονάς του, ο Πέρα Τριοβάσαλος, έγινε έδρα δικής του κοινότητας το 1912. Σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης και την τροποποίησή του, τον Κλεισθένη Ι, και οι δύο κοινότητες ανήκουν σήμερα στη Δημοτική Ενότητα Μήλου.

• Τριοβάσαλος Μήλος: Το 1928 προσαρτήθηκε σε αυτόν ο καταργούμενος οικισμός Περκάρικα.
• Πέρα Τριοβάσαλος: Η κοινότητά του, με τον Κατσαρώνα και τα Κόμια, απογράφηκε με 844 κατοίκους το 2021.
• Αδάμαντας: Το κύριο λιμάνι του νησιού απογράφηκε με 1.268 κατοίκους το 2021.
• Γλαρονήσια: Η νησίδα ανήκει στην κοινότητα και ήταν ακατοίκητη στην απογραφή του 2011.
• Ζεφυρία: Η παλιά πρωτεύουσα του νησιού, στην κοινότητα της Τρυπητής, είχε 176 κατοίκους στην απογραφή του 2011.

Ο Τριοβάσαλος Μήλος – μαζί με τον Πέρα Τριοβάσαλο – είναι λοιπόν ο εμπορικός και καθημερινός πυρήνας της Μήλου. Οι τράπεζες, οι δημόσιες υπηρεσίες και τα καφενεία εξυπηρετούν τους κατοίκους της κοινότητας, που ήταν 1.001 το 2021. Ο επισκέπτης βρίσκει εκεί τα βασικά της καθημερινότητας, από τα καταστήματα του πεζόδρομου ως τις μικρές επιχειρήσεις. Παράλληλα ο οικισμός κρατά τον παραδοσιακό κυκλαδίτικο χαρακτήρα του.

Πώς ενώνεται ο Τριοβάσαλος Μήλος με τον Πέρα Τριοβάσαλο;

Ο Τριοβάσαλος Μήλος και ο Πέρα Τριοβάσαλος αποτελούσαν έναν οικισμό μέχρι το 1908. Σήμερα στέκονται σε δύο γειτονικούς λόφους, με ένα χωράφι ανάμεσά τους. Μαζί αποτελούν τον εμπορικό και καθημερινό πυρήνα του νησιού και βρίσκονται χαμηλότερα από την Πλάκα, στο οροπέδιο πάνω από το λιμάνι.

Ο Τριοβάσαλος Μήλος και ο γείτονάς του έχουν κοινή ιστορία. Το όνομα του χωριού γράφεται και Τριοβασάλος, και Τριοβάσαλος, με τον τόνο σε διαφορετική συλλαβή. Μέχρι το 1908 οι δύο οικισμοί αποτελούσαν έναν, που καταλαμβάνει δύο γειτονικούς λόφους. Ο Τριοβάσαλος Μήλος – χωριό πυκνοκατοικημένο και κτισμένο αμφιθεατρικά – έχει υψόμετρο 143 μέτρα. Ο Πέρα Τριοβάσαλος στέκεται λίγο πιο χαμηλά, σε υψόμετρο 120 μέτρων. Από τον Αδάμαντα υπάρχει ανάβαση προς το οροπέδιο πάνω από το λιμάνι. Εκεί βρίσκονται η Πλάκα, το Κάστρο πάνω της και τα άλλα χωριά.

Ο Πέρα Τριοβάσαλος βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του νησιού, κοντά στα βόρεια παράλια. Το χωριό βρίσκεται περίπου 1 χιλιόμετρο ανατολικά-νοτιοανατολικά από την Πλάκα και 3 χιλιόμετρα βορειοδυτικά από τον Αδάμαντα. Η Πλάκα είναι η έδρα του δήμου και ο Αδάμαντας το λιμάνι του νησιού. Όποιος ξεκινά από το λιμάνι προς την Πλάκα, συναντά τα δύο χωριά πριν φτάσει στην πρωτεύουσα. Ο Τριοβάσαλος Μήλος έχει αρκετά καταστήματα στον πεζόδρομο του χωριού. Έτσι ο Τριοβάσαλος Μήλος και ο Πέρα Τριοβάσαλος στέκονται ανάμεσα στον Αδάμαντα και στην Πλάκα.

Οι δύο οικισμοί έχουν διαφορετική διοικητική πορεία. Ο Τριοβάσαλος Μήλος προσαρτήθηκε στον τότε Δήμο Μήλου το 1835, μετά την Τουρκοκρατία. Την ίδια χρονιά η Πλάκα έγινε έδρα του νεοϊδρυθέντος δήμου. Το 1926 ο Τριοβάσαλος έγινε έδρα της δικής του κοινότητας. Ο Πέρα Τριοβάσαλος αναφέρεται ως ξεχωριστός οικισμός το 1908 και έδρα κοινότητας το 1912. Το 1928 ο καθένας προσάρτησε έναν οικισμό που καταργήθηκε: ο Τριοβάσαλος τα Περκάρικα και ο Πέρα Τριοβάσαλος τον Εντεύθεν Τριοβάσαλο. Σήμερα καθένας αποτελεί χωριστή κοινότητα της Δημοτικής Ενότητας Μήλου, σύμφωνα με το σχέδιο Καλλικράτης.

Τριοβάσαλος Μήλος – Πλάκα: ανάμεσα στους δύο οικισμούς βρίσκονται οι Πλάκες. Είναι ένα μικρό χωριουδάκι με άσπρα σπίτια και σοκάκια, χτισμένο στις υπώρειες του Κάστρου. Το όνομά του σημαίνει ίσιωμα, γιατί η περιοχή ήταν επίπεδη. Η εκκλησία των Πλακών είναι ο Άγιος Χαράλαμπος, με μία από τις παλαιότερες εικόνες του νησιού, την Παναγία την Ακραδιώτισσα. Η Πλάκα της Μήλου στέκεται σε υψόμετρο 220 μέτρων και είναι παραδοσιακός οικισμός από το 1978. Τα πλακόστρωτα σοκάκια της κτίστηκαν αρχικά για προστασία από τους πειρατές, και η κυκλοφορία αυτοκινήτων απαγορεύεται.

• Τριοβάσαλος Μήλος: η κοινότητά του περιλαμβάνει και τα Μανδράκια, την Απολλωνία, τα Καμίνια, τη Φυλακωπή και τη νησίδα Γλαρονήσια.
• Πέρα Τριοβάσαλος: η κοινότητά του περιλαμβάνει επίσης τον Κατσαρώνα και τα Κόμια, δύο ακόμη οικισμούς της Μήλου.
• Δημοτικά διαμερίσματα: τα πέντε διαμερίσματα είναι η Μήλος, ο Αδάμαντας, ο Πέρα Τριοβάσαλος, ο Τριοβάσαλος και η Τρυπητή.
• Πρωτεύουσα: επίσημα η Πλάκα λέγεται Μήλος από το 1912 και περιλαμβάνει τις Πλάκες.
• Κάστρο: το Ενετικό κάστρο του 13ου αιώνα στέκεται στην κορυφή του λόφου της Πλάκας.

Ο Πέρα Τριοβάσαλος είναι ένας από τους πιο πυκνοκατοικημένους οικισμούς της Μήλου. Εκεί λειτουργούν μικρά καταστήματα, φούρνοι, παραδοσιακά καφενεία και τοπικές επιχειρήσεις. Οι επιχειρήσεις αυτές εξυπηρετούν τόσο τους κατοίκους όσο και τους επισκέπτες. Και οι δύο οικισμοί διατηρούν τον παραδοσιακό κυκλαδίτικο χαρακτήρα τους. Η εμπορική κίνηση και στα δύο χωριά είναι αξιόλογη. Τριοβάσαλος Μήλος – Πέρα Τριοβάσαλος: δύο γειτονικοί οικισμοί, με την ίδια ιστορία μέχρι το 1908 και τον ίδιο παραδοσιακό χαρακτήρα.

Ποιες εκκλησίες έχει ο Τριοβάσαλος Μήλος;

Ο Τριοβάσαλος Μήλος έχει δύο κεντρικές εκκλησίες, μία σε καθέναν από τους δύο οικισμούς. Ο Άγιος Σπυρίδωνας, η κεντρική εκκλησία του χωριού, χρονολογείται από τις αρχές του 19ου αιώνα. Ο Άγιος Γεώργιος στον γειτονικό Πέρα Τριοβάσαλο χρονολογείται από το 1849, με μαρμάρινο τέμπλο.

Ο Τριοβάσαλος Μήλος έχει ως κύρια αξιοθέατα δύο εκκλησίες. Η πρώτη είναι ο Άγιος Σπυρίδωνας, η κεντρική εκκλησία του χωριού. Ο ναός χρονολογείται από τις αρχές του 19ου αιώνα. Η αρχιτεκτονική του είναι ιδιαίτερη, γιατί ο ναός έχει τέσσερις μεγάλες αψίδες. Αποτελεί ενιαίο οικοδόμημα με τη μικρότερη εκκλησία της Αγίας Μαρίνας. Έτσι δύο εκκλησίες στεγάζονται στο ίδιο οικοδόμημα. Ο Άγιος Σπυρίδωνας είναι παλαιότερος από τη δεύτερη εκκλησία, τον Άγιο Γεώργιο, που στέκεται στον Πέρα Τριοβάσαλο.

Ο Τριοβάσαλος Μήλος φιλοξενεί εικόνες από τις κατεστραμμένες εκκλησίες της παλιάς πόλης της Ζεφυρίας. Η Ζεφυρία βρίσκεται στην ενδοχώρα του νησιού και ιδρύθηκε την περίοδο της Ενετοκρατίας. Παλιά ήταν η πρωτεύουσα του νησιού, πριν μεταφερθεί η έδρα στην Πλάκα. Η Πλάκα δημιουργήθηκε από την εγκατάλειψη της Ζεφυρίας, που λεγόταν και Χώρα. Η εγκατάλειψη άρχισε στα μέσα του 18ου αιώνα, μετά από ισχυρούς σεισμούς. Πολλοί κάτοικοι μετακινήθηκαν τότε κυρίως προς τον Αδάμαντα. Ο Τριοβάσαλος Μήλος έχει και την εικόνα «Βασιλεύς Βασιλευόντων» του γνωστού κρητικού αγιογράφου Σκορδίλη, στον Άγιο Σπυρίδωνα.

Η δεύτερη εκκλησία του ζεύγους Τριοβάσαλος Μήλος – Πέρα Τριοβάσαλος είναι ο Άγιος Γεώργιος. Είναι η κεντρική εκκλησία του Πέρα Τριοβάσαλου και χρονολογείται από το 1849. Ο ναός ανήκει σε χωριό που είναι έδρα της ομώνυμης κοινότητας. Αξίζει να προσεχθούν τρία στοιχεία του. Το πρώτο είναι η μαρμάρινη πλάκα στην είσοδο, που απεικονίζει τον Άγιο Γεώργιο έφιππο. Το δεύτερο είναι το μαρμάρινο τέμπλο. Το τρίτο είναι το μωσαϊκό του λαϊκού καλλιτέχνη Πέτρου Ραπανάκη, στο προαύλιο.

Την ημέρα του Πάσχα, στον Άγιο Σπυρίδωνα και στον Άγιο Γεώργιο, γίνεται το κάψιμο του Ιούδα. Ένα ομοίωμα του Ιούδα καίγεται, ενώ ρίχνονται δυναμίτες σε ένα χωράφι ανάμεσα στα δύο χωριά. Ο Τριοβάσαλος Μήλος αναβιώνει το έθιμο αυτό μέχρι σήμερα, μαζί με τον γείτονά του. Το έθιμο συνδυάζεται με το «μπαρούτι». Οι νέοι των δύο χωριών ρίχνουν δυναμίτες σε χώρο ανάμεσα στις δύο εκκλησίες. Νικητής είναι το χωριό που προκαλεί τον περισσότερο θόρυβο και σκάει τους περισσότερους δυναμίτες.

• Τριοβάσαλος Μήλος: η ενορία του Αγίου Σπυρίδωνα είναι μία από τις επτά που καταγράφει ο τουριστικός ιστότοπος της Μήλου.
• Πέρα Τριοβάσαλος: η ενορία του φέρει το όνομα του Αγίου Γεωργίου και λέγεται Ενορία Αγίου Γεωργίου.
• Ζεφυρία: σήμερα είναι οικισμός με χαρακτήρα κυρίως αγροτικό, στο ανατολικό τμήμα του νησιού.
• Μπαρούτι: στο έθιμο οι νέοι κάθε χωριού διεκδικούν ο καθένας τον τίτλο του νικητή.
• Πάσχα: το κάψιμο του Ιούδα χρονολογείται από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους.

Οι δύο εκκλησίες έχουν κοντινές ηλικίες: ο Άγιος Σπυρίδωνας ανήκει στις αρχές του 19ου αιώνα και ο Άγιος Γεώργιος στο 1849. Και οι δύο ναοί στέκονται σε οικισμούς που ήταν ένας μέχρι το 1908. Ο ένας ναός φυλάσσει εικόνες από τη Ζεφυρία, ο άλλος έχει μαρμάρινο τέμπλο και ψηφιδωτά. Το Πάσχα τούς ενώνει το ίδιο έθιμο. Έτσι ο Τριοβάσαλος Μήλος και ο Πέρα Τριοβάσαλος έχουν από μία εκκλησία για κάθε οικισμό και μία κοινή γιορτή.

Ποιες παραλίες έχει κοντά ο Τριοβάσαλος Μήλος;

Ο Τριοβάσαλος Μήλος έχει κοντά του τα Μανδράκια, την Πλάθιενα και το Σαρακήνικο στη βόρεια ακτή. Στην είσοδο του κόλπου βρίσκονται η Αρετή και το Φουρκοβούνι. Τα Μανδράκια ανήκουν διοικητικά στην Κοινότητα Τριοβασάλου, όπως και η Πάχαινα και η Φυλακωπή.

Τα Μανδράκια είναι οικισμός, παραλία και λιμανάκι στα βόρεια παράλια του νησιού. Απέχουν περίπου 9 χιλιόμετρα από την Πλάκα και 4 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα. Η σχέση Τριοβάσαλος Μήλος – Μανδράκια είναι διοικητική, αφού ο μικρός οικισμός ανήκει στην κοινότητα του χωριού. Στο λιμανάκι στέκουν τα σύρματα, και πάνω τους δεσπόζει η εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής. Η παραλία των Μανδρακίων έχει μήκος περίπου 150 μέτρα, με ψιλό σκούρο γκρι βοτσαλάκι και αλμυρίκια. Στον οικισμό υπάρχουν ενοικιαζόμενα δωμάτια και παραδοσιακό εστιατόριο με θέα στο Αιγαίο.

Η Πλάθιενα είναι η δυτικότερη από τις βόρειες παραλίες στον κατάλογο της Βικιπαίδειας. Ο κατάλογος προχωρά από τα δυτικά προς τα ανατολικά με τη σειρά Πλάθιενα, Τράχηλας, Φυροπόταμος, Τουρκοθάλασσα, Συκιά, Μανδράκια και Σαρακήνικο. Ο Τριοβάσαλος Μήλος έχει στην κοινότητά του και την Πάχαινα, που εμφανίζεται στον κατάλογο μετά το Σαρακήνικο. Η Πλάθιενα έχει λεπτή λευκή άμμο και θέα προς τα Μανδράκια. Η επίσημη ιστοσελίδα του δήμου Μήλου την κατατάσσει στις βόρειες παραλίες, μαζί με το Σαρακήνικο, τον Παπάφραγκα, τον Φυροπόταμο και τα Πολλώνια.

Η Αρετή είναι πεδινός οικισμός στην ανατολική είσοδο του μεγάλου όρμου της Μήλου, κοντά στο Φουρκοβούνι. Απέχει περίπου 7,5 χιλιόμετρα βορειοδυτικά από την Πλάκα. Στην Αρετή σώζονται υπολείμματα από τα οχυρωματικά έργα των Γερμανών της κατοχής. Το Φουρκοβούνι είναι χτισμένο στο ομώνυμο ακρωτήριο, στην είσοδο του όρμου, σε υψόμετρο 10 μέτρων. Απέχει περίπου 4 χιλιόμετρα βορειοδυτικά από την Πλάκα και 8 από τον Αδάμαντα. Τριοβάσαλος Μήλος – Φουρκοβούνι: το ψαροχώρι έχει λιμανάκι με σύρματα, ενώ η Αρετή περιγράφεται ως πολύ μικρό ψαροχώρι με μικρή παραλία.

Ο Τριοβάσαλος Μήλος βρίσκεται κοντά στην Πλάκα, από όπου το Σαρακήνικο απέχει περίπου 5 χιλιόμετρα. Η παραλία είναι γνωστή για τα λευκά ηφαιστειακά πετρώματα γύρω της, χωρίς βλάστηση. Η διάβρωση από τα κύματα έχει δημιουργήσει σπήλαια κατά μήκος της ακτής. Στις σπηλιές αυτές έβρισκαν καταφύγιο οι Σαρακηνοί πειρατές, και από αυτούς πήρε το όνομά της η παραλία. Στον βράχο σώζονται ακόμη σκαλισμένες δέστρες πλοίων. Στην περιοχή έχουν βρεθεί απολιθώματα ασπόνδυλων, όπως δίθυρα και γαστρόποδα. Η παραλία είναι εύκολα προσβάσιμη με αυτοκίνητο και λεωφορείο.

• Τριοβάσαλος Μήλος: η κοινότητα του χωριού περιλαμβάνει και την Απολλωνία, και το 2021 απογράφηκε με 1.001 κατοίκους.
• Μανδράκια: ο Τριοβάσαλος Μήλος έχει στην κοινότητά του αυτό το ψαροχώρι, όπου καταγράφηκαν μόλις 13 κάτοικοι το 2021.
• Αρετή: ο οικισμός αναγνωρίστηκε το 1981 και προσαρτήθηκε στην κοινότητα Μήλου, στην περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου.
• Φουρκοβούνι: ο οικισμός είναι χαρακτηρισμένος παραδοσιακός από το 1988 και δεν είχε κατοίκους το 2021.
• Σαρακήνικο: η αμμουδερή παραλία έχει μήκος 10 μέτρα, και το 2015 ο δήμος Μήλου θέσπισε πρόστιμο για τη ρύπανση.

Τα Μανδράκια, η Αρετή, το Φουρκοβούνι και το Σαρακήνικο απέχουν από 4 έως 9 χιλιόμετρα από την Πλάκα. Ο Τριοβάσαλος Μήλος βρίσκεται στον δρόμο από το λιμάνι προς την Πλάκα, από όπου μετρούν οι πηγές. Η Βικιπαίδεια καταγράφει 90 παραλίες σε ολόκληρο το νησί, με 17 στη βόρεια πλευρά. Η αγγλική έκδοσή της παρομοιάζει το Σαρακήνικο με σεληνιακό τοπίο. Οι υπόλοιπες ακτές του νησιού ανήκουν στις παραλίες της Μήλου: ανατολικές, νότιες, δυτικές και μέσα στον κόλπο.

Τι αρχιτεκτονική έχει ο Τριοβάσαλος Μήλος;

Ο Τριοβάσαλος Μήλος διατηρεί τον παραδοσιακό κυκλαδίτικο χαρακτήρα του και είναι κτισμένος αμφιθεατρικά. Μαζί με τον Πέρα Τριοβάσαλο καταλαμβάνει δύο γειτονικούς λόφους. Οι εκκλησίες του Αγίου Σπυρίδωνα και του Αγίου Γεωργίου είναι τα κύρια αξιοθέατα. Ο Άγιος Γεώργιος έχει ψηφιδωτά στην αυλή.

Τριοβάσαλος Μήλος: το χωριό ανήκει στην παράδοση της κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής, που απαντά στα νησιά των Κυκλάδων. Τα νησιά του Αιγαίου είχαν προβλήματα ασφαλείας από την πειρατεία, και η αρχιτεκτονική πήρε αμυντικό χαρακτήρα. Ο οικισμός μεγάλωνε χωρίς σχέδιο, ανάλογα με το φυσικό έδαφος. Το κτίσιμο χωριού με σχέδιο είναι πολύ σπάνιο στις Κυκλάδες. Τα οικονομικά μέσα ήταν ελάχιστα και οι εργάτες ανειδίκευτοι, γι’ αυτό τα υλικά ήταν τοπικά και ανεπεξέργαστα. Οι χτίστες ήταν οι ίδιοι οι χρήστες των σπιτιών.

Ο Τριοβάσαλος Μήλος είναι πυκνοκατοικημένος και κτισμένος αμφιθεατρικά, με αξιόλογη εμπορική κίνηση. Τριοβάσαλος Μήλος – Πέρα Τριοβάσαλος: οι δύο οικισμοί καταλαμβάνουν δύο γειτονικούς λόφους. Η Βικιπαίδεια δίνει υψόμετρο 143 μέτρων για τον Τριοβάσαλο και 120 για τον Πέρα Τριοβάσαλο. Μέχρι το 1908 αποτελούσαν έναν οικισμό. Η εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα χρονολογείται στις αρχές του 19ου αιώνα. Ο ναός του Αγίου Γεωργίου, στον Πέρα Τριοβάσαλο, χρονολογείται από το 1849 και έχει μαρμάρινο τέμπλο. Στην είσοδο υπάρχει μαρμάρινη πλάκα με τον Άγιο Γεώργιο έφιππο.

Το βασικό κυκλαδίτικο σπίτι ήταν ένας μονόχωρος κύβος, με εμβαδόν 3 επί 4 μέτρα και ύψος 2,5 μέτρα. Δεν υπήρχε διαθέσιμη ξυλεία, και οι δοκοί δεν ξεπερνούσαν τα τρία μέτρα. Ο προσανατολισμός είναι συνήθως νοτιοανατολικός, ώστε το σπίτι να απολαμβάνει το φυσικό φως. Οι τοίχοι έχουν πάχος 60 έως 80 εκατοστά και τα ανοίγματα είναι μικρά. Στη βόρεια πλευρά υπήρχε σχεδόν πάντα ένα άνοιγμα, που δρόσιζε το σπίτι το καλοκαίρι από τα μελτέμια. Το λευκό χρώμα των τοίχων περιορίζει την απορρόφηση θερμότητας.

Στη Μήλο, τα σύρματα είναι υπόσκαφα παραθαλάσσια σπιτάκια, πολύχρωμα, σκαμμένα στα ηφαιστειακά βράχια. Η Βικιπαίδεια τα αναφέρει ως χαρακτηριστικό γνώρισμα της κυκλαδίτικης αρχιτεκτονικής. Τα σύρματα πήραν το όνομά τους από τους ψαράδες, που έσερναν τις βάρκες από τον εσωτερικό χώρο προς τη θάλασσα. Ο Τριοβάσαλος Μήλος βρίσκεται στο ίδιο ύψωμα με την Τρυπητή, όπου σώζονται αναπαλαιωμένοι ανεμόμυλοι. Οι ανεμόμυλοι άλεθαν παλιά σιτηρά, και σήμερα οι περισσότεροι χρησιμοποιούνται ως καταλύματα. Η Τρυπητή οφείλει το όνομά της στα ηφαιστειογενή πετρώματα, που είναι γεμάτα τρύπες.

• Τριοβάσαλος Μήλος: στον πεζόδρομο του χωριού λειτουργούν αρκετά καταστήματα, και ο Καρόδρομος είναι κεντρικό σημείο του νησιού.
• Πλάκα: τα σοκάκια είναι στενά και πλακόστρωτα, με μικρά παραδοσιακά μαγαζιά, και τα αυτοκίνητα απαγορεύονται μέσα.
• Τρυπητή: η εκκλησία του Αγίου Νικολάου κτίστηκε το 1888 με μαρμάρινο τέμπλο και εικονοστάσι του 17ου αιώνα.
• Σύρματα: βρίσκονται κυρίως στο Κλήμα, στα Μανδράκια και στον Φυροπόταμο, δίπλα στη θάλασσα.
• Κάστρο: οι Ενετοί το έκτισαν τον 13ο αιώνα, στο ψηλότερο σημείο της Πλάκας, πάνω σε λόφο ηφαιστειακής προέλευσης.

Ο Τριοβάσαλος Μήλος, ο Πέρα Τριοβάσαλος, η Πλάκα και η Τρυπητή βρίσκονται στο ίδιο ύψωμα πάνω από τον Αδάμαντα. Στην Πλάκα ο ναός της Παναγίας της Κορφιάτισσας κατασκευάστηκε το 1820, σε βυζαντινό-κυκλαδίτικο ρυθμό. Ο Τριοβάσαλος Μήλος και ο Πέρα Τριοβάσαλος αποτελούν τον εμπορικό και καθημερινό πυρήνα του νησιού, με τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες και καφενεία. Παράλληλα διατηρούν τον παραδοσιακό κυκλαδίτικο χαρακτήρα τους. Στον Πέρα Τριοβάσαλο λειτουργούν φούρνοι, παραδοσιακά καφενεία και τοπικές επιχειρήσεις.

Πώς συνδυάζεται ο Τριοβάσαλος Μήλος με εκδρομές;

Ο Τριοβάσαλος Μήλος βρίσκεται ανάμεσα στο λιμάνι του Αδάμαντα και στην Πλάκα. Έτσι αποτελεί εύκολη στάση πριν από το ηλιοβασίλεμα στο Κάστρο της Πλάκας. Συνδυάζεται και με τη βόρεια ακτή, από το Σαρακήνικο ως τα Μανδράκια, καθώς και με μία ημέρα στους χωματόδρομους του νησιού.

Ο Τριοβάσαλος Μήλος δεν χρειάζεται δική του εκδρομή, γιατί στέκεται στον δρόμο από το λιμάνι προς την Πλάκα. Η τουριστική πύλη του νησιού τον τοποθετεί ανάμεσα στα δύο. Η Πλάκα, ο Πέρα Τριοβάσαλος και η Τρυπητή βρίσκονται επίσης σε ύψωμα, πάνω από τον Αδάμαντα. Όποια οργανωμένη εκδρομή ανεβαίνει προς την πρωτεύουσα περνά έτσι από τα χωριά των λόφων. Οι δύο Τριοβάσαλοι καταλαμβάνουν δύο γειτονικούς λόφους, σε υψόμετρο 143 μέτρων. Τους θερινούς μήνες τα δρομολόγια των αστικών λεωφορείων είναι αρκετά συχνά, αλλά εξυπηρετούν μόνο ορισμένες περιοχές.

Η Πλάκα βρίσκεται δίπλα στον Τριοβάσαλο, αφού ο Πέρα Τριοβάσαλος απέχει περίπου 1 χιλιόμετρο από αυτήν. Στην κορυφή του λόφου της Πλάκας στέκεται το Ενετικό Κάστρο του 13ου αιώνα. Η τουριστική πύλη του νησιού το αναφέρει ως σημείο για ηλιοβασιλέματα, με θέα προς τον κόλπο και τα γειτονικά κυκλαδονήσια. Στο δυτικό άκρο της Πλάκας, πάνω σε απόκρημνους βράχους, ο ναός της Κορφιάτισσας δίνει θέα στο πέλαγος και στο ηλιοβασίλεμα. Ο Τριοβάσαλος Μήλος – με τα καφενεία και τα μαγαζιά του – είναι εύκολη στάση πριν από το ηλιοβασίλεμα.

Η βόρεια ακτή έχει δύο στάσεις με διαφορετικό χαρακτήρα. Το Σαρακήνικο απέχει περίπου 5 χιλιόμετρα από την Πλάκα και φημίζεται για τα λευκά ηφαιστειακά πετρώματα. Οι Σαρακηνοί πειρατές έβρισκαν καταφύγιο στις σπηλιές της ακτής και έδωσαν το όνομά τους στην παραλία. Τα Μανδράκια είναι παραδοσιακό ψαροχώρι, περίπου 9 χιλιόμετρα από την Πλάκα και 4 από τον Αδάμαντα. Η παραλία τους έχει μήκος περίπου 150 μέτρα, με ψιλό σκούρο γκρι βοτσαλάκι. Διοικητικά τα Μανδράκια ανήκουν στην Κοινότητα Τριοβασάλου. Ο Τριοβάσαλος Μήλος είναι η έδρα της κοινότητας από το 1926.

Η Μήλος έχει το μεγαλύτερο δίκτυο χωματόδρομων στις Κυκλάδες. Οι χωματόδρομοι καταλήγουν σε παραλίες, ξωκλήσια και ορυχεία. Σε κάποια σημεία οι διαδρομές εκτός δρόμου είναι πολύ δύσκολες. Μία προτεινόμενη διαδρομή ξεκινά από την Πλάκα, περνά κοντά στον Φυροπόταμο και φτάνει στην παραλία του Τράχηλα. Για το ποδήλατο υπάρχουν επτά σηματοδοτημένες γεωδιαδρομές, και οι πέντε από αυτές δίνουν επιλογή ποδηλάτου. Η μεγαλύτερη από τις διαδρομές με ποδήλατο, η «Κίμωλος», έχει μήκος 17 χιλιόμετρα. Ο Τριοβάσαλος Μήλος βρίσκεται κοντά στην Πλάκα, από όπου ξεκινά η διαδρομή για τον Τράχηλα.

• Τριοβάσαλος Μήλος: ο Καρόδρομος είναι κεντρικό σημείο του νησιού, με τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες, καφενεία και εμπορικά καταστήματα.
• Πλάκα: η κυκλοφορία αυτοκινήτων απαγορεύεται μέσα στον οικισμό, που είναι παραδοσιακός από το 1978 και βρίσκεται στα 220 μέτρα.
• Σαρακήνικο: ο δήμος θέσπισε το 2015 πρόστιμο για τη ρύπανση της περιοχής, όπου πολλοί τουρίστες χαράζουν ονόματα στα βράχια.
• Μανδράκια: τα «σύρματα» αποθηκεύουν βάρκες και σύνεργα ψαράδων, και από πάνω δεσπόζει η εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής.
• Προφήτης Ηλίας: ο δρόμος προς την κορυφή δίνει θέα στο πέλαγος και στο Κλέφτικο και είναι προτεινόμενη διαδρομή.

Συνολικά, ο Τριοβάσαλος Μήλος λειτουργεί ως βάση για μια ολόκληρη μέρα στο νησί. Το πρωί ταιριάζει με τη βόρεια ακτή και το απόγευμα με το ηλιοβασίλεμα στο Κάστρο. Όποιος θέλει περισσότερες ιδέες για ποδήλατο, πεζοπορία και θάλασσα, τις βρίσκει στις δραστηριότητες στη Μήλο. Η στάση στον Τριοβάσαλο έχει καφενεία, τράπεζες και πεζόδρομο με καταστήματα. Το Σαρακήνικο προσεγγίζεται εύκολα με λεωφορείο ή αυτοκίνητο. Έτσι το χωριό, ανάμεσα στο λιμάνι και την Πλάκα, μένει κοντά στη διαδρομή.

Τι άλλο ρωτούν όσοι ψάχνουν Τριοβάσαλος Μήλος;

Όσοι ψάχνουν Τριοβάσαλος Μήλος ρωτούν για τον πληθυσμό, τις αποστάσεις, την Τρυπητή, τις οικογένειες, τα μουσεία και το αεροδρόμιο της Μήλου. Οι απαντήσεις βασίζονται σε επίσημες πηγές και σε εγκυκλοπαιδικά άρθρα για τη Μήλο. Κάθε απάντηση περιέχει μόνο στοιχεία που επιβεβαιώνονται από τις πηγές του νησιού.

Πόσους κατοίκους έχει ο Τριοβάσαλος Μήλος σύμφωνα με την απογραφή του 2021;

Η απογραφή του 2021 καταγράφει 1.001 κατοίκους για τον Τριοβάσαλο. Ο γειτονικός Πέρα Τριοβάσαλος έχει 844 κατοίκους στην ίδια απογραφή. Μέχρι το 1908 οι δύο οικισμοί αποτελούσαν ένα χωριό. Ο Αδάμαντας, το λιμάνι του νησιού, έχει 1.268 κατοίκους. Ο Τριοβάσαλος Μήλος μετρά έτσι περισσότερους κατοίκους από τον Πέρα Τριοβάσαλο. Ολόκληρος ο δήμος Μήλου είχε 5.193 κατοίκους το 2021.

Πόσο απέχει ο Τριοβάσαλος Μήλος από την Πλάκα και από το λιμάνι του Αδάμαντα;

Η εγκυκλοπαίδεια δίνει αποστάσεις για τον γειτονικό Πέρα Τριοβάσαλο. Αυτός απέχει περίπου 1 χιλιόμετρο από την Πλάκα και περίπου 3 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα. Ο Πέρα Τριοβάσαλος βρίσκεται σε υψόμετρο 120 μέτρων. Η Πλάκα είναι κτισμένη σε υψόμετρο 220 μέτρων, ψηλότερα από τους δύο λόφους του χωριού. Η διαδρομή Αδάμαντας – Τριοβάσαλος Μήλος – Πλάκα ακολουθεί τη σειρά που περιγράφει η τουριστική πύλη του νησιού.

Ποια είναι η Τρυπητή, το χωριό που βρίσκεται σχεδόν δίπλα στην Πλάκα;

Η Τρυπητή είναι παραδοσιακός οικισμός, σχεδόν ενωμένος με την Πλάκα. Βρίσκεται σε υψόμετρο 150 μέτρων και έχει 502 κατοίκους. Στο κέντρο δεσπόζει η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, που κτίστηκε το 1888. Το όνομά της οφείλεται στα ηφαιστειογενή πετρώματα με τις τρύπες. Ο Τριοβάσαλος Μήλος και η Τρυπητή βρίσκονται σε ύψωμα πάνω από τον Αδάμαντα. Περισσότερα υπάρχουν στη σελίδα για το χωριό Τρυπητή στη Μήλο.

Ταιριάζει ο Τριοβάσαλος Μήλος σε οικογένειες που μένουν στο νησί για λίγες μέρες;

Ο Τριοβάσαλος Μήλος είναι ο εμπορικός και καθημερινός πυρήνας του νησιού, με τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες, καφενεία και μαγαζιά. Το χωριό είναι πυκνοκατοικημένο και κτισμένο αμφιθεατρικά. Αρκετά καταστήματα λειτουργούν στον πεζόδρομο. Η επίσημη τουριστική πύλη του νησιού αναφέρει αξιόλογη εμπορική κίνηση στο χωριό. Καφετέριες υπάρχουν και στην Πλάκα. Οι πηγές δεν αναφέρουν ειδικές υποδομές για παιδιά, επομένως η απάντηση εξαρτάται από τις ανάγκες κάθε οικογένειας.

Ποια μουσεία βρίσκονται κοντά στον Τριοβάσαλο, στον Αδάμαντα και στην Πλάκα;

Στον Αδάμαντα λειτουργούν το Ναυτικό, το Εκκλησιαστικό και το Μεταλλευτικό μουσείο. Το Ναυτικό έχει σπάνιους χάρτες. Το Μεταλλευτικό δημιουργήθηκε το 1998 για να προβάλει τη μεταλλευτική ιστορία του νησιού. Στην Πλάκα βρίσκονται το Αρχαιολογικό Μουσείο, σε νεοκλασικό κτίριο του Τσίλλερ, και το Λαογραφικό, πίσω από την Κορφιάτισσα. Το Πολεμικό στεγάζεται σε παλιό καταφύγιο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Τριοβάσαλος Μήλος βρίσκεται ανάμεσα στους δύο οικισμούς.

Τι αεροδρόμιο έχει η Μήλος και πώς συνδέεται με τα χωριά του νησιού;

Ο Κρατικός Αερολιμένας Μήλου εγκαινιάστηκε στις 17 Ιανουαρίου 1973. Το νέο κτίριο του αεροσταθμού ολοκληρώθηκε το 1995. Ο διάδρομος έχει μήκος 1.030 μέτρα και δέχεται μόνο μικρά αεροσκάφη. Υπάρχουν σχέδια για μεγαλύτερο διάδρομο, αλλά έχουν εγκαταλειφθεί λόγω οικονομικών δυσκολιών. Ταξί υπάρχουν στο αεροδρόμιο και στο λιμάνι. Υπάρχουν και λεωφορειακές συνδέσεις. Ο κατάλογος ταξί αναφέρει ξεχωριστή επικοινωνία για δύο σημεία: Αδάμαντας και Τριοβάσαλος Μήλος.