Λαογραφικό

• Λαογραφικό Μουσείο Μήλου

Πίσω από την εκκλησία της Παναγίας της Κορφιάτισσας στην Πλάκα, θα βρείτε το Λαογραφικό & Ιστορικό Μουσείο Μήλου.

Το λαογραφικό μουσείο Μήλου δεν αποτελεί πιστή αναπαράσταση ενός τυπικού μηλέικου νοικοκυριού της εποχής. Με αφετηρία πολλά και διαφορετικά αντικείμενα, φωτίζει πτυχές της ζωής των κατοίκων εκείνων των χρόνων. Η Μήλος είναι το πέμπτο σε μέγεθος νησί των Κυκλάδων και έχει πρωτεύουσα την Πλάκα. Το νησί έχει σχήμα πετάλου και σχηματίζει ένα από τα μεγαλύτερα φυσικά λιμάνια της Ελλάδας.

Οι νέες ενότητες ξεκινούν από τη θέση που έχει το λαογραφικό μουσείο Μήλου στην Πλάκα. Εξετάζουν μετά την εποχή που αναβιώνει, δηλαδή τη Μήλο του 19ου και των αρχών του 20ού αιώνα. Ακολουθούν τα δωμάτια με τα αντικείμενά τους και οι τέχνες των κατοίκων, όπως η ύφανση στον αργαλειό. Στο τέλος υπάρχουν ιδέες για βόλτα στα σοκάκια της Πλάκας και απαντήσεις σε συχνές ερωτήσεις. Ξεναγήσεις στην Πλάκα και εκδρομές σε όλο το νησί κλείνονται εύκολα ηλεκτρονικά.

Πού βρίσκεται το λαογραφικό μουσείο Μήλου στην Πλάκα;

Το λαογραφικό μουσείο Μήλου βρίσκεται πίσω από τη μητρόπολη του νησιού, την Παναγία Κορφιάτισσα, που στέκει στο δυτικό άκρο της Πλάκας. Η Πλάκα είναι η πρωτεύουσα της Μήλου και απλώνεται σε ύψωμα 220 μέτρων. Από τα σοκάκια της η θέα ανοίγει προς τον κόλπο του νησιού.

Η Πλάκα της Μήλου είναι η έδρα του Δήμου Μήλου, που περιλαμβάνει το νησί και τις κοντινές βραχονησίδες. Πήρε το όνομά της από το επίπεδο έδαφος όπου χτίστηκαν τα πρώτα σπίτια. Οι κάτοικοι έχτισαν εκεί όταν το Κάστρο δεν χωρούσε πια όλο τον πληθυσμό. Το Κάστρο υψώνεται στο ψηλότερο σημείο του οικισμού, πάνω σε λόφο ηφαιστειακής προέλευσης. Το έχτισαν οι Ενετοί τον 13ο αιώνα, σε θέση που έλεγχε την κίνηση των πλοίων στον κόλπο.

Η Παναγία Κορφιάτισσα είναι ο Ιερός Ναός Γενέσεως Θεοτόκου και η μητρόπολη της Μήλου. Χτίστηκε στις αρχές του 19ου αιώνα, πάνω σε απόκρημνους βράχους, στη θέση «Χάλαρα». Ο χώρος μπροστά από τον ναό λέγεται «Μάρμαρα», γιατί η αυλή είναι στρωμένη με μαρμάρινες επιτύμβιες πλάκες από την παλαιά πόλη. Από την αυλή η θέα ανοίγει προς το πέλαγος και προς το ηλιοβασίλεμα. Πίσω από τον ναό στέκει το λαογραφικό μουσείο Μήλου, στο ίδιο άκρο του οικισμού.

Τα σοκάκια γύρω από το λαογραφικό μουσείο Μήλου είναι στενά και πλακόστρωτα. Χτίστηκαν αρχικά έτσι για να προστατεύουν τους κατοίκους από τους πειρατές. Τα σπίτια ακολουθούν την κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική και δίνουν στον οικισμό έντονο παραδοσιακό χρώμα. Από το 1978 η Πλάκα έχει χαρακτηριστεί επίσημα παραδοσιακός οικισμός. Τα αυτοκίνητα δεν μπαίνουν στον οικισμό, γιατί τα περάσματα ανάμεσα σε τοίχους και κτίρια είναι στενά.

Το λαογραφικό μουσείο Μήλου ανήκει στην Πλάκα, που μαζί με τις Πλάκες σχηματίζει την πρωτεύουσα του νησιού. Οι δύο οικισμοί, ο Τριοβάσαλος, ο Πέρα Τριοβάσαλος και η Τρυπητή απλώνονται σε ύψωμα πάνω από τον Αδάμαντα. Η Πλάκα γεννήθηκε από την εγκατάλειψη της παλιάς πρωτεύουσας, της Ζεφυρίας, που λεγόταν και Χώρα. Η Ζεφυρία άρχισε να ερημώνει στα μέσα του 18ου αιώνα, μετά από ισχυρούς σεισμούς.

• Θαλασσίτρα: Πιο χαμηλά από την κορυφή του Κάστρου βρίσκεται η Υπαπαντή του Χριστού ή Παναγία Θαλασσίτρα.
• Επιτάφιος: Η Κορφιάτισσα φυλά τον επιχρυσωμένο επιτάφιο του 1600 από την Παναγιά τη Σκινιώτισσα, φερμένο από τη Σμύρνη.
• Εικόνες: Στον ναό φυλάσσονται εικόνες κρητοβυζαντινής τέχνης από τις εκκλησίες της Ζεφυρίας.
• Τέμπλο: Το τέμπλο της Κορφιάτισσας είναι ξυλόγλυπτο και επιχρυσωμένο, ενώ λείψανα αγίων φυλάσσονται σε ασημένια κιβώτια.
• Μουσεία: Εκτός από το λαογραφικό μουσείο Μήλου, η Πλάκα έχει αρχαιολογικό μουσείο και πολεμικό μουσείο σε παλιό καταφύγιο.

Η επίσκεψη στο λαογραφικό μουσείο Μήλου δένει με τον ναό της Κορφιάτισσας, που στέκει μπροστά του. Ο ναός φυλά κειμήλια από τις παλιές, εγκαταλελειμμένες εκκλησίες του νησιού. Λίγο ψηλότερα, το ενετικό Κάστρο θυμίζει τον πρώτο οικισμό, πριν οι κάτοικοι απλωθούν στο οροπέδιο. Η Μέσα Παναγιά στην κορυφή του Κάστρου συμπληρώνει τη σειρά των ιστορικών ναών της ενορίας.

Ποια εποχή ζωντανεύει το λαογραφικό μουσείο Μήλου;

Το λαογραφικό μουσείο Μήλου ζωντανεύει κυρίως τα χρόνια από το 1850 ως το 1930, μια περίοδο ακμής για τη μηλιακή κοινωνία. Τότε το νησί ανήκε ήδη στο ελληνικό κράτος, δεχόταν πρόσφυγες από την Κρήτη και έβγαζε από τα ορυχεία του θείο και μυλόπετρες.

Στις αρχές του 18ου αιώνα η Μήλος είχε πάνω από 6.000 κατοίκους. Στα τέλη του ίδιου αιώνα ο πληθυσμός μειώθηκε πολύ, για λόγους που δεν είναι σαφείς. Το 1798 ζούσαν στο νησί λιγότεροι από 500 άνθρωποι και, κατά επισκέπτες της εποχής, ως τα δύο τρίτα των κτιρίων ήταν ερείπια. Στις αρχές του 19ου αιώνα ο πληθυσμός ξανάρχισε να ανεβαίνει και το 1821 έφτασε τους 5.000 κατοίκους.

Η Μήλος ήταν το τρίτο νησί της Ελλάδας που επαναστάτησε το 1821. Η πρώτη ναυμαχία του Αγώνα έγινε στα ανοιχτά της, στις 11 Απριλίου 1821. Με το Πρωτόκολλο του Λονδίνου του 1830, το νησί πέρασε στο νέο ελληνικό κράτος. Το 1835 η Πλάκα ορίστηκε έδρα του νεοσύστατου Δήμου Μήλου. Το 1870 χτίστηκε στην κεντρική πλατεία της ένα νεοκλασικό κτίριο, έργο του Ερνέστου Τσίλλερ. Το 1912 ο οικισμός μετονομάστηκε επίσημα σε Μήλος, όνομα που παραμένει το επίσημο ως σήμερα.

Το νησί έγινε καταφύγιο για πρόσφυγες από πολλά νησιά και κυρίως από την Κρήτη. Κρητικοί από τα Σφακιά εποίκισαν τον Αδάμαντα, το λιμάνι κάτω από τα χωριά του υψώματος. Τον 19ο αιώνα η Μήλος ήταν σημαντικό σημείο συνάντησης για αμερικανικά και βρετανικά πλοία που κυνηγούσαν πειρατές. Στον Αδάμαντα σώζεται γαλλικό νεκροταφείο από τα χρόνια του Κριμαϊκού πολέμου. Το λαογραφικό μουσείο Μήλου φωτίζει και τις επιρροές από άλλους τόπους στη ζωή των κατοίκων.

Το 1883 ο περιηγητής Θίοντορ Μπεντ έγραψε ότι η Σύρος είχε μονοπωλήσει το εμπόριο που κάποτε περνούσε από τη Μήλο. Οι Κρητικοί εξόριστοι, κατά τον ίδιο, δεν καλλιεργούσαν όσο έπρεπε τον εύφορο κάμπο του νησιού. Οι μυλόπετρες εξορύσσονταν ως τις αρχές του 20ού αιώνα, ενώ το θείο ως τα μέσα του ίδιου αιώνα. Στα μέσα της δεκαετίας του 1930 η Μήλος ήταν ακόμη πηγή θείου για την ελληνική οικονομία. Το λαογραφικό μουσείο Μήλου δείχνει και πώς οι κάτοικοι αξιοποιούσαν τους τοπικούς πόρους.

• Αφροδίτη: Το 1820 ο γεωργός Γεώργιος Κεντρωτάς βρήκε το άγαλμα της Αφροδίτης και το έκανε φράχτη στο χωράφι του.
• Βασιλική επίσκεψη: Ο Λουδοβίκος Α΄ της Βαυαρίας επισκέφτηκε τη Μήλο το 1836 μαζί με τον γιο του Όθωνα.
• Κατακόμβες: Οι κατακόμβες του νησιού έγιναν γνωστές το 1840, μετά τη σύλησή τους από αρχαιοκάπηλους.
• Πληθυσμός: Ο πληθυσμός της Μήλου έφτασε στο υψηλότερο σημείο του το 1928, με 6.562 κατοίκους.
• Αστικό σπίτι: Το λαογραφικό μουσείο Μήλου δείχνει πώς ήταν ένα αστικό μηλέικο νοικοκυριό του 19ου αιώνα.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το λαογραφικό μουσείο Μήλου παρουσιάζει τις ασχολίες των κατοίκων μέσα και έξω από το σπίτι. Το ίδιο σπίτι δείχνει τις προτιμήσεις τους στη διατροφή και την ένδυση, καθώς και τον τρόπο που διασκέδαζαν. Έτσι το λαογραφικό μουσείο Μήλου συνδέει την καθημερινή ζωή στο σπίτι με την ιστορία ολόκληρου του νησιού.

Τι δείχνουν τα δωμάτια στο λαογραφικό μουσείο Μήλου;

Το λαογραφικό μουσείο Μήλου είναι ένα διώροφο σπίτι με σαλόνι, χώρο εργασίας με αργαλειό, κουζίνα, υπνοδωμάτιο και κελάρι. Στα δωμάτια υπάρχουν έπιπλα, υφαντά, κεντήματα, ενδυμασίες της εποχής, σκεύη για το σπίτι και παλιές φωτογραφίες. Το υπερώο λειτουργεί ως ιστορικό αρχείο.

Το λαογραφικό μουσείο Μήλου παρουσιάζει ένα αστικό μηλέικο νοικοκυριό του 19ου αιώνα. Δεν αποτελεί πιστή αναπαράσταση ενός μόνο τύπου σπιτιού. Η έκθεση ξεκινά συχνά από ετερόκλητα αντικείμενα και φωτίζει την καθημερινή ζωή των κατοίκων. Το διώροφο κτίριο διαφέρει από το απλό κυκλαδίτικο σπίτι. Εκείνο ήταν συνήθως ένας μονόχωρος κύβος 3×4 μέτρων, με ύψος 2,5 μέτρα. Τα δοκάρια δεν ξεπερνούσαν τα τρία μέτρα, γιατί δεν υπήρχε διαθέσιμη ξυλεία. Τα υλικά ήταν τοπικά και ανεπεξέργαστα, και οι χτίστες ήταν οι ίδιοι οι χρήστες.

Στον χώρο εργασίας βρίσκεται ο αργαλειός, η χειροκίνητη μηχανή ύφανσης των παλιών νοικοκυριών. Ο ξύλινος αργαλειός ήταν απλή κατασκευή από χοντρές σανίδες. Πάνω σε έναν κύλινδρο τύλιγαν το στημόνι, δηλαδή τη βάση της ύφανσης. Πατώντας έναν μοχλό, τα χτένια ανεβοκατέβαιναν και περνούσε ανάμεσα η μάλλινη κλωστή. Έτσι γίνονταν κουβέρτες και στρωσίδια, μετά από πολλές ώρες δουλειάς. Το χαρακτηριστικό χτύπημα του αργαλειού ενέπνευσε και λαϊκούς δημιουργούς. Σήμερα ο ξύλινος αργαλειός σώζεται κυρίως σε μουσεία λαϊκής τέχνης, όπως το λαογραφικό μουσείο Μήλου.

Η κουζίνα στο λαογραφικό μουσείο Μήλου έχει σκεύη για το σπίτι και καθημερινά αντικείμενα. Το μουσείο φωτίζει και τις διατροφικές προτιμήσεις των κατοίκων εκείνης της εποχής. Στη μηλέικη κουζίνα ξεχωρίζουν τα πιταράκια, με γέμιση από πιπεράτο ξερό τυρί ή μυζήθρα με δυόσμο. Η καρπουζόπιτα είναι παραδοσιακή γλυκιά πίτα από καρπούζι. Τα λαδένια είναι πίτα με λάδι, ντομάτα και κρεμμύδι. Το γλυκό κουφέτο φτιάχνεται από ψίχα γλυκού κολοκυθιού, με μέλι και αμύγδαλα. Στο τραπέζι μπαίνουν και ντόπια κρέατα, όπως κόκορας κοκκινιστός ή κρασάτος.

Στο υπνοδωμάτιο και στους άλλους χώρους εκτίθενται υφαντά, κεντήματα και ενδυμασίες της εποχής. Μέσα από αυτά, το λαογραφικό μουσείο Μήλου φωτίζει τις ενδυματολογικές προτιμήσεις των Μηλίων. Η προίκα ήταν ο θεσμός με τον οποίο η οικογένεια έδινε περιουσία στη νύφη στον γάμο της. Ο θεσμός υπήρχε από τα αρχαία χρόνια, ως συμβολή της γυναίκας στον κοινό βίο του ζευγαριού. Στους γάμους και στους αρραβώνες της Μήλου, η μητέρα της νύφης σερβίρει το γλυκό κουφέτο. Το μέλι του συμβολίζει τη γλυκιά ζωή του ζευγαριού και τα αμύγδαλα τη γονιμότητα.

• Επιρροές: Το λαογραφικό μουσείο Μήλου φωτίζει και τις επιρροές που δέχτηκαν οι Μήλιοι από άλλους τόπους.
• Διασκέδαση: Η έκθεση δείχνει επίσης τον τρόπο με τον οποίο διασκέδαζαν οι κάτοικοι του νησιού.
• Λανάρια και ρόκα: Με τα λανάρια ξαίνανε το μαλλί και με τη ρόκα το κρατούσαν για το γνέσιμο.
• Αδράχτι: Ήταν ξύλινη βέργα που έστριβε ο χρήστης για να γίνει το μαλλί κλωστή.
• Τοίχοι: Στα κυκλαδίτικα σπίτια οι τοίχοι είχαν πάχος 60-80 εκατοστά για σταθερή θερμοκρασία.

Τα δωμάτια δείχνουν πώς οργάνωναν οι Μήλιοι τον χώρο και τον χρόνο τους μέσα στο σπίτι. Ο αργαλειός, η κουζίνα και το κελάρι καλύπτουν τις δουλειές του νοικοκυριού. Το σαλόνι και το υπνοδωμάτιο δείχνουν τα έπιπλα και τα υφαντά της ίδιας εποχής. Το λαογραφικό μουσείο Μήλου δείχνει έτσι τη ζωή των Μηλίων μετά τον 17ο αιώνα, μέσα από ένα σπίτι.

Ποιες ασχολίες των Μηλίων δείχνει το λαογραφικό μουσείο Μήλου;

Το λαογραφικό μουσείο Μήλου φωτίζει τις ασχολίες των κατοίκων εντός και εκτός σπιτιού και την αξιοποίηση των τοπικών πόρων. Οι Μήλιοι δούλευαν στα χωράφια, στις βάρκες των ψαράδων και στα ορυχεία του νησιού. Μυλόπετρες, αλάτι και θείο έφευγαν από το νησί σε διάφορες εποχές.

Το κελάρι στο λαογραφικό μουσείο Μήλου χρησίμευε και ως αποθήκη για τα αγροτικά προϊόντα. Οι κύριες καλλιέργειες της Μήλου είναι τα σταφύλια, το βαμβάκι και το κριθάρι. Βαμβακερό νήμα, κόκκινο ή λευκό, ήταν και το στημόνι του αργαλειού. Στο νησί φυτρώνουν πορτοκαλιές, ελιές, κυπαρίσσια, αρμυρίκια και κουμαριές. Ακόμη και η Αφροδίτη της Μήλου βρέθηκε το 1820 από έναν γεωργό, τον Γεώργιο Κεντρωτά. Εκείνος δεν ήξερε την αξία του αγάλματος και το έκανε φράχτη στο χωράφι του.

Το λαογραφικό μουσείο Μήλου δείχνει ένα σπίτι της Πλάκας, ενώ τα σύρματα ήταν τα σπίτια των ψαράδων. Στη Μήλο σύρματα λέγονται οι θέσεις φύλαξης για τις βάρκες, σκαμμένες στους ηφαιστειακούς τόφφους. Υπάρχουν κυρίως στο Κλήμα, στα Μανδράκια και στον Φυροπόταμο. Το όνομα βγαίνει από τους ψαράδες, που έσερναν τις βάρκες από μέσα προς τη θάλασσα. Στο Κλήμα τα σύρματα είναι συνήθως διώροφα, με πόρτες και παράθυρα σε έντονα χρώματα. Στον πάνω όροφο ζούσε ο ψαράς με την οικογένειά του. Στο ισόγειο φύλαγε τη βάρκα του τον χειμώνα.

Ο οψιανός της Μήλου ήταν εμπόρευμα ήδη πριν από 15.000 χρόνια. Μετά το 1830 το νησί άρχισε να ακμάζει, αξιοποιώντας τον ορυκτό του πλούτο. Στην ίδια ακμή ανήκει και η εποχή που παρουσιάζει το λαογραφικό μουσείο Μήλου. Το θείο εξορυσσόταν ως τα μέσα του 20ού αιώνα και οι μυλόπετρες ως τις αρχές του. Βγήκαν επίσης βαρυτίνη ως το 2000, μαγγάνιο και γύψος. Σήμερα εξορύσσονται μπεντονίτης, περλίτης και ποζολάνη, που εξάγονται σε όλο τον κόσμο. Την ιστορία των ορυχείων παρουσιάζει αναλυτικά το Μεταλλευτικό Μουσείο της Μήλου.

Τα προϊόντα του νησιού ταξίδευαν και πέρα από τη Μήλο. Στα χρόνια της οθωμανικής κυριαρχίας οι μυλόπετρες της Μήλου έφταναν ως τη Γαλλία. Την ίδια εποχή το αλάτι της Μήλου κυκλοφορούσε στα νησιά των Κυκλάδων. Στα μέσα της δεκαετίας του 1930 η Μήλος έδινε θείο και σιδηρομετάλλευμα. Στο Παλιόρεμα τα θειορυχεία λειτούργησαν ως το 1956. Εκεί σώζονται βαγόνια πάνω στις ράγες και σκουριασμένα εργαλεία. Στην ίδια ακτή υπάρχει ακόμη η παλιά αποθήκη με αχρησιμοποίητα ανταλλακτικά.

• Φυλακωπή: Οι πρώτοι κάτοικοι του οικισμού, στην Εποχή του Χαλκού, ήταν ψαράδες τόνου.
• Μανδράκια: Τα σύρματα εκεί φυλάνε βάρκες και σύνεργα ψαράδων και χρησιμεύουν και ως πρόσκαιρες κατοικίες.
• Δύο μουσεία: Το λαογραφικό μουσείο Μήλου βρίσκεται στην Πλάκα και το Μεταλλευτικό στην περιοχή του Αδάμαντα.
• Ισόγειο ορυχείων: Στο Μεταλλευτικό Μουσείο το ισόγειο παρουσιάζει την κοινωνική, οικονομική και τεχνολογική πλευρά της μεταλλείας.
• Αφηγήσεις: Στην αίθουσα προβολών του Μεταλλευτικού Μουσείου ακούγονται αφηγήσεις παλιών μεταλλωρύχων.

Οι ασχολίες αυτές συνδέουν το σπίτι με τα χωράφια, τη θάλασσα και τα ορυχεία. Το λαογραφικό μουσείο Μήλου δείχνει την πλευρά του νοικοκυριού και των τοπικών πόρων. Τα σύρματα στο Κλήμα, στα Μανδράκια και στον Φυροπόταμο σώζουν την εικόνα του ψαρά. Τα παλιά θειορυχεία στο Παλιόρεμα θυμίζουν τη δουλειά των μεταλλωρύχων. Ο Φυροπόταμος απέχει μόλις 3 χιλιόμετρα βόρεια από την Πλάκα. Τα Μανδράκια απέχουν περίπου 4 χιλιόμετρα βόρεια από τον Αδάμαντα.

Πώς συνδυάζεται το λαογραφικό μουσείο Μήλου με μια βόλτα στην Πλάκα;

Το λαογραφικό μουσείο Μήλου είναι καλή αφετηρία για πεζή βόλτα στην Πλάκα, αφού εκεί βρίσκεται και το Αρχαιολογικό Μουσείο. Ψηλότερα, τα σοκάκια ανεβαίνουν στο Ενετικό Κάστρο με θέα στον κόλπο. Μια πεζοπορική διαδρομή συνδέει την Πλάκα με την Τρυπητή, κοντά στις Κατακόμβες και στο Κλήμα.

Όποιος τελειώνει το λαογραφικό μουσείο Μήλου συνεχίζει στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Μήλου, που βρίσκεται επίσης στην Πλάκα. Το μουσείο στεγάζεται σε νεοκλασικό κτίριο του 1870, έργο του Ερνέστου Τσίλλερ. Λειτουργεί από το 1985 και εκθέτει ευρήματα από την ύστερη Νεολιθική έως τη Βυζαντινή περίοδο. Στην είσοδο ο επισκέπτης συναντά γύψινο εκμαγείο της Αφροδίτης της Μήλου, που βρέθηκε στο νησί το 1820. Τέσσερις αίθουσες ακολουθούν τη ζωή του νησιού, από τα εργαλεία οψιανού ως τα ρωμαϊκά ψηφίσματα. Ανάμεσα στα εκθέματα ξεχωρίζει ένα πήλινο αλογάκι, παιδικό παιχνίδι ηλικίας 2.500 ετών.

Από το λαογραφικό μουσείο Μήλου τα σοκάκια ανηφορίζουν προς το Κάστρο, στο ψηλότερο σημείο της Πλάκας. Το Κάστρο χτίστηκε από Ενετούς τον 13ο αιώνα, πάνω σε λόφο ηφαιστειακής προέλευσης. Η θέση του επέτρεπε τον έλεγχο των πλοίων που κινούνταν στον κόλπο του Αδάμαντα. Στην άνοδο ο περιπατητής συναντά την Παναγία Θαλασσίτρα, την προστάτιδα των ναυτικών του νησιού. Ο σημερινός μεγαλύτερος ναός χτίστηκε το 1839, στη θέση ενός παλαιότερου ναού. Πάνω από τη δυτική του πόρτα διακρίνεται το οικόσημο των Κρίσπων, δουκών της Νάξου.

Στην κορυφή του Κάστρου στέκει η μικρή θολωτή εκκλησία της Μέσα Παναγιάς, γνωστή και ως Σκινιώτισσα. Ο παλαιότερος ναΐσκος ανατινάχτηκε στη γερμανική κατοχή και οι κάτοικοι τον ξαναέχτισαν μετά το 1944. Από την κορυφή η θέα απλώνεται σε όλο τον κόλπο και στα γειτονικά κυκλαδονήσια. Η δημοτική τουριστική πύλη της Μήλου προτείνει το Κάστρο για ηλιοβασίλεμα με πανοραμική θέα. Θέα στο πέλαγος και ηλιοβασίλεμα προσφέρει και η Παναγία Κορφιάτισσα, πίσω από την οποία βρίσκεται το λαογραφικό μουσείο Μήλου.

Για την κατάβαση υπάρχει πεζοπορική διαδρομή που συνδέει την Πλάκα με το χωριό Τρυπητή. Η Τρυπητή είναι χτισμένη σε υψόμετρο 150 μέτρων, πάνω σε ηφαιστειακά πετρώματα γεμάτα τρύπες. Στο χωριό στέκουν αναπαλαιωμένοι ανεμόμυλοι και ο ναός του Αγίου Νικολάου, χτισμένος το 1888. Νοτιοδυτικά του χωριού βρίσκονται οι Κατακόμβες, πρωτοχριστιανικό νεκροταφείο σκαμμένο στον μαλακό ηφαιστειακό τόφφο. Πιο κάτω, ανάμεσα στην Τρυπητή και το Κλήμα, απλώνεται η αρχαία πόλη με το ρωμαϊκό θέατρο. Το παραθαλάσσιο Κλήμα, στην είσοδο του όρμου της Μήλου, κλείνει τη διαδρομή δίπλα στη θάλασσα.

• Κατακόμβες: Οι διάδρομοι έχουν μήκος περίπου 200 μέτρα και χρησιμοποιήθηκαν ως τον 7ο αιώνα μ.Χ.
• Επίσκεψη: Σήμερα το κοινό μπαίνει μόνο στη στοά Β των Κατακομβών, πάνω σε ξύλινη εξέδρα.
• Αρχαίο θέατρο: Το θέατρο χτίστηκε στη ρωμαϊκή περίοδο και χωρούσε περίπου 800 θεατές.
• Σύρματα: Στο Κλήμα το ισόγειο των ψαράδικων σπιτιών φύλαγε τη βάρκα τον χειμώνα.
• Παναγία Φανερωμένη: Το εκκλησάκι στον δρόμο για τις Κατακόμβες έχει μέσα δύο τάφους με καμάρες.

Όποιος θέλει και θάλασσα στο ίδιο ταξίδι βρίσκει θαλάσσιες εκδρομές με σκάφη, καΐκια και ιστιοπλοϊκά. Τα περισσότερα σκάφη αναχωρούν καθημερινά από τον Αδάμαντα και τα Πολλώνια, όχι από την Πλάκα. Ο περίπλους φτάνει σε παραλίες που δεν προσεγγίζονται από τη στεριά. Η πεζή διαδρομή όμως ταιριάζει σε μέρα αφιερωμένη στο λαογραφικό μουσείο Μήλου και στην Πλάκα. Το λαογραφικό και το αρχαιολογικό μουσείο, το Κάστρο, η Τρυπητή και το Κλήμα δένουν σε μία συνεχόμενη βόλτα με τα πόδια.

Τι άλλο ρωτούν για το λαογραφικό μουσείο Μήλου;

Το λαογραφικό μουσείο Μήλου στεγάζεται στην Πλάκα, την πρωτεύουσα του νησιού, πίσω από τον ναό της Παναγίας Κορφιάτισσας. Στην Πλάκα λειτουργούν επίσης το Αρχαιολογικό και το Πολεμικό Μουσείο, ενώ τρία ακόμη μουσεία του νησιού βρίσκονται στην περιοχή του Αδάμαντα.

Ποια άλλα μουσεία έχει το νησί πέρα από το λαογραφικό μουσείο Μήλου;

Στην περιοχή του Αδάμαντα λειτουργούν τρία μουσεία, με διαφορετικό θέμα το καθένα. Το Ναυτικό Μουσείο εκθέτει σπάνιους χάρτες και τη φημισμένη ξυλόβαρκα «Ειρήνη». Το Εκκλησιαστικό Μουσείο στεγάζεται στην εκκλησία της Αγίας Τριάδας, πολύ κοντά στο λιμάνι. Το Μεταλλευτικό Μουσείο δημιουργήθηκε το 1998 για να προβάλει τη μεταλλευτική ιστορία του νησιού. Μαζί με την Πλάκα, τα μουσεία της Μήλου καλύπτουν από την αρχαιότητα ως τα ορυχεία.

Ποιος συγκρότησε την πρώτη συλλογή στο λαογραφικό μουσείο Μήλου;

Την πρώτη συλλογή τη συγκρότησε το 1967 ο λαογράφος Ζαφείρης Βάος, που γεννήθηκε στην Πλάκα. Ο Βάος έζησε από το 1905 έως το 2003 και είχε θέση εφόρου στο λαογραφικό μουσείο Μήλου. Διετέλεσε πρόεδρος της Κοινότητας Πλάκας και της Τοπικής Επιτροπής Τουρισμού. Του αποδίδονται 27 βιβλία για την ιστορία και τη λαογραφία της Μήλου. Η συλλογή του από οψιανούς φυλάγεται σήμερα στο Μεταλλευτικό Μουσείο.

Πώς φτάνει κανείς από τον Αδάμαντα στο λαογραφικό μουσείο Μήλου;

Ο Αδάμαντας είναι το κύριο λιμάνι της Μήλου και είχε 1.268 κατοίκους το 2021. Από το λιμάνι η διαδρομή ανηφορίζει στο οροπέδιο της Πλάκας και του Κάστρου. Τα αστικά λεωφορεία έχουν πυκνά δρομολόγια τους θερινούς μήνες. Στο νησί κυκλοφορούν 15 ταξί, με στάση στο λιμάνι και στο αεροδρόμιο. Μέσα στην Πλάκα τα αυτοκίνητα απαγορεύονται, άρα ως το λαογραφικό μουσείο Μήλου ο επισκέπτης περπατά.

Τι είναι η Παναγία Κορφιάτισσα δίπλα στο λαογραφικό μουσείο Μήλου;

Η Παναγία Κορφιάτισσα είναι η μητρόπολη της Μήλου, ο Ιερός Ναός Γενέσεως Θεοτόκου. Χτίστηκε στο δυτικό άκρο της Πλάκας, πάνω σε απόκρημνους βράχους, στη θέση «Χάλαρα». Η αυλή της λέγεται «Μάρμαρα», γιατί είναι στρωμένη με επιτύμβιες πλάκες από την παλιά πόλη. Ο ναός έχει χαρακτηριστεί αρχαίο μνημείο και φυλάει επιχρυσωμένο επιτάφιο του 1600 από τη Σμύρνη. Το λαογραφικό μουσείο Μήλου βρίσκεται πίσω από τον ναό.

Ποια ίχνη άφησε ο Β′ Παγκόσμιος Πόλεμος γύρω από την Πλάκα;

Στην κατοχή οι Γερμανοί έφτιαξαν οχυρωματικά έργα στον Τράχηλα, στο Κάστρο, στην Αρετή, στον Προβατά και στα Νύχια. Τα υπολείμματα αυτών των έργων σώζονται μέχρι σήμερα. Το καταφύγιο των Πλακών διατηρείται καλά χάρη στην προσεγμένη λιθοδομή του. Στην Πλάκα, το Πολεμικό Μουσείο στεγάζεται σε παλιό καταφύγιο του πολέμου. Στον Αδάμαντα καταγράφηκαν 50 θάνατοι κατοίκων από την πείνα και τους βομβαρδισμούς.

Πόσους κατοίκους έχουν η Μήλος και η Πλάκα;

Η απογραφή του 2021 κατέγραψε 5.302 κατοίκους σε όλη τη Μήλο. Η Πλάκα, που επίσημα ονομάζεται Μήλος, είχε 902 κατοίκους την ίδια χρονιά. Ο πληθυσμός του νησιού είχε κορυφωθεί το 1928, με 6.562 κατοίκους. Το νησί έχει σχήμα πετάλου και έκταση περίπου 151 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Είναι το πέμπτο σε μέγεθος νησί των Κυκλάδων, με ψηλότερο βουνό τον Προφήτη Ηλία στα 751 μέτρα.