Τρυπητή

• ΤΡΥΠΗΤΗ

Η Τρυπητή είναι ένας παραδοσιακός οικισμός, κτισμένος αμφιθεατρικά πάνω από τα ερείπια της κλασικής πόλης του Κλήματος.

Το όνομά της οφείλεται στα μαλακά ηφαιστειογενή πετρώματά της, που έμοιαζαν τρυπημένα, Στο κέντρο του χωριού θα βρείτε την εκκλησία του Αγίου Νικολάου, ενώ σε αυτό το χωριό σώζονται μοναδικοί, γραφικοί ανεμόμυλοι.

Τρυπητή Μήλος: ένα παραδοσιακό χωριό στο νησί Μήλος, χτισμένο σε ύψωμα πάνω από τον κόλπο και την αρχαία πόλη. Το χωριό βρίσκεται κοντά στο λιμάνι του Αδάμαντα. Γύρω του υπάρχουν ανεμόμυλοι, εκκλησίες, κατακόμβες και ένα ρωμαϊκό θέατρο μέσα στα ερείπια της αρχαίας πόλης. Η Τρυπητή Μήλος ταιριάζει σε όποιον θέλει να γνωρίσει την ιστορία, τα αρχαία και το ηφαιστειακό τοπίο του νησιού. Μια πεζοπορική διαδρομή συνδέει την Τρυπητή με την Πλάκα.

Οι ενότητες που ακολουθούν εξηγούν πού βρίσκεται το χωριό και από πού πήρε το όνομά του. Παρουσιάζουν επίσης τους ανεμόμυλους, τις εκκλησίες, τους αρχαίους χώρους και τα μονοπάτια προς την Πλάκα και το Κλήμα. Οι ξεναγήσεις και οι οργανωμένες εκδρομές της περιοχής κλείνονται online. Έτσι η Τρυπητή Μήλος μπαίνει εύκολα σε κάθε πρόγραμμα ταξιδιού. Στο τέλος υπάρχουν απαντήσεις στις συχνές ερωτήσεις.

Πού βρίσκεται η Τρυπητή Μήλος;

Η Τρυπητή Μήλος βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του νησιού, σε υψόμετρο 150 μέτρων, κοντά στη θαλάσσια είσοδο του Όρμου Μήλου. Απέχει 5 χιλιόμετρα βορειοδυτικά από τον Αδάμαντα. Στέκει ψηλά, πάνω από το παραθαλάσσιο Κλήμα και τα ερείπια της αρχαίας πόλης.

Η Τρυπητή Μήλος βρίσκεται στη βόρεια πλευρά του νησιού, κοντά στις ακτές του κόλπου. Το χωριό είναι χτισμένο σε υψόμετρο 150 μέτρων. Μαζί με την Πλάκα, τον Τριοβάσαλο και τον Πέρα Τριοβάσαλο στέκει σε ύψωμα πάνω από τον Αδάμαντα. Ο κόλπος έχει σχήμα πετάλου και είναι ένα από τα μεγαλύτερα φυσικά λιμάνια της Ελλάδας. Είναι το κοίλωμα ενός μεγάλου ηφαιστειακού κρατήρα. Η πλαγιά ανάμεσα στην Τρυπητή και το Κλήμα έχει θέα προς αυτόν τον κόλπο.

Ο Αδάμαντας είναι το επίνειο και ο κύριος λιμένας της Μήλου. Βρίσκεται στη βορειοανατολική ακτή του κόλπου. Η διαδρομή από το λιμάνι προς τα χωριά είναι ανάβαση προς το οροπέδιο πάνω από τον κόλπο. Εκεί βρίσκονται η Πλάκα, πρωτεύουσα του νησιού και έδρα του Δήμου Μήλου, και άλλα χωριά. Η Πλάκα έχει θέα προς τον κόλπο της Μήλου. Η Τρυπητή Μήλος βρίσκεται στην ίδια ανάβαση, βορειοδυτικά του λιμανιού. Όποιος φτάνει με πλοίο, ξεκινά τη διαδρομή του από τον Αδάμαντα.

Στην κοινότητα Τρυπητής ανήκουν σήμερα και άλλοι οικισμοί. Πρόκειται για την Αγία Κυριακή, τη Ζεφυρία, την Κάναβα, το Κλήμα, το Παλιοχώρι και τη Σχινωπή. Η κοινότητα προκύπτει από το σχέδιο Καλλικράτης και την τροποποίησή του, τον Κλεισθένη Ι. Η Τρυπητή Μήλος είναι ο οικισμός που δίνει το όνομά του στην κοινότητα. Ο κατάλογος με τα χωριά της Μήλου δείχνει πού βρίσκεται ο καθένας από αυτούς τους οικισμούς.

Κάτω από το χωριό βρίσκεται το Κλήμα, παραθαλάσσιος οικισμός στην είσοδο του όρμου. Τα ερείπια της αρχαίας πόλης εκτείνονται από την Τρυπητή ως το Κλήμα. Η πόλη βρίσκεται στην ανατολική ακτή του κόλπου, πιο κοντά στην είσοδο του λιμανιού από τον Αδάμαντα. Η παραλία του Κλήματος και η κοντινή παραλία Σχινώπη είναι κατάλληλες για κολύμπι. Το ζεύγος Τρυπητή Μήλος – Κλήμα δείχνει την κλίση του εδάφους: το ένα χωριό στέκει ψηλά και το άλλο δίπλα στη θάλασσα.

• Τρυπητή Μήλος: το χωριό ανήκει στη δημοτική ενότητα Μήλου του Δήμου Μήλου.
• Πλάκα: η πρωτεύουσα του νησιού είναι χτισμένη ψηλότερα, σε υψόμετρο 220 μέτρων.
• Αδάμαντας: ο οικισμός δημιουργήθηκε το 1831 από πρόσφυγες που έφτασαν από την Κρήτη.
• Κλήμα: ο παραθαλάσσιος οικισμός απέχει 6 χιλιόμετρα από το λιμάνι του Αδάμαντα.
• Απογραφή: στην απογραφή του 2021 ο Αδάμαντας είχε 1.268 κατοίκους και το Κλήμα οκτώ.

Η θέση του χωριού εξηγεί τη γεωγραφία όλης της περιοχής. Ο Αδάμαντας είναι το λιμάνι, η Πλάκα η πρωτεύουσα και το Κλήμα η παραλία κάτω από το χωριό. Η αρχαία πόλη απλώνεται στην πλαγιά ανάμεσα στην Τρυπητή και το Κλήμα. Στον χάρτη η Τρυπητή Μήλος είναι το ύψωμα που βρίσκεται προς την είσοδο του όρμου. Το όνομά της έχει δική του εξήγηση, που βρίσκεται στο πέτρωμα.

Από πού πήρε το όνομα η Τρυπητή Μήλος;

Η Τρυπητή Μήλος πήρε το όνομά της από το ηφαιστειογενές πέτρωμα του λόφου. Το πέτρωμα αυτό είναι γεμάτο τρύπες από φυσική διάβρωση ή ανθρώπινη παρέμβαση. Στον μαλακό ηφαιστειακό βράχο σκάφτηκαν στην περιοχή οι Κατακόμβες της Μήλου, το αρχαίο υπόγειο νεκροταφείο του νησιού.

Η Τρυπητή Μήλος είναι χτισμένη πάνω σε πέτρωμα που λέγεται τόφφος. Ο τόφφος προέρχεται από υλικά που εκτινάσσονται από τα ηφαίστεια, όπως η στάχτη. Μετά την έκρηξη τα υλικά πέφτουν και στερεοποιούνται σε συμπαγή βράχο. Ο τόφφος είναι ελαφρύς και έχει μαλακή σύσταση. Επειδή η επεξεργασία του είναι εύκολη, χρησιμοποιείται ως δομικό υλικό από την αρχαιότητα. Στην Ελλάδα ηφαιστειακοί τόφφοι υπάρχουν κυρίως στη δυτική Μακεδονία και στη Θράκη. Υπάρχουν και σε νησιά των Κυκλάδων, όπως η Σαντορίνη, η Μήλος και η Κίμωλος.

Η Μήλος είναι ηφαιστειογενές νησί και οι ηφαιστειακοί βράχοι καλύπτουν τη μεγαλύτερη έκταση του. Η ηφαιστειακή δραστηριότητα ξεκίνησε πριν από 2-3 εκατομμύρια χρόνια και σταμάτησε πριν από 90.000 χρόνια. Οι τρύπες στον πορώδη βράχο της Τρυπητής έχουν δύο αιτίες. Η μία είναι η φυσική διάβρωση του μαλακού πετρώματος. Η άλλη είναι η ανθρώπινη παρέμβαση, δηλαδή το σκάψιμο του βράχου. Ο λόφος της Τρυπητής ανήκει σε αυτό το ηφαιστειακό τοπίο. Η Τρυπητή Μήλος πήρε το όνομά της από αυτήν ακριβώς την εικόνα.

Η Τρυπητή Μήλος είναι γεμάτη σπηλιές, λαξευμένες στον πορώδη ηφαιστειακό βράχο. Επειδή ο βράχος είναι μαλακός, οι σπηλιές στην περιοχή είναι πολλές. Οι κάτοικοι τις χρησιμοποιούν ακόμη ως αποθήκες και στάβλους. Στην αρχαιότητα οι ίδιες σπηλιές χρησίμευαν ως οικογενειακοί τάφοι. Στο ίδιο έδαφος σκάφτηκαν και οι Κατακόμβες, στην πλαγιά του λόφου νοτιοδυτικά του οικισμού. Στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν και άλλα μικρότερα υπόγεια νεκροταφεία του ίδιου τύπου.

Η περιοχή γύρω από το χωριό κατοικείται από την αρχαιότητα. Οι πρώτοι Δωριείς εγκαταστάθηκαν στις αρχές της 1ης χιλιετίας π.Χ., κοντά στο σημερινό χωριό. Η Τρυπητή Μήλος εμφανίζεται στα επίσημα στοιχεία μετά την Τουρκοκρατία. Το 1835 προσαρτήθηκε στον τότε Δήμο Μήλου. Το 1912 ορίστηκε έδρα της νεοϊδρυθείσας κοινότητας Τρυπητής. Το 1978 ο οικισμός χαρακτηρίστηκε παραδοσιακός, όπως και η Πλάκα και το Κλήμα. Σύμφωνα με την απογραφή του 2021, η σημερινή κοινότητα έχει 502 κατοίκους.

• Τρυπητή Μήλος: οι ντόπιοι ονόμαζαν παλιά τις κατακόμβες της περιοχής «Ελληνική Σπηλιά».
• Τόφφος: πέτρωμα που περιέχει περισσότερο από 75% ηφαιστειακή στάχτη χαρακτηρίζεται τόφφος.
• Οψιανός: ο οψιανός, ένα υαλώδες ηφαιστειακό πέτρωμα, είναι γνωστός στη Μήλο εδώ και 15.000 χρόνια.
• Σβηστά ηφαίστεια: στο νησί υπάρχουν δύο σβηστά ηφαίστεια, της Φυριπλάκας και του Τράχηλα.
• Σαρακήνικο: οι λευκοί ηφαιστειακοί βράχοι του έχουν στρώσεις υλικού και απολιθώματα.

Το όνομα του χωριού είναι λοιπόν περιγραφή του εδάφους και όχι συμβολισμός. Η Τρυπητή Μήλος χτίστηκε πάνω σε πέτρωμα που ο χρόνος και ο άνθρωπος τρύπησαν. Το πορώδες έδαφος εξηγεί γιατί ο λόφος έχει τόσες σπηλιές. Οι σπηλιές χρησίμευσαν στην αρχαιότητα ως τάφοι και σήμερα ως αποθήκες. Οι επόμενες ενότητες παρουσιάζουν τους ανεμόμυλους, τις εκκλησίες και τους αρχαίους χώρους γύρω από το χωριό.

Ποιους ανεμόμυλους έχει η Τρυπητή Μήλος;

Η Τρυπητή Μήλος διατηρεί αναπαλαιωμένους ανεμόμυλους, που παλιά χρησιμοποιούνταν για την άλεση σιτηρών με τον άνεμο. Σήμερα οι περισσότεροι από αυτούς λειτουργούν ως καταλύματα για επισκέπτες. Το χωριό βρίσκεται σε υψόμετρο 150 μέτρων, προς την είσοδο του Όρμου Μήλου, και έχει πανοραμική θέα στον κόλπο του Αδάμαντα.

Τρυπητή Μήλος: οι αναπαλαιωμένοι ανεμόμυλοι θεωρούνται αξιοθέατο του χωριού. Ο ανεμόμυλος είναι αιολική μηχανή οριζόντιου άξονα περιστροφής, που χρησιμοποιήθηκε για την άλεση δημητριακών και την άντληση νερού. Είναι γνωστός από τα αρχαία χρόνια και διαδόθηκε σημαντικά στον ελληνικό και τον ευρωπαϊκό κόσμο. Ο Ήρων της Αλεξάνδρειας σχεδίασε τον 1ο αιώνα μ.Χ. την πρώτη γνωστή μηχανή με τροχό που γυρίζει από τον άνεμο. Η χρήση του καθιερώθηκε στη Βυζαντινή περίοδο και απλώθηκε περισσότερο στη Φραγκοκρατία, κυρίως στο ανατολικό Αιγαίο αλλά και στην ενδοχώρα.

Κατά κανόνα ο ανεμόμυλος στεγαζόταν σε κυλινδρικό, πέτρινο, διώροφο κτίριο. Στον επάνω όροφο βρίσκονταν ο άξονας και το σύστημα που μετέδιδε την κίνηση. Στον κάτω όροφο γινόταν η άλεση και η αποθήκευση των σιτηρών. Τα γρανάζια μέσα στον μύλο περνούσαν την κίνηση των πανιών στη μυλόπετρα. Ο τροχός φρένου στον άξονα των πανιών έχει δόντια και γυρίζει τον κατακόρυφο άξονα. Χαμηλότερα, ένας μεγάλος οδοντωτός τροχός κινεί κάθε μυλόπετρα. Στην Τρυπητή Μήλος οι ανεμόμυλοι αναπαλαιώθηκαν και οι περισσότεροι στεγάζουν σήμερα επισκέπτες.

Τρυπητή Μήλος – ανεμόμυλοι: τα πτερύγια ήταν πάνινα, με μήκος από 5 έως 15 μέτρα. Το πλάτος τους ήταν το ένα πέμπτο του μήκους. Στα συνηθισμένα πανιά το ύφασμα απλωνόταν πάνω σε πλέγμα. Στη Μεσόγειο συνηθιζόταν το τριγωνικό πανί, ένα τρίγωνο υφάσματος τυλιγμένο γύρω από κεραία. Ο μυλωνάς ρύθμιζε την ποσότητα του υφάσματος ανάλογα με τον άνεμο και τη δύναμη που χρειαζόταν. Για τη ρύθμιση έπρεπε πρώτα να σταματήσει ο μύλος. Ένας μύλος με ζυγό αριθμό πανιών δούλευε και με χαλασμένο πανί, αν αφαιρούνταν και το απέναντί του.

Η Τρυπητή Μήλος είναι χτισμένη αμφιθεατρικά πάνω από τα ερείπια της κλασικής πόλης του Κλήματος. Οι ανεμόμυλοι ανήκουν σε χωριό με πανοραμική θέα στον κόλπο του Αδάμαντα. Ο φυσικός λιμένας του νησιού είναι η κοιλότητα του κύριου κρατήρα του ηφαιστείου και χωρίζει το νησί σε δύο σχεδόν ίσα μισά. Το χωριό βρίσκεται προς τα παράλια του βόρειου τμήματος του νησιού. Στην πλαγιά ανάμεσα στην Τρυπητή και το Κλήμα βρίσκεται η αρχαία πόλη της Μήλου. Η Τρυπητή Μήλος απέχει 5 χιλιόμετρα βορειοδυτικά από τον Αδάμαντα, το λιμάνι του νησιού.

• Απόδοση: ένας ανεμόμυλος αλέθει 20 έως 70 κιλά σιτηρών την ώρα, ανάλογα με την ένταση του ανέμου.
• Μυλόπετρες: στη Μήλο εξορύσσονταν μυλόπετρες μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα και θείο μέχρι τα μέσα του.
• Πανιά: οι περισσότεροι ανεμόμυλοι έχουν τέσσερα πανιά, αλλά παλαιότεροι πολυπάνιοι μύλοι βρίσκονται και στην Ελλάδα.
• Κορυφή: σε μέρη της Μεσογείου οι πύργοι των μύλων είχαν σταθερή κορυφή, επειδή ο άνεμος άλλαζε λίγο κατεύθυνση.
• Ανεμομηχανή: ο ανεμόμυλος που έδινε νερό στις κατοικίες λεγόταν μερικές φορές ανεμομηχανή, για να ξεχωρίζει από τον συνηθισμένο μύλο.

Η Τρυπητή Μήλος διατηρεί λοιπόν αναπαλαιωμένους ανεμόμυλους, που παλιά άλεθαν σιτηρά με τη δύναμη του ανέμου. Με τη Βιομηχανική Επανάσταση ο άνεμος έδωσε τη θέση του στον ατμό και στις μηχανές εσωτερικής καύσης. Τα τελευταία χρόνια οι ανεμόμυλοι διατηρούνται ως ιστορικά μνημεία, άλλοτε ως εκθέματα χωρίς κίνηση και άλλοτε ως μύλοι που λειτουργούν. Στην Τρυπητή Μήλος οι περισσότεροι αναπαλαιωμένοι μύλοι χρησιμοποιούνται σήμερα ως καταλύματα. Στο κέντρο του οικισμού δεσπόζει η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, που περιγράφεται στην επόμενη ενότητα.

Ποιες εκκλησίες έχει η Τρυπητή Μήλος;

Η Τρυπητή Μήλος έχει την εκκλησία του Αγίου Νικολάου στο κέντρο του χωριού. Χτίστηκε το 1888 και έχει μαρμάρινο τέμπλο και εικονοστάσι του 17ου αιώνα. Στον δρόμο προς τις Κατακόμβες βρίσκεται το εκκλησάκι της Παναγίας της Φανερωμένης, με δύο τάφους με καμάρες στο εσωτερικό.

Τρυπητή Μήλος: η εκκλησία του Αγίου Νικολάου δεσπόζει στο κέντρο του χωριού. Ο ναός κτίστηκε το 1888 και το σχέδιό του ακολουθεί το σχέδιο του Αγίου Νικολάου της Σύρου. Από το 1830 η Μήλος ανήκε στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος, μαζί με τα υπόλοιπα νησιά των Κυκλάδων. Το 1835 η Τρυπητή Μήλος προσαρτήθηκε στον τότε Δήμο Μήλου, και το 1912 έγινε έδρα της νεοϊδρυθείσας κοινότητας. Σήμερα η Κοινότητα Τρυπητής περιλαμβάνει και την Αγία Κυριακή, τη Ζεφυρία, την Κάναβα, το Κλήμα, το Παλιοχώρι και τη Σχινωπή.

Ο ναός του Αγίου Νικολάου έχει μαρμάρινο τέμπλο και εικονοστάσι του 17ου αιώνα. Το εικονοστάσι είναι παλαιότερο από την ίδια την εκκλησία. Οι εικόνες του ναού ανήκουν στην Κρητική Σχολή και στον Εμμανουήλ Σκορδίλη. Η Τρυπητή Μήλος διατηρεί έτσι σε έναν ναό του 19ου αιώνα ένα εικονοστάσι του 17ου αιώνα. Ο ναός βρίσκεται σε οικισμό που είναι παραδοσιακός από το 1978.

Τρυπητή Μήλος – Παναγία Φανερωμένη: το εκκλησάκι βρίσκεται στον δρόμο προς τις Κατακόμβες. Στο εσωτερικό του υπάρχουν δύο τάφοι με καμάρες. Στο ιερό σώζονται ίχνη από τοιχογραφίες. Οι Κατακόμβες της Μήλου είναι το αρχαίο υπόγειο νεκροταφείο του νησιού. Σκάφτηκαν στα μαλακά ηφαιστειογενή πετρώματα της περιοχής, που έδωσαν και το όνομα στο χωριό. Σήμερα ανοιχτή είναι μόνο η είσοδος της δεύτερης κατακόμβης, των Πρεσβυτέρων. Στις κατακόμβες οι τάφοι ανοίγονταν μέσα σε σκαμμένες αψίδες, τα αρκοσόλια.

Οι Κατακόμβες δίπλα στην Τρυπητή Μήλος είναι το μεγάλο κοινοτικό νεκροταφείο των πρώτων χριστιανικών χρόνων στη Μήλο. Στους πρώτους χριστιανικούς χρόνους η Μήλος είχε αρκετούς Εβραίους κατοίκους, οπότε ο Χριστιανισμός διαδόθηκε γρήγορα. Η δραστηριότητα των πρώτων χριστιανών στις κατακόμβες σταμάτησε λίγο μετά το Διάταγμα των Μεδιολάνων. Πιστεύεται ότι οι πρώτοι χριστιανοί χρησιμοποιούσαν ως Αγία Τράπεζα έναν τάφο σε μορφή σαρκοφάγου. Οι Λατινικές οικογένειες που κυβερνούσαν τα νησιά ήταν καθολικές, αλλά η πλειοψηφία του πληθυσμού ήταν ορθόδοξη. Ο πρώτος καθολικός επίσκοπος της Μήλου διορίστηκε το 1253.

• Πληθυσμός: στις αρχές του 18ου αιώνα η Μήλος είχε πάνω από 6.000 κατοίκους, Έλληνες και χριστιανούς.
• Επίσκοποι: το νησί είχε τότε δύο επισκόπους, έναν ορθόδοξο και έναν καθολικό, και ο ορθόδοξος ήταν πλουσιότερος.
• Τρυπητή Μήλος: η κοινότητα του χωριού, μαζί με τους γύρω οικισμούς, είχε 502 κατοίκους στην απογραφή του 2021.
• Συμβίωση: οι ορθόδοξοι και οι καθολικοί ενώθηκαν σύντομα μεταξύ τους και διέγραψαν τις διαφορές τους.
• Σύμβολα: στους τάφους των πιο διακεκριμένων προσώπων ζωγράφιζαν χριστιανικά σύμβολα ή χάραζαν επιγραφές.

Η Τρυπητή Μήλος έχει λοιπόν δύο εκκλησίες με διαφορετικό χαρακτήρα. Ο Άγιος Νικόλαος του 1888, στο κέντρο του χωριού, έχει μαρμάρινο τέμπλο, εικονοστάσι του 17ου αιώνα και εικόνες της Κρητικής Σχολής. Η Παναγία η Φανερωμένη είναι ένα μικρό εκκλησάκι με δύο τάφους και ίχνη τοιχογραφιών. Βρίσκεται στον δρόμο προς το αρχαίο νεκροταφείο του νησιού, δηλαδή προς τις Κατακόμβες. Και οι δύο ναοί ανήκουν σε νησί όπου η πλειοψηφία του πληθυσμού ήταν και παραμένει ελληνορθόδοξη.

Ποια αρχαία βρίσκονται κάτω από την Τρυπητή Μήλος;

Η Τρυπητή Μήλος έχει από κάτω της τις Κατακόμβες, τα ερείπια της αρχαίας πόλης και το ρωμαϊκό θέατρο. Εκεί βρέθηκε την άνοιξη του 1820 και η Αφροδίτη της Μήλου. Όλα βρίσκονται στην ίδια πλαγιά, ανάμεσα στο χωριό και στο παραθαλάσσιο Κλήμα.

Οι Κατακόμβες είναι το υπόγειο νεκροταφείο των πρώτων χριστιανικών αιώνων στη Μήλο. Βρίσκονται σε πλαγιά λόφου, νοτιοδυτικά της Τρυπητής. Οι ντόπιοι τις ονόμαζαν «Ελληνική Σπηλιά». Οι τάφοι είχαν συληθεί ήδη πριν από το 1844. Οι αίθουσες και οι διάδρομοι είναι λαξευμένοι στον μαλακό ηφαιστειακό βράχο, τον τόφφο. Η Τρυπητή Μήλος έχει κοντά της ένα σύμπλεγμα στοών με συνολικό μήκος περίπου 200 μέτρα. Η σημερινή είσοδος βρίσκεται στην αίθουσα της Κατακόμβης Β. Τα ευρήματα τοποθετούν τη χρήση του νεκροταφείου από τα μέσα του 1ου έως τον 6ο αιώνα μ.Χ.

Η αρχαία Μήλος ιδρύθηκε από Δωριείς της Λακωνίας, στην ανατολική πλευρά της εισόδου του κόλπου. Η πόλη κατοικούνταν συνεχώς, τουλάχιστον από τον 9ο ή 8ο αιώνα π.Χ. έως τον 6ο ή 7ο αιώνα μ.Χ. Το 416 π.Χ. την κατέστρεψαν οι Αθηναίοι. Τα ερείπιά της απλώνονται στους λόφους του Πυργιάντε και του Προφήτη Ηλία και στις κοιλάδες της Τραμυθιάς και του Κλήματος. Συστηματική ανασκαφή της πόλης δεν έχει γίνει ακόμη. Η Τρυπητή Μήλος – οικισμός του δεύτερου μισού του 18ου αιώνα – κτίστηκε έξω από τα τείχη της.

Το ρωμαϊκό θέατρο βρίσκεται στην πλαγιά του λόφου, ανάμεσα στην Τρυπητή και το Κλήμα. Το κάτω κοίλο χωρίζεται σε επτά κερκίδες με μαρμάρινα εδώλια. Ανάμεσά τους υπάρχουν οκτώ μαρμάρινες κλίμακες. Τέσσερις επιγραφές στα εδώλια ορίζουν θέσεις για νεανίσκους, υμνωδούς και βουλευτές. Η ορχήστρα λειτουργούσε ως αρένα για μονομαχίες. Η ανασκαφή έφερε στο φως μόνο το ένα δέκατο της συνολικής έκτασης. Το αναστηλωμένο θέατρο άνοιξε ξανά για το κοινό το 2016. Το θέατρο έχει θέα προς τον κόλπο της Μήλου, όπως και η Τρυπητή Μήλος.

Η Αφροδίτη της Μήλου βρέθηκε την άνοιξη του 1820 σε αγροτική περιοχή του νησιού. Η Τρυπητή Μήλος έχει το σημείο της εύρεσης στον δρόμο της προς τις Κατακόμβες, λίγα βήματα μετά τα τείχη της αρχαίας πόλης. Πινακίδα σημειώνει τη θέση. Το άγαλμα χρονολογείται γύρω στο 150–50 π.Χ. και βρέθηκε σε πάνω από έξι κομμάτια, χωρίς τα χέρια. Δίπλα στο χωράφι έκαναν ανασκαφές Γάλλοι αξιωματικοί. Ένα χρόνο αργότερα κατέληξε στο Λούβρο, όπου εκτίθεται μέχρι σήμερα. Στο μουσείο της Μήλου υπάρχει πιστό αντίγραφό του.

• Τρυπητή Μήλος: Η Ιερά Σύνοδος ανακήρυξε το 2009 τη Μήλο ιερή νήσο λόγω των Κατακομβών.
• Τρυπητή Μήλος – Κατακόμβες: Οι στοές έχουν πλάτος από 1 έως 5 μέτρα και ύψος από 1,6 έως 2,5 μέτρα.
• Νεκρόπολη: Η νεκρόπολη της αρχαίας πόλης εκτείνεται ανατολικά των τειχών και περιλαμβάνει τις Κατακόμβες.
• Θέατρο: Ο Ιησουίτης μοναχός Nicolas Sarrabat εντόπισε τυχαία το θέατρο τον 18ο αιώνα.
• Άγαλμα: Η Αφροδίτη της Μήλου είναι σκαλισμένη σε παριανό μάρμαρο και έχει ύψος 2,02 μέτρα.

Η Τρυπητή Μήλος λειτουργεί ως αφετηρία για πεζή περιήγηση στην αρχαία πόλη. Οι Κατακόμβες είναι επισκέψιμες για το κοινό. Η στροφή αριστερά προς τον αρχαιολογικό χώρο βρίσκεται 100 μέτρα μετά τον χώρο στάθμευσης των Κατακομβών. Ο χωματόδρομος περνά από το σημείο εύρεσης της Αφροδίτης και καταλήγει μπροστά στο θέατρο, μετά από 400 μέτρα. Περισσότερες λεπτομέρειες για το υπόγειο νεκροταφείο υπάρχουν στη σελίδα για τις Κατακόμβες της Μήλου.

Πώς συνδέεται η Τρυπητή Μήλος με την Πλάκα και το Κλήμα;

Η Τρυπητή Μήλος είναι σχεδόν ενωμένη με την Πλάκα, ενώ το Κλήμα βρίσκεται κάτω από το χωριό, στην ακτή. Ένα σηματοδοτημένο μονοπάτι 850 μέτρων κατεβαίνει από τον χωματόδρομο των Κατακομβών προς την ακτή. Η Τρυπητή Μήλος έχει πανοραμική θέα προς τον κόλπο του Αδάμαντα.

Ο δήμος της Μήλου περιγράφει την Τρυπητή ως οικισμό σχεδόν ενωμένο με την Πλάκα. Η Πλάκα είναι η πρωτεύουσα του νησιού και είναι χτισμένη σε ύψος 220 μέτρων. Η Τρυπητή Μήλος βρίσκεται χαμηλότερα, στα 150 μέτρα. Η Πλάκα πήρε το όνομά της από το επίπεδο έδαφος, όπου χτίστηκαν τα πρώτα σπίτια. Η Πλάκα έχει κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική και πλακόστρωτα σοκάκια, που χτίστηκαν αρχικά για προστασία από τους πειρατές. Στην Πλάκα απαγορεύεται η κυκλοφορία αυτοκινήτων. Μία πεζοπορική διαδρομή από την Τρυπητή προς την Πλάκα είναι καταγεγραμμένη ξεχωριστά.

Το Κλήμα βρίσκεται κάτω από την Τρυπητή, στην είσοδο του όρμου της Μήλου. Στο ζεύγος Τρυπητή Μήλος – Κλήμα, ο ένας οικισμός είναι χτισμένος στα 150 μέτρα και ο άλλος στην ακτή. Τα «σύρματα» των ψαράδων όρισαν την ακτογραμμή του όρμου, που κάποτε ήταν το λιμάνι της αρχαίας πόλης. Τα σύρματα είναι δίπατα σπίτια με έντονα χρωματισμένες πόρτες και παράθυρα. Στο ισόγειο φυλάσσονταν οι βάρκες και στον όροφο έμεναν οι οικογένειες. Το Κλήμα απέχει 6 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα και έχει σήμερα ελάχιστους κατοίκους.

Σύμφωνα με τον δήμο, η Τρυπητή Μήλος είναι η αφετηρία για περπάτημα προς τις Κατακόμβες και το αρχαίο θέατρο. Στον δρόμο προς τις Κατακόμβες ο κατηφορικός τσιμεντόδρομος σταματά μετά από 700 μέτρα, σε χώρο στάθμευσης. Από εκεί η διαδρομή συνεχίζεται πεζή ανάμεσα σε αιωνόβιες ελιές. Το σηματοδοτημένο μονοπάτι των 850 μέτρων κατεβαίνει στην περιοχή Τραμυθιά. Στα 180 μέτρα το μονοπάτι χωρίζεται στα δύο. Μια παράκαμψη 150 μέτρων ανεβαίνει στο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία. Το μονοπάτι τελειώνει στην ακτή, στο εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου.

Η Τρυπητή Μήλος έχει πανοραμική θέα προς τον κόλπο του Αδάμαντα. Από το Κάστρο της Πλάκας φαίνονται ηλιοβασιλέματα και τα γειτονικά νησιά των Κυκλάδων. Πάνω από το Κλήμα βρίσκεται το Κλιματοβούνι, λόφος με το παλιό εκκλησάκι της Παναγίας της Τουρλιανής. Η θέα από εκεί φτάνει στη δυτική Μήλο, στον κόλπο του Αδάμαντα και στην Αντίμηλο. Φαίνονται και τα πάνω χωριά του νησιού. Ο στενός τσιμεντόδρομος προς τα δυτικά καταλήγει στο εκκλησάκι, που φυλάσσει πολύ παλιές εικόνες. Η διασταύρωση για το Κλιματοβούνι βρίσκεται στον δρόμο προς την Τρυπητή.

• Τρυπητή Μήλος: Όπως η Πλάκα και το Κλήμα, χαρακτηρίστηκε παραδοσιακός οικισμός το 1978.
• Τρυπητή Μήλος – Πλάκα: Στην Πλάκα βρίσκονται τρία μουσεία: το αρχαιολογικό, το πολεμικό και το λαογραφικό.
• Κάστρο: Οι Ενετοί έχτισαν το Κάστρο της Πλάκας τον 13ο αιώνα, σε λόφο ηφαιστειακής προέλευσης.
• Κλήμα: Στο χωριό βρίσκεται ο σπηλαιώδης ναός της Αγίας Παρασκευής.
• Παραλία: Η παραλία του Κλήματος και η κοντινή παραλία Σχινώπη είναι κατάλληλες για κολύμπι.

Στο υψόμετρο, η Τρυπητή Μήλος βρίσκεται ανάμεσα στην Πλάκα, στα 220 μέτρα, και στην ακτή του Κλήματος. Η Τρυπητή είναι έδρα της κοινότητας από το 1912. Το Κλήμα ανήκει διοικητικά στην Κοινότητα Τρυπητής, μαζί με την Αγία Κυριακή, τη Ζεφυρία, την Κάναβα, το Παλιοχώρι και τη Σχινωπή. Η Πλάκα ανήκει στην Κοινότητα Μήλου και όλοι οι οικισμοί στον Δήμο Μήλου. Το ψαροχώρι έχει δική του σελίδα για το Κλήμα της Μήλου.

Πώς συνδυάζεται η Τρυπητή Μήλος με εκδρομές;

Η Τρυπητή Μήλος συνδυάζεται εύκολα με εκδρομές σε όλο το νησί. Οι Κατακόμβες και το αρχαίο θέατρο βρίσκονται σε κοντινή απόσταση, και η Πλάκα είναι σχεδόν δίπλα. Τα περισσότερα σκάφη εκδρομών αναχωρούν καθημερινά από τον Αδάμαντα ή την Πολλώνια. Ο Αδάμαντας απέχει 5 χιλιόμετρα από το χωριό.

Οι οργανωμένες εκδρομές με τα κυριότερα σημεία του νησιού χωράνε εύκολα μια στάση στο χωριό. Η Τρυπητή Μήλος βρίσκεται σε υψόμετρο 150 μέτρων και είναι σχεδόν ενωμένη με την Πλάκα. Είναι κτισμένη αμφιθεατρικά πάνω από τα ερείπια της κλασικής πόλης του Κλήματος. Οι Κατακόμβες απέχουν 200 μέτρα ανατολικά από το αρχαίο θέατρο, οπότε οι δύο στάσεις ταιριάζουν στην ίδια βόλτα. Το θέατρο έχει θέα προς το λιμάνι και φιλοξενεί ακόμη παραστάσεις. Οι υπόλοιπες δραστηριότητες στη Μήλο, από τις θαλάσσιες εκδρομές μέχρι τους γεωλογικούς περιπάτους, έχουν δική τους σελίδα.

Στις εκδρομές αρχαιολογίας και πολιτισμού, η Τρυπητή Μήλος δίνει πρόσβαση στη θέση της αρχαίας πόλης. Εκεί βρήκε ένας αγρότης το 1820 το άγαλμα της Αφροδίτης της Μήλου. Η θεά εκτίθεται σήμερα στο Λούβρο, στο Παρίσι. Το αρχαιολογικό μουσείο στην Πλάκα έχει σύγχρονο αντίγραφό της στην πρώτη αίθουσα. Εκεί υπάρχουν και εργαλεία από οψιδιανό της Νεολιθικής εποχής. Η Μήλος εξήγαγε οψιδιανό σε μεγάλες αποστάσεις ήδη πριν από 15.000 χρόνια. Το νεοκλασικό κτίριο του μουσείου χτίστηκε το 1870 και στεγάζει τη συλλογή από το 1985.

Η Τρυπητή Μήλος και η Πλάκα απέχουν τόσο λίγο, ώστε το ηλιοβασίλεμα ταιριάζει σε κάθε εκδρομή. Στην κορυφή του λόφου της Πλάκας βρίσκεται το Ενετικό Κάστρο του 13ου αιώνα, με θέα στον κόλπο και στα γειτονικά νησάκια. Μέσα στον οικισμό απαγορεύεται η κυκλοφορία αυτοκινήτων. Για τις μέρες εκτός δρόμου, το δίκτυο χωματόδρομων της Μήλου είναι το μεγαλύτερο των Κυκλάδων. Οι χωματόδρομοι φτάνουν σε παραλίες, ξωκλήσια και ορυχεία, και σε κάποια σημεία είναι πολύ δύσκολοι. Η διαδρομή Πλάκα–Τράχηλας ξεκινά από την Πλάκα και καταλήγει σε μοναχική παραλία.

Οι θαλάσσιες εκδρομές αφήνουν στην άκρη το χωριό και κοιτούν προς το πέλαγος. Τα σκάφη πηγαίνουν σε παραλίες που δεν φτάνει κανείς από τη στεριά, σε σπήλαια και σε γειτονικά νησιά. Στη διαδρομή φαίνεται και ο ορυκτός πλούτος του νησιού. Όποιο σκάφος φεύγει από τον Αδάμαντα για ανοιχτά περνά από την είσοδο του όρμου. Εκεί βρίσκεται το Κλήμα, ακριβώς κάτω από το χωριό. Η Τρυπητή Μήλος δεσπόζει πάνω του, στα 150 μέτρα. Στο Κλήμα οι ψαράδες φύλαγαν τις βάρκες τους τον χειμώνα στο ισόγειο των σπιτιών.

• Τρυπητή Μήλος – Κατακόμβες: στο τέλος του δρόμου της Τρυπητής το αυτοκίνητο μένει πίσω και το δρομάκι διασχίζεται με τα πόδια.
• Τρυπητή Μήλος – Πλάκα: μια πεζοπορική διαδρομή συνδέει τα δύο χωριά, και η Πλάκα βρίσκεται σε υψόμετρο 220 μέτρων.
• Τρυπητή Μήλος – Κλήμα: τα σύρματα του Κλήματος είναι διώροφα ψαράδικα σπίτια με έντονα χρώματα στις πόρτες και τα παράθυρα.
• Τρυπητή Μήλος – Λεωφορεία: τα αστικά λεωφορεία εξυπηρετούν ορισμένες περιοχές της Μήλου, και το καλοκαίρι τα δρομολόγια είναι αρκετά συχνά.
• Τρυπητή Μήλος – Γεωδιαδρομές: το νησί έχει επτά σηματοδοτημένες γεωδιαδρομές, και οι πέντε αναφέρουν το ποδήλατο ως επιλογή.

Συνολικά, η Τρυπητή Μήλος δένει με κάθε είδος εκδρομής, επειδή όλα τα σημεία βρίσκονται σε μικρή απόσταση. Η αρχαία πόλη, οι Κατακόμβες και το θέατρο καλύπτουν τον πολιτισμό. Το Κάστρο της Πλάκας δίνει το ηλιοβασίλεμα και ο Αδάμαντας δίνει τα σκάφη. Οι χωματόδρομοι και οι γεωδιαδρομές συμπληρώνουν τη μέρα εκτός δρόμου. Τα περισσότερα σημεία απέχουν λίγα χιλιόμετρα ή λίγα μέτρα μεταξύ τους. Η σειρά των στάσεων εξαρτάται από την εποχή και από το είδος της εκδρομής που επιλέγεται.

Τι άλλο ρωτούν όσοι ψάχνουν Τρυπητή Μήλος;

Η Τρυπητή Μήλος έχει 502 κατοίκους στην κοινότητά της, απέχει 5 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα και γειτονεύει με την Πλάκα. Οι παρακάτω απαντήσεις καλύπτουν πληθυσμό, αποστάσεις, κολύμπι, οικογένειες και μουσεία του νησιού. Τα στοιχεία προέρχονται από τη Βικιπαίδεια και από τον επίσημο τουριστικό ιστότοπο του δήμου.

Πόσους κατοίκους έχει η Τρυπητή Μήλος σύμφωνα με την τελευταία απογραφή;

Στην απογραφή του 2021 καταγράφηκαν 502 κάτοικοι στην κοινότητα της Τρυπητής. Η κοινότητα περιλαμβάνει και την Αγία Κυριακή, τη Ζεφυρία, την Κάναβα, το Κλήμα, το Παλιοχώρι και τη Σχινωπή. Το Κλήμα μόνο του είχε 8 κατοίκους, ενώ το 2011 είχε 13. Το 1835 το χωριό προσαρτήθηκε στον Δήμο Μήλου και το 1912 έγινε έδρα της κοινότητάς του. Ολόκληρο το νησί μετρούσε 5.193 κατοίκους.

Πόσα χιλιόμετρα απέχει η Τρυπητή Μήλος από το λιμάνι του Αδάμαντα;

Η απόσταση είναι 5 χιλιόμετρα, με κατεύθυνση βορειοδυτική από το λιμάνι. Ο Αδάμαντας είναι το κύριο λιμάνι του νησιού και έχει 1.268 κατοίκους. Βρίσκεται στη βορειοανατολική ακτή του κόλπου της Μήλου. Στην παραλία του, σε βάθος περίπου 30 μέτρων, φαίνονται ίχνη αρχαίων κτισμάτων. Οι απόγονοι των Κρητών προσφύγων που τον ίδρυσαν λέγονται Μηλοκρητικοί. Ταξί υπάρχουν στο λιμάνι και στο αεροδρόμιο της Μήλου.

Ποια παραλία για κολύμπι έχει δίπλα της η Τρυπητή Μήλος;

Το Κλήμα βρίσκεται κάτω από το χωριό, στην είσοδο του όρμου της Μήλου. Απέχει 6 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα. Η παραλία του, μαζί με τη γειτονική Σχινώπη, είναι κατάλληλη για κολύμπι. Στον οικισμό λειτουργούν και χώροι εστίασης για τους επισκέπτες. Στο χωριό σώζεται ο σπηλαιώδης ναός της Αγίας Παρασκευής. Το Κλήμα βρίσκεται κοντά στο αρχαίο θέατρο, όπου βρέθηκε η Αφροδίτη της Μήλου.

Ταιριάζει η Τρυπητή Μήλος σε οικογένειες που ταξιδεύουν με παιδιά;

Οι αποστάσεις είναι μικρές, γιατί οι Κατακόμβες και το αρχαίο θέατρο προσεγγίζονται και με τα πόδια. Στις Κατακόμβες η επίσκεψη γίνεται πάνω σε ξύλινη πλατφόρμα, στη στοά Β. Στον δρόμο προς τις Κατακόμβες βρίσκεται το εκκλησάκι της Παναγίας της Φανερωμένης. Στο κέντρο του χωριού λειτουργούν μεζεδοπωλεία και εστιατόρια. Από το χωριό φαίνεται ο κόλπος του Αδάμαντα. Οι περισσότεροι ανεμόμυλοι χρησιμοποιούνται πλέον ως καταλύματα.

Πόσο κοντά στην Πλάκα της Μήλου βρίσκεται η Τρυπητή Μήλος;

Η Τρυπητή είναι σχεδόν ενωμένη με την Πλάκα της Μήλου, την πρωτεύουσα του νησιού. Το όνομα της Πλάκας οφείλεται στο επίπεδο έδαφος όπου χτίστηκαν τα σπίτια, όταν το Κάστρο δεν αρκούσε. Ο σημερινός οικισμός προέκυψε από την εγκατάλειψη της Ζεφυρίας, γι’ αυτό η Πλάκα δεν λέγεται Χώρα. Στην Πλάκα δεν μπαίνουν αυτοκίνητα, αλλά επιτρέπονται τα μηχανάκια. Εκεί βρίσκεται και η Μητρόπολη της Μήλου.

Ποια μουσεία έχει το νησί γύρω από την Τρυπητή και την Πλάκα;

Το αρχαιολογικό μουσείο βρίσκεται στην Πλάκα, σε νεοκλασικό κτίριο του Τσίλλερ. Το Πολεμικό Μουσείο στεγάζεται σε παλιό καταφύγιο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και το Λαογραφικό πίσω από την Κορφιάτισσα. Στον Αδάμαντα λειτουργούν το Ναυτικό, το Εκκλησιαστικό και το Μεταλλευτικό Μουσείο, που δημιουργήθηκε το 1998. Το Ναυτικό δείχνει σπάνιους χάρτες. Το Εκκλησιαστικό βρίσκεται κοντά στο λιμάνι, στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας.