Πλάκα

Η Πλάκα είναι η πρωτεύουσα του νησιού χτισμένη σε ύψωμα 220 μέτρων. Με το νησιώτικο χρώμα της, τα πλακόστρωτα γραφικά σοκάκια, τα μικρά παραδοσιακά μαγαζάκια, εστιατόρια και καφετέριες και με την μαγευτική θέα στον κόλπο της Μήλου, η Πλάκα θα σας μαγέψει.

Πλάκα Μήλος: η πρωτεύουσα του νησιού είναι χτισμένη σε ύψωμα 220 μέτρων πάνω από τη θάλασσα. Η Μήλος έχει εδώ και την έδρα του δήμου της, που περιλαμβάνει τις κοντινές βραχονησίδες. Η Πλάκα, με τα πλακόστρωτα σοκάκια, τα μικρά μαγαζιά και τα κυκλαδίτικα σπίτια, έχει θέα στον κόλπο. Από το 1978 η Πλάκα Μήλος είναι χαρακτηρισμένος παραδοσιακός οικισμός, με το Κάστρο στην κορυφή.

Οι ενότητες που ακολουθούν εξηγούν πού βρίσκεται η Πλάκα Μήλος και πώς χτίστηκε γύρω από το Κάστρο. Έπειτα έρχονται τα μουσεία, το ηλιοβασίλεμα, οι αρχαίοι χώροι κάτω από τον οικισμό, οι εκδρομές και οι συχνές ερωτήσεις. Κάθε ενότητα δίνει ονόματα, αποστάσεις και χρονολογίες που προέρχονται από δημοσιευμένες πηγές για το νησί. Πλάκα Μήλος – εκδρομές: οι ξεναγήσεις στην Πλάκα και στα κοντινά αξιοθέατα κλείνονται ηλεκτρονικά, πριν από το ταξίδι.

Πού βρίσκεται η Πλάκα Μήλος;

Πλάκα Μήλος: η πρωτεύουσα του νησιού βρίσκεται σε ύψωμα 220 μέτρων, πάνω από τον κόλπο της Μήλου. Ο δρόμος από τον Αδάμαντα ανεβαίνει στο οροπέδιο, περνά πρώτα από τον Τριοβάσαλο και μετά φτάνει στην Πλάκα. Στο ίδιο ύψωμα βρίσκονται και οι Πλάκες, μικρό χωριό της πρωτεύουσας.

Η Πλάκα Μήλος στέκεται πάνω σε βράχο και κοιτάζει προς τον κόλπο του νησιού. Ο κόλπος καταλαμβάνει την κοιλότητα του κύριου ηφαιστειακού κρατήρα και χωρίζει τη Μήλο σε δύο σχεδόν ίσα μέρη. Ο Αδάμαντας, το κύριο λιμάνι, είναι χτισμένος στα βόρεια του κόλπου. Η Πλάκα υψώνεται στο οροπέδιο πάνω από το λιμάνι, με θέα προς τον κόλπο. Ο κόλπος είναι ένας από τους μεγαλύτερους και ασφαλέστερους φυσικούς κόλπους της Μεσογείου.

Η Τρυπητή είναι σχεδόν ενωμένη με την Πλάκα Μήλος και είναι ένα από τα χωριά της Μήλου στο ίδιο ύψωμα. Χτίστηκε αμφιθεατρικά πάνω από τα ερείπια της κλασικής πόλης του Κλήματος. Το όνομά της οφείλεται στα μαλακά ηφαιστειογενή πετρώματα, που έμοιαζαν τρυπημένα, και στις τρύπες λαξευμένες στον βράχο. Η Τρυπητή απέχει περίπου 5 χιλιόμετρα βορειοδυτικά από το λιμάνι του Αδάμαντα. Ο Τριοβάσαλος είναι πυκνοκατοικημένος και χτισμένος αμφιθεατρικά, με αξιόλογη εμπορική κίνηση. Ο Καρόδρομος είναι το κεντρικό σημείο του νησιού, με τράπεζες, δημόσιες υπηρεσίες, καφενεία και καταστήματα.

Ο Πέρα Τριοβάσαλος απέχει περίπου 1 χιλιόμετρο από την Πλάκα και 3 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα. Μέχρι το 1908 ο Τριοβάσαλος και ο Πέρα Τριοβάσαλος αποτελούσαν έναν οικισμό, σε δύο γειτονικούς λόφους. Οι Πλάκες είναι μικρό χωριό με άσπρα σπίτια και σοκάκια, ανάμεσα στην Πλάκα και τον Τριοβάσαλο. Χτίστηκαν στις υπώρειες του Κάστρου, και το όνομά τους σημαίνει ίσιωμα. Μαζί με την Πλάκα Μήλος, οι Πλάκες αποτελούν την πρωτεύουσα του νησιού.

Ο δρόμος από τον Αδάμαντα ανεβαίνει στο οροπέδιο πάνω από το λιμάνι. Ξεκινώντας από το λιμάνι, ο Τριοβάσαλος είναι το πρώτο χωριό πριν από την Πλάκα. Στην Πλάκα Μήλος απαγορεύεται η κυκλοφορία αυτοκινήτων, γιατί τα περάσματα ανάμεσα στα σπίτια είναι στενά. Μόνο οι μοτοσικλέτες και τα παρόμοια οχήματα μπορούν να κινηθούν εκεί. Η Κάναβα, στον μυχό του κόλπου, απέχει 7 χιλιόμετρα από την Πλάκα και 3 από τον Αδάμαντα. Από την κορυφή του λόφου η θέα φτάνει στον κόλπο του νησιού και στα γειτονικά κυκλαδονήσια.

• Υψόμετρα: Η Τρυπητή έχει υψόμετρο 150 μέτρων, ο Τριοβάσαλος 143 μέτρων και ο Πέρα Τριοβάσαλος 120 μέτρων.
• Φουρκοβούνι: Το ακρωτήριο στην είσοδο του κόλπου απέχει περίπου 4 χιλιόμετρα βορειοδυτικά από την Πλάκα.
• Ζεφυρία: Η παλιά πρωτεύουσα του νησιού απέχει περίπου 9 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά από την Πλάκα.
• Πολλώνια: Το δεύτερο λιμάνι του νησιού απέχει σχεδόν 10 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα και 14 από την Πλάκα.
• Πλάκα Μήλος: ο οικισμός ανήκει στην Κοινότητα Μήλου της Δημοτικής Ενότητας Μήλου του Δήμου Μήλου.

Συνοπτικά, η Πλάκα Μήλος βρίσκεται σε ύψωμα 220 μέτρων, στο οροπέδιο πάνω από τον Αδάμαντα. Γύρω της βρίσκονται η Τρυπητή, ο Τριοβάσαλος, ο Πέρα Τριοβάσαλος και οι Πλάκες. Τα αυτοκίνητα μένουν έξω από τον οικισμό, και η θέα ανοίγεται προς τον κόλπο. Η επόμενη ενότητα εξηγεί πώς χτίστηκε ο οικισμός κάτω από το Κάστρο.

Πώς χτίστηκε η Πλάκα Μήλος;

Πλάκα Μήλος: ο οικισμός χτίστηκε στο επίπεδο έδαφος κάτω από το Κάστρο, όταν το Κάστρο δεν αρκούσε για τη στέγαση του πληθυσμού. Το όνομα Πλάκα προέρχεται από αυτό το έδαφος, όπου χτίστηκαν τα πρώτα σπίτια. Ο σημερινός οικισμός δημιουργήθηκε από την εγκατάλειψη της Ζεφυρίας, της παλιάς πρωτεύουσας.

Η Πλάκα Μήλος έχει ιστορία που ξεκινά με τη Λατινική κατάκτηση των Κυκλάδων, μετά την Τέταρτη Σταυροφορία του 1204. Ο Βενετός Μάρκος Σανούδος ίδρυσε το Δουκάτο του Αρχιπελάγους το 1207, με έδρα τη Νάξο. Το δουκάτο περιλάμβανε και τη Μήλο, μαζί με άλλα νησιά των Κυκλάδων. Το Κάστρο ιδρύθηκε μετά το 1204, σε βραχώδη λόφο πάνω από την αρχαία πόλη του νησιού. Από τον λόφο αυτόν ελεγχόταν η κίνηση των πλοίων στον κόλπο του Αδάμαντα.

Στο οροπέδιο αμέσως κάτω από το Κάστρο δημιουργήθηκε η μεσαιωνική πόλη της Πλάκας, ως φυσική επέκτασή του. Τα σπίτια των πρώτων κατοίκων χτίστηκαν σε επίπεδο έδαφος, και από αυτό πήρε το όνομά του ο οικισμός. Τα στενά πλακόστρωτα σοκάκια χτίστηκαν αρχικά για να προστατεύουν τον οικισμό από τους πειρατές. Η Πλάκα Μήλος έχει μέχρι σήμερα κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική, με μικρά παραδοσιακά μαγαζιά, εστιατόρια και καφετέριες. Το Κάστρο έμεινε στο ψηλότερο σημείο του οικισμού, πάνω στον ηφαιστειακό λόφο.

Η Ζεφυρία ήταν η παλιά πρωτεύουσα του νησιού, πριν μεταφερθεί η πρωτεύουσα στην Πλάκα. Η Ζεφυρία λεγόταν και Χώρα, γι’ αυτό η Πλάκα Μήλος δεν αποκαλείται Χώρα. Το Δουκάτο του Αρχιπελάγους πέρασε στους Οθωμανούς το 1566, και οι Κυκλάδες έγιναν οθωμανική επαρχία το 1579. Η Μήλος ήταν το τρίτο νησί της Ελλάδας που επαναστάτησε εναντίον των Τούρκων. Το 1830 εντάχθηκε στο ελληνικό κράτος, μαζί με τα υπόλοιπα νησιά των Κυκλάδων.

Μετά την Τουρκοκρατία ο οικισμός αναφέρεται επίσημα με το όνομα Πλάκα, και το 1835 ορίστηκε έδρα του νεοϊδρυθέντος Δήμου Μήλου. Το 1912 ο οικισμός μετονομάστηκε σε Μήλος, ονομασία που φέρει επίσημα μέχρι σήμερα, όπως και το νησί. Στην Πλάκα Μήλος στεγάζονται οι περισσότερες δημόσιες υπηρεσίες του νησιού, και έτσι ο οικισμός λειτουργεί ως διοικητικό κέντρο. Στους Βαλκανικούς Πολέμους έχασαν τη ζωή τους πολλοί Μηλίοι, και για αυτούς αναγέρθηκε Ηρώον στην Πλάκα. Στο δυτικό άκρο του οικισμού βρίσκεται η μητρόπολη της Μήλου, ο ναός της Παναγίας της Κορφιάτισσας.

• Πληθυσμός: Στις αρχές του 18ου αιώνα το νησί ξεπέρασε τους 6.000 κατοίκους, σχεδόν όλους Έλληνες και χριστιανούς.
• Επίσκοπος: Ο δούκας αντικατέστησε τους Ορθόδοξους επισκόπους με Καθολικούς, και ο πρώτος διορίστηκε στη Μήλο το 1253.
• Ρώσοι: Η Ρωσική Αυτοκρατορία κατέλαβε το νησί για τρία χρόνια, από το 1771 έως το 1774.
• Ηρώον: Το μνημείο της Πλάκας τιμά 97 νεκρούς, και δεύτερο Ηρώον υπάρχει στην κεντρική πλατεία του Αδάμαντα.
• Αδάμαντας: Το λιμάνι χτίστηκε από πρόσφυγες των Σφακίων της Κρήτης, μετά την αποτυχημένη επανάστασή τους εναντίον των Τούρκων.

Η Πλάκα Μήλος μεγάλωσε γύρω από το Κάστρο: πρώτα ο λόφος, έπειτα η μεσαιωνική πόλη στο οροπέδιο και τέλος η σύγχρονη πρωτεύουσα. Η Ζεφυρία εγκαταλείφθηκε, και η Πλάκα Μήλος έγινε το διοικητικό κέντρο του νησιού. Τα στενά σοκάκια, τα μικρά μαγαζιά και τα κυκλαδίτικα σπίτια δείχνουν ακόμη αυτή τη διαδρομή. Το επόμενο κεφάλαιο ανεβαίνει στο ίδιο το Κάστρο, στην κορυφή του λόφου.

Γιατί η Πλάκα Μήλος έχει Κάστρο στην κορυφή;

Η Πλάκα Μήλος έχει Κάστρο στην κορυφή, επειδή οι Ενετοί το έχτισαν τον 13ο αιώνα σε βραχώδη λόφο. Η θέση επέτρεπε τον έλεγχο της κίνησης των πλοίων στον κόλπο του Αδάμαντα. Ο οικισμός απλώθηκε αργότερα στο οροπέδιο ακριβώς κάτω από το Κάστρο. Ο λόφος έχει ηφαιστειακή προέλευση.

Το Κάστρο ανήκει στην εποχή της Ενετοκρατίας. Η ίδρυσή του τοποθετείται μετά το 1204, όταν η Δ΄ Σταυροφορία διέλυσε τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Το 1207 ο Βενετός Μάρκος Σανούδος, ανιψιός του δόγη Ενρίκο Ντάντολο, ίδρυσε το Δουκάτο της Νάξου. Ο Σανούδος κατέκτησε εύκολα και τα υπόλοιπα νησιά των Κυκλάδων, μαζί με τη Μήλο. Ο Γουλιέλμος Α΄ Σανούδος έδωσε αργότερα τη Μήλο δώρο στον μικρότερο γιο του, τον Μάρκο. Η Πλάκα Μήλος διατηρεί ακόμη το ενετικό φρούριο στον ψηλότερο λόφο της. Το δουκάτο κατελύθηκε από τους Οθωμανούς το 1579.

Το Κάστρο της Πλάκας έχει χαρακτηριστεί αρχαίο μνημείο. Στέκεται σε βραχώδη λόφο ηφαιστειακής προέλευσης, πάνω από την αρχαία πόλη της Μήλου. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων χρονολογεί τον οικισμό του Κάστρου στα μέσα του 13ου ή στις αρχές του 14ου αιώνα. Ο οικισμός κρατήθηκε έξω από τα τείχη της αρχαίας πόλης, που δεν κατοικήθηκε ξανά. Η Πλάκα Μήλος – η πρωτεύουσα του νησιού – απλώνεται σήμερα στο οροπέδιο κάτω από το Κάστρο. Το Κάστρο υψώνεται στο ψηλότερο σημείο του οικισμού. Στην Κατοχή οι Γερμανοί έκαναν οχυρωματικά έργα και στο Κάστρο.

Η Πλάκα Μήλος έχει δύο ναούς στη διαδρομή προς την κορυφή. Πιο χαμηλά βρίσκεται η Υπαπαντή του Χριστού, γνωστή ως Παναγία Θαλασσίτρα. Η εκκλησία είναι προστάτιδα των ναυτικών και η πιο φωτογραφημένη του νησιού. Το 1839 χτίστηκε στη θέση ενός ναΰδριου του 1739. Ο μεγαλύτερος ναός ενσωμάτωσε ως νότιο κλίτος τη διπλανή Φράγκικη εκκλησία της Παναγίας της Ελεούσας. Στην κορυφή στέκει η μικρή καμαροσκέπαστη Μέσα Παναγιά, γνωστή και ως Παναγία Σκινιώτισσα. Το παλαιότερο ναΰδριο ανατινάχτηκε στη γερμανική κατοχή, και οι κάτοικοι ξαναέχτισαν την εκκλησία μετά το 1944.

Η ανάβαση ξεκινά από τα πλακόστρωτα σοκάκια του οικισμού, όπου απαγορεύεται η κυκλοφορία αυτοκινήτων. Τα σοκάκια χτίστηκαν αρχικά για προστασία από τους πειρατές. Ο οικισμός είναι χαρακτηρισμένος παραδοσιακός από το 1978. Η Πλάκα Μήλος έχει πρώτη στάση την Παναγία Θαλασσίτρα, στον δρόμο προς το Κάστρο. Η ανάβαση τελειώνει στη Μέσα Παναγιά, στην ίδια την κορυφή. Από εκεί ανοίγεται πανοραμική θέα προς τον κόλπο του νησιού και τα γειτονικά κυκλαδονήσια. Έτσι ο οικισμός κοιτάζει από ψηλά τον κόλπο του Αδάμαντα.

• Πλάκα Μήλος: Ο οικισμός είναι χτισμένος σε υψόμετρο 220 μέτρων πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας.
• Επίσκοπος: Ο πρώτος Καθολικός επίσκοπος της Μήλου διορίστηκε το 1253, στα χρόνια του Δουκάτου της Νάξου.
• Θαλασσίτρα: Πάνω από τη δυτική θύρα του ναού φαίνεται το οικόσημο του δούκα της Νάξου, Κρίσπι.
• Εικόνες: Η Πλάκα Μήλος έχει στη Θαλασσίτρα εικόνες του 17ου αιώνα από το εργαστήρι των Σκορδίλιδων.
• Σκινιώτισσα: Σύμφωνα με τη φήμη, το όνομα προήλθε από εικόνα της Παναγίας που βρέθηκε πάνω σε σκίνο.

Το Κάστρο εξηγεί γιατί η Πλάκα Μήλος έχει ενετικό πυρήνα. Το φρούριο του 13ου αιώνα στέκει σε ηφαιστειακό λόφο και έχει χαρακτηριστεί αρχαίο μνημείο. Η Θαλασσίτρα θυμίζει τους ναυτικούς του νησιού και η Μέσα Παναγιά την Κατοχή. Η Πλάκα Μήλος – Κάστρο, ναοί και πλακόστρωτα σοκάκια – συνδέει τον κόσμο του Δουκάτου της Νάξου με τη σημερινή πρωτεύουσα. Η θέα από ψηλά δείχνει γιατί ο λόφος έγινε φρούριο.

Ποια μουσεία έχει η Πλάκα Μήλος;

Η Πλάκα Μήλος έχει το Αρχαιολογικό Μουσείο, σε νεοκλασικό κτίριο του Ερνέστου Τσίλλερ. Έχει και το Λαογραφικό Μουσείο, πίσω από την εκκλησία της Κορφιάτισσας. Το πρώτο δείχνει ευρήματα από τα ύστερα Νεολιθικά χρόνια ως τη Βυζαντινή περίοδο. Το δεύτερο δείχνει το μηλιακό νοικοκυριό του 19ου αιώνα.

Το Αρχαιολογικό Μουσείο της Μήλου στεγάζεται σε νεοκλασικό κτίριο του 1870. Το σχεδίασε ο Ερνέστος Τσίλλερ, Γερμανός αρχιτέκτονας από τη Σαξονία, που εργάστηκε κυρίως στην Ελλάδα. Ο Τσίλλερ γεννήθηκε το 1837 και πέθανε στην Αθήνα το 1923. Το μουσείο λειτουργεί από το 1985 και ανήκει στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Στη βεράντα του κτιρίου και στην αυλή υπάρχουν κορμοί γλυπτών της ύστερης αρχαιότητας. Η Πλάκα Μήλος φιλοξενεί έτσι ευρήματα της προϊστορικής Φυλακωπής. Οι συλλογές περιγράφονται αναλυτικά στη σελίδα για το Αρχαιολογικό Μουσείο της Μήλου.

Οι συλλογές χωρίζονται σε τέσσερις ενότητες: προϊστορική συλλογή από τη Φυλακωπή, γλυπτά και ανάγλυφα, οψιανός και επιγραφές. Το κυριότερο μέρος της έκθεσης αφορά την Εποχή του Χαλκού στη Μήλο. Εκεί υπάρχουν κυκλαδικά, μινωικά και μυκηναϊκά αντικείμενα από τη Φυλακωπή και από άλλες θέσεις του νησιού. Τα καλύτερα κομμάτια της Φυλακωπής βρίσκονται σε μουσεία της Οξφόρδης, του Λονδίνου και της Αθήνας. Στον προθάλαμο έχει παρουσιαστεί έκθεση με νέα ευρήματα από νεκροταφεία μυκηναϊκών, αρχαϊκών και ρωμαϊκών χρόνων. Οι σωστικές ανασκαφές της Εφορείας είχαν προσθέσει πολλές νέες θέσεις στον αρχαιολογικό χάρτη.

Η Πλάκα Μήλος έχει στο Αρχαιολογικό Μουσείο και πιστό αντίγραφο της Αφροδίτης της Μήλου. Το πρωτότυπο βρέθηκε την άνοιξη του 1820 σε αγροτική περιοχή του νησιού, σε περισσότερα από έξι χωριστά κομμάτια. Ένα χρόνο αργότερα έφτασε στο Λούβρο, όπου εκτίθεται μέχρι σήμερα. Το αντίγραφο στάλθηκε αργότερα ως δωρεά από το ίδιο το Λούβρο. Το άγαλμα ανήκει στο τέλος της ελληνιστικής ή στις αρχές της ρωμαϊκής εποχής. Έτσι το νησί κρατά ένα ίχνος του διάσημου αγάλματος στον τόπο όπου βρέθηκε.

Το Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο της Μήλου βρίσκεται πίσω από την Παναγία την Κορφιάτισσα, τη μητρόπολη του νησιού. Η Ένωση των εν Αθήναις Μηλίων το ίδρυσε το 1967. Το διώροφο κτίριο δείχνει πώς ήταν ένα αστικό μηλιακό νοικοκυριό του 19ου αιώνα. Έχει σαλόνι, χώρο εργασίας με αργαλειό, κουζίνα, υπνοδωμάτιο και κελάρι. Το υπερώο λειτουργεί ως ιστορικό αρχείο. Στις αίθουσες υπάρχουν έπιπλα, υφαντά, κεντήματα, ενδυμασίες και παλιές φωτογραφίες. Η Πλάκα Μήλος παρουσιάζει εδώ την καθημερινή ζωή, και το Λαογραφικό Μουσείο της Μήλου έχει δική του σελίδα.

• Πλάκα Μήλος: Το Αρχαιολογικό Μουσείο βρίσκεται στην κεντρική πλατεία του οικισμού.
• Οψιανός: Η έκθεση έχει εργαλεία από οψιανό, από τη Νεολιθική ως την πρώιμη Εποχή του Χαλκού.
• Επιγραφές: Οι επιγραφές είναι γραμμένες στην τοπική εκδοχή του αρχαίου ελληνικού αλφαβήτου.
• Κορφιάτισσα: Ο ναός χτίστηκε το 1820 σε βυζαντινό-κυκλαδίτικο ρυθμό και φυλάσσει πολλά κειμήλια.
• Αδάμαντας: Η Πλάκα Μήλος δεν έχει το Μεταλλευτικό, το Εκκλησιαστικό και το Ναυτικό Μουσείο, που βρίσκονται στον Αδάμαντα.

Τα δύο μουσεία καλύπτουν διαφορετικές εποχές. Το Αρχαιολογικό Μουσείο ξεκινά από τα ύστερα Νεολιθικά χρόνια και φτάνει ως τη Βυζαντινή περίοδο. Το Λαογραφικό Μουσείο αφορά τη ζωή των Μηλίων μετά τον 17ο αιώνα. Η έκθεσή του καλύπτει κυρίως τα χρόνια από το 1850 ως το 1930, μια περίοδο ακμής για τη μηλιακή κοινωνία. Η Πλάκα Μήλος – Αρχαιολογικό και Λαογραφικό Μουσείο – συγκεντρώνει έτσι την ιστορία του νησιού, από την προϊστορία ως τον 19ο αιώνα.

Γιατί η Πλάκα Μήλος φημίζεται για το ηλιοβασίλεμα;

Η Πλάκα Μήλος φημίζεται για το ηλιοβασίλεμα, επειδή στέκεται σε υψόμετρο 220 μέτρων πάνω από τον κόλπο. Το Κάστρο στην κορυφή του λόφου προσφέρει ανοιχτή θέα προς τον κόλπο. Ο ναός της Παναγίας της Κορφιάτισσας στο δυτικό άκρο του οικισμού προσφέρει θέα στο πέλαγος.

Η Πλάκα Μήλος είναι η σημερινή πρωτεύουσα του νησιού και στέκεται σε υψόμετρο 220 μέτρων. Από εκεί η θέα ανοίγεται προς τον κόλπο της Μήλου. Ο κόλπος έχει σχήμα πετάλου και μπαίνει στο νησί από τα βορειοδυτικά. Χωρίζει το νησί σε δύο σχεδόν ίσα μέρη, με ισθμό που δεν ξεπερνά τα 2,2 χιλιόμετρα. Η Πλάκα Μήλος κοιτάζει αυτόν τον κόλπο από ψηλά, και ο ορίζοντας προς τη θάλασσα μένει ανοιχτός. Ο οικισμός βρίσκεται στο οροπέδιο πάνω από το λιμάνι του Αδάμαντα, και το Κάστρο υψώνεται πάνω του.

Πλάκα Μήλος – Κάστρο: το πρώτο σημείο θέας βρίσκεται στο ψηλότερο μέρος του οικισμού, πάνω σε λόφο ηφαιστειακής προέλευσης. Οι Ενετοί έχτισαν το Κάστρο μετά το 1204. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων το χρονολογεί από τα μέσα του 13ου έως τις αρχές του 14ου αιώνα. Ο βραχώδης λόφος δέσποζε πάνω από την αρχαία πόλη και επέτρεπε τον έλεγχο των πλοίων στον κόλπο. Στην κορυφή του στέκεται η εκκλησία της Μέσα Παναγιάς. Ο επίσημος τουριστικός ιστότοπος του νησιού προτείνει το Κάστρο για ηλιοβασίλεμα, με πανοραμική θέα στον κόλπο και στα γειτονικά κυκλαδονήσια.

Το δεύτερο σημείο θέας είναι ο ναός της Παναγίας της Κορφιάτισσας, στο δυτικό άκρο του οικισμού. Ο ναός είναι η μητρόπολη της Μήλου και στέκεται πάνω σε απόκρημνους βράχους. Η τοποθεσία λέγεται Χάλαρα και ο χώρος μπροστά από το ναό λέγεται Μάρμαρα. Ο ίδιος ιστότοπος αναφέρει από εκεί θέα στο πέλαγος και ηλιοβασίλεμα. Η Πλάκα Μήλος έχει έτσι δύο θέσεις για το ηλιοβασίλεμα, μία στην κορυφή και μία στην άκρη του βράχου. Στο ναό φυλάσσονται κειμήλια και εικόνες κρητοβυζαντινής τέχνης από τις εκκλησίες της Ζεφυρίας.

Η Μήλος είναι δημοφιλής τουριστικός προορισμός το καλοκαίρι, με πολλές παραλίες και πολλά καταλύματα. Η Πλάκα Μήλος είναι η πρωτεύουσά της και έδρα του Δήμου Μήλου. Το Κάστρο προτείνεται επίσημα για ηλιοβασίλεμα και η Κορφιάτισσα για θέα προς το πέλαγος. Στην περίοδο αυτή αξίζει να υπολογίζει ο επισκέπτης κόσμο στις δύο θέσεις, γιατί ο προορισμός είναι δημοφιλής. Αυτοκίνητα δεν μπαίνουν στον οικισμό, λόγω των στενών χώρων ανάμεσα στα σπίτια. Όποιος θέλει χώρο, αξίζει να φτάνει νωρίς, πριν από το ηλιοβασίλεμα.

• Πλάκα Μήλος: παραδοσιακός οικισμός από το 1978, με κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική, μικρά παραδοσιακά μαγαζιά, εστιατόρια και καφετέριες.
• Κάστρο: έχει χαρακτηριστεί αρχαίο μνημείο, και η μεσαιωνική πόλη χτίστηκε στο οροπέδιο ακριβώς κάτω από αυτό.
• Θαλασσίτρα: πιο χαμηλά από την κορυφή του Κάστρου βρίσκεται η Υπαπαντή του Χριστού, γνωστή ως Παναγία Θαλασσίτρα.
• Κορφιάτισσα: η αυλή του ναού είναι στρωμένη με μαρμάρινες επιτύμβιες πλάκες από την παλιά πόλη.
• Σοκάκια: τα πλακόστρωτα σοκάκια του οικισμού χτίστηκαν αρχικά για προστασία από τους πειρατές.

Η Πλάκα Μήλος συνδυάζει λοιπόν ύψος, κόλπο και δύο ξεχωριστά σημεία θέας. Το Κάστρο δεσπόζει στην κορυφή του λόφου, ενώ η Κορφιάτισσα στέκεται στην άκρη του οικισμού. Και τα δύο κοιτάζουν τον ίδιο κόλπο, ένα από τα μεγαλύτερα φυσικά λιμάνια της Ελλάδας. Τα δύο σημεία ανήκουν σε έναν παραδοσιακό οικισμό, με ενετικό Κάστρο του 13ου αιώνα. Όποιος θέλει να δει το ηλιοβασίλεμα στην Πλάκα Μήλος, αξίζει να επιλέξει μία θέση και να φτάσει εγκαίρως.

Ποια αρχαία βρίσκονται γύρω από την Πλάκα Μήλος;

Γύρω από την Πλάκα Μήλος βρίσκονται τα ερείπια της αρχαίας πόλης, με τείχη, ρωμαϊκό θέατρο και Κατακόμβες. Στην ίδια περιοχή βρέθηκε το 1820 η Αφροδίτη της Μήλου, στον δρόμο της Τρυπητής προς τις Κατακόμβες. Όλα ανήκουν στην ίδια αρχαία πόλη, που έζησε πάνω από χίλια χρόνια.

Η αρχαία Μήλος ήταν το οικιστικό και διοικητικό κέντρο του νησιού στους ιστορικούς χρόνους. Δωριείς από τη Λακωνία ίδρυσαν την πόλη, σε στρατηγική θέση στην ανατολική πλευρά της στενής εισόδου του κόλπου. Η πόλη κατοικήθηκε συνεχώς από τον 9ο ή 8ο αιώνα π.Χ. έως τον 6ο ή 7ο αιώνα μ.Χ. Οι Αθηναίοι την αφάνισαν το 416 π.Χ. και εγκατέστησαν δικούς τους κληρούχους. Η Πλάκα Μήλος στέκεται ψηλότερα, και το Κάστρο της είναι κτισμένο πάνω από την αρχαία πόλη.

Τα ερείπια απλώνονται στους λόφους του Πυργιάντε και του Προφήτη Ηλία, καθώς και στις κοιλάδες της Τραμυθιάς και του Κλήματος. Τα τείχη της πόλης περικλείουν τους δύο λόφους και φαίνονται σε πολλά σημεία. Κάποια τμήματα στέκουν ακόμη σε μεγάλο ύψος. Πλάκα Μήλος – αρχαία τείχη: οι νεότεροι κάτοικοι πήραν από τα ερείπια πέτρες για σπίτια και εκκλησίες. Μεγάλο μέρος της περιοχής έγινε αργότερα χωράφια και χώροι βοσκής. Η πόλη και το λιμάνι της δεν κατοικήθηκαν ξανά μετά την εγκατάλειψη. Η εικόνα της πόλης μένει αποσπασματική, γιατί δεν έγινε συστηματική έρευνα.

Η Πλάκα Μήλος έχει στην περιοχή της ένα ρωμαϊκό θέατρο, στην πλαγιά του λόφου ανάμεσα στην Τρυπητή και στο Κλήμα. Χτίστηκε στη ρωμαϊκή περίοδο και έπαψε να λειτουργεί τον 4ο αιώνα μ.Χ. Το ανασκαμμένο τμήμα έχει επτά κερκίδες με μαρμάρινα εδώλια, που χωρίζονται από οκτώ μαρμάρινες κλίμακες. Η ορχήστρα βρισκόταν 1,60 μέτρα κάτω από τα πρώτα εδώλια και λειτουργούσε ως αρένα. Ένας ιησουίτης μοναχός εντόπισε τη θέση του το 1735. Μετά τα έργα ανάδειξης, το θέατρο άνοιξε ξανά για το κοινό το 2016.

Πλάκα Μήλος – Κατακόμβες: στην Τρυπητή βρίσκονται οι Κατακόμβες της Μήλου, το μεγαλύτερο υπόγειο νεκροταφείο της αρχαίας πόλης. Βρίσκονται έξω από τα τείχη και χρησιμοποιούνταν από τα μέσα του 1ου αιώνα μ.Χ. έως τον 7ο αιώνα μ.Χ. Είναι λαξευμένες στον μαλακό ηφαιστειακό τόφο, και οι στοές έχουν συνολικό μήκος περίπου 200 μέτρα. Η σημερινή είσοδος βρίσκεται στην αίθουσα της Κατακόμβης Β. Πριν τις επισκεφθεί το 1844 ο Γερμανός αρχαιολόγος Λούντβιχ Ρος, είχαν ήδη συληθεί. Οι ντόπιοι τις ονόμαζαν «Ελληνική Σπηλιά».

• Πλάκα Μήλος: ο οικισμός ιδρύθηκε στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα και κρατήθηκε έξω από τα τείχη.
• Αγορά: το κέντρο της δημόσιας ζωής τοποθετείται στο πλάτωμα ανάμεσα στους δύο λόφους της πόλης.
• Θέατρο: οι πρώτες ανασκαφές έγιναν το 1816 και το 1817 από τον Γερμανό αρχιτέκτονα Καρλ Χάλλερ φον Χάλλερσταϊν.
• Επιγραφή: στην Κατακόμβη Β σώζονται κόκκινα κεφαλαία γράμματα της σημαντικής επιγραφής των Πρεσβυτέρων.
• Άγαλμα: η Αφροδίτη της Μήλου εκτίθεται στο Λούβρο του Παρισιού από το 1821.

Το σημείο όπου βρέθηκε η Αφροδίτη της Μήλου βρίσκεται λίγα βήματα μετά τα τείχη, στον δρόμο προς τις Κατακόμβες. Ένας ντόπιος γεωργός βρήκε το άγαλμα την άνοιξη του 1820, σε πάνω από έξι χωριστά κομμάτια. Μαζί του βρέθηκαν ένα τμήμα χεριού που κρατά μήλο και δύο ερμές. Στην περιοχή αυτή υποθέτουν ότι βρισκόταν το γυμνάσιο της αρχαίας πόλης. Έτσι η Πλάκα Μήλος έχει κάτω από τον λόφο της το σημείο όπου βρέθηκε το πολύ γνωστό άγαλμα.

Πώς συνδυάζεται η Πλάκα Μήλος με εκδρομές;

Η Πλάκα Μήλος συνδυάζεται με εκδρομές ως στάση σε διαδρομές ξηράς του νησιού. Ο επισκέπτης την προσθέτει σε περιήγηση με παραλαβή από το κατάλυμα. Την ίδια μέρα χωρούν ηλιοβασίλεμα στο Ενετικό Κάστρο, κατηφορικός περίπατος προς την Τρυπητή και το Κλήμα ή μια διαδρομή με ποδήλατο ή τζιπ.

Σε εκδρομή ξηράς με παραλαβή από το κατάλυμα, η Πλάκα Μήλος κρατά μικρές αποστάσεις προς τη βόρεια ακτή. Ο Φυροπόταμος, ψαροχώρι γύρω από έναν φυσικό κολπίσκο, απέχει 3 χιλιόμετρα βόρεια της πρωτεύουσας. Εκεί στέκουν τα «σύρματα», μικρά σπιτάκια όπου φυλάγονται οι βάρκες τον χειμώνα. Το Σαρακήνικο απέχει περίπου 5 χιλιόμετρα και φτάνει κανείς εύκολα με αυτοκίνητο ή λεωφορείο. Τα λευκά πετρώματά του είναι ηφαιστειακής προέλευσης και δεν έχουν βλάστηση. Το Παλιοχώρι, στη νοτιοανατολική πλευρά του νησιού, απέχει 13 χιλιόμετρα. Η Αγία Κυριακή απέχει επίσης 13 χιλιόμετρα, στην ίδια νοτιοανατολική πλευρά.

Από την Πλάκα Μήλος ο περίπατος προς την Τρυπητή και το Κλήμα κατηφορίζει προς τη θάλασσα. Υπάρχει καταγεγραμμένη πεζοπορική διαδρομή Τρυπητή – Πλάκα, και από την Τρυπητή φτάνει κανείς με τα πόδια στις Κατακόμβες και στο Αρχαίο Θέατρο. Το Κλήμα βρίσκεται στην είσοδο του κόλπου, κάτω από την Τρυπητή, και κρατά τα ερείπια του πρώτου λιμανιού του νησιού. Τα διώροφα «σύρματα» έχουν έντονα χρώματα στις πόρτες. Στο ισόγειο φύλαγαν οι ψαράδες τις βάρκες, ενώ στον όροφο ζούσαν οι οικογένειες. Η παραλία του χωριού, μαζί με τη Σχινώπη, είναι κατάλληλη για κολύμπι.

Το δίκτυο χωματόδρομων της Μήλου είναι το μεγαλύτερο των Κυκλάδων και φτάνει σε παραλίες, ξωκλήσια και ορυχεία. Οι εκδρομές με τζιπ ακολουθούν τέτοιους χωματόδρομους. Μία επίσημη πρόταση για διαδρομή εκτός δρόμου ξεκινά από την Πλάκα προς τον Φυροπόταμο. Λίγο πριν από το χωριό στρίβει αριστερά σε βατό χωματόδρομο, προς τη μοναχική παραλία του Τράχηλα. Κάποιες διαδρομές έχουν μεγάλο βαθμό δυσκολίας. Στο ηλεκτρικό ποδήλατο ο κινητήρας βοηθά τον αναβάτη στην προώθηση. Τα συνηθισμένα μοντέλα αναπτύσσουν ταχύτητα μέχρι 25 χιλιόμετρα την ώρα και διανύουν 35 έως 50 χιλιόμετρα με μία φόρτιση.

Μια πολιτιστική εκδρομή μπορεί να ξεκινήσει από τον Αδάμαντα και να ανεβεί προς την Πλάκα Μήλος. Το Ναυτικό Μουσείο στεγάζεται πάνω από το λιμάνι, στο κτίριο της παλιάς Κοινότητας. Δείχνει εκθέματα από τα εργαλεία οψιδιανού ως τη ναυμαχία της Σαλαμίνας, σπάνιους χάρτες και μια φημισμένη ξυλόβαρκα. Στο Μεταλλευτικό Μουσείο ο πρώτος όροφος παρουσιάζει τα ορυκτά που εξορύσσονταν στο νησί από τη νεολιθική εποχή. Το Εκκλησιαστικό βρίσκεται κοντά στο λιμάνι, στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας, ηλικίας 600 ετών. Στρατιωτικό κοιμητήριο Αγγλογάλλων του Κριμαϊκού πολέμου υπάρχει κοντά στον Αδάμαντα.

• Πλάκα Μήλος: η ταινία «Το φιλί της ζωής» του 2007 γυρίστηκε στην πρωτεύουσα και στο λιμάνι του Αδάμαντα.
• Κατακόμβες: επισκέψιμες είναι μόνο οι αίθουσες της Κατακόμβης Β, όπου βρίσκεται η είσοδος, και της Κατακόμβης Α.
• Κλήμα: ο σπηλαιώδης ναός της Αγίας Παρασκευής βρίσκεται στο χωριό, που είναι παραδοσιακός οικισμός από το 1978.
• Σαρακήνικο: το όνομά του οφείλεται στους Σαρακηνούς πειρατές, που έβρισκαν καταφύγιο στις σπηλιές που έχουν σχηματίσει τα κύματα.
• Γεωδιαδρομές: επτά σηματοδοτημένες διαδρομές δίνουν χρόνους για αυτοκίνητο, ποδήλατο ή πεζοπορία, μαζί με περιγραφικά κείμενα και λεπτομερείς χάρτες.

Έτσι η Πλάκα Μήλος χωρά σε κάθε είδος ημέρας, από τον περίπατο ως το τζιπ. Ο Φυροπόταμος απέχει 3 χιλιόμετρα, το Σαρακήνικο 5 και το Παλιοχώρι 13, ενώ η Τρυπητή είναι σχεδόν ενωμένη με την Πλάκα. Ο Φυροπόταμος και το Σαρακήνικο είναι κοντινοί προορισμοί για ποδήλατο, ενώ το Παλιοχώρι απαιτεί όχημα. Όποιος θέλει ηλιοβασίλεμα, κλείνει την εκδρομή στο Κάστρο ή στην Κορφιάτισσα. Όποιος θέλει να συγκρίνει ημέρες ξηράς, θαλάσσιες διαδρομές και συνδυασμούς, βρίσκει περισσότερα στις εκδρομές στη Μήλο.

Τι άλλο ρωτούν όσοι ψάχνουν Πλάκα Μήλος;

Όσοι ψάχνουν Πλάκα Μήλος ρωτούν για τα αυτοκίνητα, τον πληθυσμό, τον Αδάμαντα, την Τρυπητή, τη διαμονή και το αεροδρόμιο. Στα έξι ερωτήματα παρακάτω η Πλάκα Μήλος εμφανίζεται ως πρωτεύουσα της Μήλου με στενά σοκάκια, γειτονικά χωριά και λιμάνι στον κόλπο. Κάθε απάντηση δίνει συγκεκριμένα στοιχεία.

Πλάκα Μήλος: μπαίνουν αυτοκίνητα μέσα στα στενά σοκάκια του οικισμού;

Όχι, η κυκλοφορία αυτοκινήτων απαγορεύεται μέσα στον οικισμό. Η προσέγγιση γίνεται με αυτοκίνητο από τον Αδάμαντα, και ακολουθεί σύντομος περίπατος στην Πλάκα. Τα αστικά λεωφορεία εξυπηρετούν ορισμένες περιοχές της Μήλου, και το καλοκαίρι τα δρομολόγια είναι αρκετά συχνά. Στο νησί υπάρχουν 15 ταξί, όλα σχετικά σύγχρονα, ευρύχωρα και κλιματιζόμενα. Το τελευταίο τμήμα της διαδρομής προς την Πλάκα Μήλος γίνεται λοιπόν πάντα με τα πόδια.

Πόσους μόνιμους κατοίκους έχει η Πλάκα Μήλος;

Στην απογραφή του 2011 ο οικισμός Μήλος, που αποτελείται από την Πλάκα και τις Πλάκες, είχε 749 μόνιμους κατοίκους. Η τοπική κοινότητα Μήλου, με τους μικρούς οικισμούς γύρω της, είχε 819. Ολόκληρος ο Δήμος Μήλου είχε τότε 4.977 μόνιμους κατοίκους. Η Πλάκα Μήλος είναι έδρα του δήμου, όμως ο Τριοβάσαλος είχε περισσότερους κατοίκους, 838. Ο Πέρα Τριοβάσαλος είχε 649 και η Τρυπητή 540.

Πόσο κοντά στον Αδάμαντα, το λιμάνι του νησιού, βρίσκεται η Πλάκα;

Ο επίσημος τουριστικός ιστότοπος της χώρας δίνει 10 έως 15 λεπτά οδικώς από τον Αδάμαντα. Ο Αδάμαντας είναι το επίνειο και ο κύριος λιμένας της Μήλου, στη βορειοανατολική ακτή του κόλπου, με 1.268 κατοίκους το 2021. Τον έχτισαν το 1831 πρόσφυγες από την Κρήτη, και οι απόγονοί τους λέγονται «Μηλοκρητικοί». Στην παραλία του διακρίνονται, σε βάθος περίπου 30 μέτρων, ίχνη αρχαίου οικισμού που βυθίστηκε.

Τι ξεχωρίζει στην Τρυπητή, δίπλα στην Πλάκα της Μήλου;

Στην Τρυπητή της Μήλου, σχεδόν ενωμένη με την Πλάκα Μήλος, δεσπόζει ο ναός του Αγίου Νικολάου. Χτίστηκε το 1888, σύμφωνα με το σχέδιο του Αγίου Νικολάου της Σύρου. Έχει μαρμάρινο τέμπλο και εικονοστάσι του 17ου αιώνα. Στον δρόμο προς τις Κατακόμβες στέκει το εκκλησάκι της Παναγίας της Φανερωμένης, με δύο τάφους με καμάρες. Η Κοινότητα Τρυπητής περιλαμβάνει και το Κλήμα, τη Ζεφυρία και το Παλιοχώρι.

Πού μένει όποιος θέλει να βρίσκεται κοντά στην Πλάκα Μήλος;

Η Τρυπητή έχει αναπαλαιωμένους ανεμόμυλους, που σήμερα λειτουργούν στην πλειονότητά τους ως καταλύματα. Εκεί υπάρχουν και μεζεδοπωλεία με εστιατόρια, καθώς και πανοραμική θέα στον κόλπο του Αδάμαντα. Στο Κλήμα, έξι χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα, τα περισσότερα «σύρματα» ενοικιάζονται. Ο Αδάμαντας είναι το πολιτιστικό και εμπορικό κέντρο του νησιού. Όποιος μένει στην Τρυπητή ή στο Κλήμα βρίσκει στην Πλάκα Μήλος μικρά παραδοσιακά μαγαζιά, εστιατόρια και καφετέριες.

Ποιο αεροδρόμιο εξυπηρετεί τη Μήλο και την πρωτεύουσά της;

Ο Κρατικός Αερολιμένας Μήλου, με κωδικό MLO, βρίσκεται νοτιοανατολικά του λιμανιού και λειτουργεί από τις 17 Ιανουαρίου 1973. Το νέο κτίριο του αεροσταθμού ολοκληρώθηκε το 1995. Ο διάδρομος έχει μήκος μόλις 1.030 μέτρα και δέχεται μικρά αεροσκάφη. Σχέδια για διάδρομο 2.000 μέτρων έχουν εγκαταλειφθεί λόγω οικονομικών δυσκολιών. Ταξί περιμένουν στο αεροδρόμιο και στο λιμάνι, για όποιον ταξιδεύει προς την Πλάκα Μήλος.