Τα Γλαρονήσια είναι μια μικρή ομάδα από βραχονησίδες, δηλαδή πολύ μικρά βραχώδη νησάκια, απέναντι από τη βόρεια ακτή. Ανήκουν διοικητικά στο νησί της Μήλου, όμως κανένας άνθρωπος δεν ζει μόνιμα πάνω τους. Ο βράχος τους υψώνεται σε χιλιάδες όρθιες κολόνες, σαν πέτρινα μολύβια δεμένα σφιχτά μεταξύ τους.
Η σελίδα ξεκινά από τα βασικά: τι είναι τα νησάκια και σε ποιο σημείο ακριβώς βρίσκονται. Ύστερα εξηγεί με απλά λόγια πώς η καυτή λάβα του ηφαιστείου μετατράπηκε σε πέτρινες στήλες. Τα Γλαρονήσια είναι κομμάτι μιας μεγάλης ιστορίας, αφού η ίδια η Μήλος δημιουργήθηκε από ηφαιστειακή δράση.
Τι είναι τα Γλαρονήσια με μια πρώτη ματιά;
Τα Γλαρονήσια είναι ένα μικρό σύνολο από βραχονησίδες χωρίς κατοίκους, στα βόρεια της Μήλου. Η μορφή τους προέρχεται από ηφαιστειακή λάβα, που χύθηκε σε πολύ παλιές αναταράξεις της Γης. Το πέτρωμά τους λέγεται ανδεσίτης και έχει χωριστεί σε χιλιάδες όρθιες πέτρινες κολόνες.
Τα Γλαρονήσια δεν είναι ένα μόνο νησί, αλλά ένα σύμπλεγμα, δηλαδή μια ομάδα από νησίδες. Καμία από αυτές δεν φιλοξενεί μόνιμους κατοίκους ούτε κάποιον οικισμό. Στην απογραφή του 2011, δηλαδή στην επίσημη καταμέτρηση του πληθυσμού, καταγράφηκαν ως εντελώς ακατοίκητες.
Διοικητικά, τα νησάκια ανήκουν στη δημοτική κοινότητα Τριοβασάλου, μια από τις τοπικές κοινότητες του νησιού. Η κοινότητα αυτή υπάγεται στον Δήμο Μήλου, σύμφωνα με τη διοικητική οργάνωση των δήμων. Ο ίδιος ο Τριοβάσαλος στέκεται ψηλά, πάνω από το λιμάνι του Αδάμαντα.
Το πέτρωμα των νησιών λέγεται ανδεσίτης και σχηματίζεται όταν κρυώνει η λάβα ενός ηφαιστείου. Το ίδιο υλικό χτίζει και τους λόφους από λάβα του νησιού, ανάμεσά τους και το Κάστρο της Χώρας. Δόμος λέγεται ένας λόφος από λάβα που στερεοποιήθηκε πριν προλάβει να κυλήσει.
Στα Γλαρονήσια ο ανδεσίτης δεν έμεινε μια ενιαία και συμπαγής μάζα πέτρας. Χωρίστηκε σε χιλιάδες όρθιες κολόνες με πέντε ή έξι πλευρές η καθεμιά. Η διαγώνιος κάθε κολόνας, δηλαδή η απόσταση από μια γωνία ως την απέναντι, είναι 20 έως 30 εκατοστά.
Οι αναταράξεις που έφτιαξαν τα νησάκια έγιναν πριν από 700 έως 800 χιλιάδες χρόνια. Η ηφαιστειακή δράση στη Μήλο είχε ξεκινήσει πολύ νωρίτερα, πριν από 2 με 3 εκατομμύρια χρόνια. Η δράση αυτή σταμάτησε πριν από 90.000 χρόνια, πολύ αργότερα από τη γέννηση των στηλών.
- Νομός: Οι βραχονησίδες ανήκουν διοικητικά στον νομό Κυκλάδων, όπως ακριβώς και η ίδια η Μήλος.
- Κάτοικοι: Ανάμεσα στους οικισμούς της Μήλου εμφανίζονται ως τόπος χωρίς κατοίκους, όπως και τα Θειωρυχεία.
- Ηφαίστειο: Η Μήλος είναι στρωματοηφαίστειο, δηλαδή ηφαίστειο από στρώσεις υλικού, χωρίς εκρήξεις στους ιστορικούς χρόνους.
- Έδαφος: Οι ηφαιστειακοί βράχοι, δηλαδή πέτρες που γεννήθηκαν από ηφαίστεια, σκεπάζουν το μεγαλύτερο μέρος της Μήλου.
- Γεωτουρισμός: Το νησί έχει πάνω από 250 σημεία με αξία για τη γεωλογία, σε 12 διαδρομές.
Με λίγα λόγια, τα Γλαρονήσια είναι άδειοι βράχοι με μεγάλη αξία για τη γεωλογία. Κανείς δεν ζει πάνω τους, κι έτσι το τοπίο ορίζεται μόνο από την πέτρα και τη θάλασσα. Οι όρθιες κολόνες τους κρατούν ζωντανό ένα κομμάτι από το μακρύ ηφαιστειακό παρελθόν της Μήλου.
Πού βρίσκονται τα Γλαρονήσια και πώς φαίνονται από την ακτή;
Τα Γλαρονήσια βρίσκονται στα βόρεια της Μήλου, στη θάλασσα έξω από τη βόρεια ακτή του νησιού. Στέκονται απέναντι από δύο παραθαλάσσιους οικισμούς, την Πάχαινα και τον Άγιο Γεράσιμο. Οι δύο οικισμοί κοιτάζουν προς το μέρος τους, από την άλλη πλευρά του νερού.
Στον χάρτη, η Μήλος κλείνει τις Κυκλάδες από τα νοτιοδυτικά. Απλώνεται στη θάλασσα ανάμεσα στη στεριά της Ελλάδας και την Κρήτη. Τα Γλαρονήσια δεν βρίσκονται στη νότια ή στη δυτική πλευρά της, αλλά στα βόρεια νερά. Εκεί η στεριά της Μήλου τελειώνει σε μια μακριά σειρά από παραλίες και παραθαλάσσιους οικισμούς.
Η Πάχαινα είναι ο πρώτος από τους δύο οικισμούς, χτισμένος δίπλα στη θάλασσα στη βόρεια πλευρά. Με το ίδιο όνομα είναι γνωστή και μια παραλία της βόρειας ακτής. Στην επίσημη απογραφή του 2001 μετρήθηκε ανάμεσα στους οικισμούς που είχαν μόνιμους κατοίκους.
Ο Άγιος Γεράσιμος είναι ο δεύτερος οικισμός που έχει τα νησάκια απέναντί του. Κι αυτός είναι παραθαλάσσιος, χτισμένος στην ίδια βόρεια ακτή με την Πάχαινα. Οι δύο οικισμοί μαζί λειτουργούν σαν ένα φυσικό παράθυρο της βόρειας στεριάς προς τα Γλαρονήσια.
Στη βόρεια ακτή, αν κινηθεί κανείς από τα δυτικά προς τα ανατολικά, συναντά πολλές παραλίες. Ο Άγιος Κωνσταντίνος, η Πάχαινα και ο Κάπρος έρχονται η μία μετά την άλλη. Αμέσως μετά τον Κάπρο ακολουθεί η παραλία Παπάφραγκας, στην ίδια πλευρά με τα Γλαρονήσια.
Όποιος στέκεται στην Πάχαινα ή στον Άγιο Γεράσιμο έχει τα Γλαρονήσια μπροστά του. Αυτό που κοιτάζει είναι ανδεσίτης, ένα ηφαιστειακό πέτρωμα χωρισμένο σε χιλιάδες όρθιες κολόνες. Η εικόνα θυμίζει ένα μεγάλο δεμάτι από πέτρινα ραβδιά που στέκονται όρθια μέσα στη θάλασσα.
- Κίμωλος: Από τα μεγαλύτερα γειτονικά νησιά, η Κίμωλος απέχει μόλις 985 μέτρα, προς τα βορειοανατολικά.
- Αντίμηλος: Η Αντίμηλος, άλλο ένα μεγάλο γειτονικό νησί, υψώνεται στη θάλασσα βορειοδυτικά της Μήλου.
- Πολύαιγος: Το τρίτο μεγάλο γειτονικό νησί, η ακατοίκητη Πολύαιγος, απλώνεται στα ανατολικά της Μήλου.
- Τράχηλας: Το σβηστό ηφαίστειο του Τράχηλα βρίσκεται βόρεια-βορειοδυτικά, και μια βόρεια παραλία έχει το ίδιο όνομα.
- Πελοπόννησος: Το Ακρωτήριο Μαλέας, η πιο κοντινή στεριά της Πελοποννήσου, βρίσκεται 102 χιλιόμετρα μακριά.
Συνοψίζοντας, τα Γλαρονήσια στέκουν στη θάλασσα του βορρά, με θέα προς δύο παραθαλάσσιους οικισμούς. Στην ίδια ακτή απλώνονται κι άλλες παραλίες του βορρά, όπως ο Κάπρος και ο Άγιος Κωνσταντίνος. Έτσι οι βραχονησίδες μένουν μέρος της ίδιας εικόνας με τη βόρεια στεριά της Μήλου.
Πώς σχηματίστηκαν οι πέτρινες στήλες στα Γλαρονήσια;
Οι στήλες στα Γλαρονήσια γεννήθηκαν όταν η καυτή λάβα κρύωσε και συστάλθηκε, δηλαδή μίκρυνε σε όγκο. Καθώς μίκραινε, άνοιγαν ρωγμές που έκοβαν το πέτρωμα σε κολόνες με πολλές πλευρές. Στα αγγλικά οι γεωλόγοι ονομάζουν το φαινόμενο columnar jointing, δηλαδή διάρρηξη σε στήλες.
Η λάβα είναι πέτρωμα λιωμένο από τη μεγάλη ζέστη στο εσωτερικό της Γης. Όταν βγαίνει στην επιφάνεια και χάνει θερμότητα, γίνεται σκληρή πέτρα, όπως ο ανδεσίτης ή ο βασάλτης. Ακόμη κι όταν γίνει στερεή, όμως, κρατά μέσα της πολλή θερμότητα που πρέπει κάποια στιγμή να φύγει.
Καθώς η πέτρα συνεχίζει να κρυώνει, μαζεύεται λίγο λίγο και πιάνει λιγότερο χώρο από πριν. Επειδή όμως είναι ήδη σκληρή, δεν μπορεί να μαζευτεί ομαλά όπως ένα μαλακό υλικό. Έτσι ανοίγει ρωγμές για να εκτονώσει την ένταση, δηλαδή το τράβηγμα μέσα στη μάζα της.
Οι πρώτες ρωγμές ανοίγουν στην επιφάνεια μία μία και συναντιούνται σε σχήμα του γράμματος Τ. Μοιάζουν πολύ με τις σχισμές που ανοίγουν στη λάσπη όταν ξεραίνεται στον ήλιο. Μετά οι ρωγμές προχωρούν προς τα κάτω, σαν ένα επίπεδο μέτωπο που κατεβαίνει μέσα στο πέτρωμα.
Όσο το μέτωπο βαθαίνει, το σχέδιο των ρωγμών γίνεται όλο και πιο τακτικό. Μετά από λίγα μέτρα βάθος, καταλήγει σε πλέγμα από εξάγωνα με σχεδόν ίσο πλάτος. Το πλάτος εξαρτάται από το υλικό και από την ταχύτητα με την οποία κατεβαίνει το μέτωπο.
Στα Γλαρονήσια το πέτρωμα είναι ανδεσίτης, ένα από τα πετρώματα όπου συμβαίνει αυτό το φαινόμενο. Εδώ οι κολόνες είναι πενταγωνικές και εξαγωνικές, δηλαδή με πέντε ή έξι πλευρές. Γενικά μια κολόνα μπορεί να έχει από τρεις έως οκτώ πλευρές, με πιο συχνό το εξάγωνο.
- Πάχος: Σε όλο τον κόσμο, η διάμετρος μιας κολόνας πάει από λίγα εκατοστά έως 3 μέτρα.
- Ύψος: Τέτοιες κολόνες φτάνουν σε κάποια μέρη του κόσμου έως και τα 30 μέτρα ύψος.
- Γραμμή: Συνήθως στέκονται ίσιες και παράλληλες μεταξύ τους, αλλά κάποιες φορές λυγίζουν και γίνονται καμπύλες.
- Νερό: Το υπόγειο νερό που βράζει κρυώνει κι άλλο την πέτρα και ορίζει την ταχύτητα του μετώπου.
- Μοντέλο: Άμυλο καλαμποκιού σε στρώση πάχους ενός εκατοστού, όταν στεγνώσει, βγάζει κολονάκια φάρδους περίπου ενός χιλιοστού.
Με απλά λόγια, οι στήλες στα Γλαρονήσια είναι ρωγμές ψύξης που μπήκαν σιγά σιγά σε τάξη. Η λάβα κρύωσε, μίκρυνε και έσπασε σε χιλιάδες κομμάτια με παρόμοιο σχήμα και πάχος. Το αποτέλεσμα στέκεται ακόμη όρθιο, εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια μετά τη ροή της λάβας που το δημιούργησε.
Από πού πήραν το όνομα τα Γλαρονήσια και τι είναι ο γλάρος;
Η λέξη Γλαρονήσια ενώνει δύο απλές λέξεις, τον γλάρο και τα νησιά. Ο γλάρος είναι μεγάλο θαλασσοπούλι που ψάχνει τροφή στις ακτές και στα χωράφια. Ένα μεγάλο είδος γλάρου είναι ο κιτρινοπόδαρος γλάρος· έχει γκρίζα πλάτη, κίτρινα πόδια και κόκκινη κηλίδα στο ράμφος.
Το όνομα Γλαρονήσια διαβάζεται εύκολα ως «νησιά των γλάρων». Το πρώτο μέρος της λέξης είναι ο γλάρος· το «νήσια» είναι ένας άλλος τύπος για τα νησιά. Τα Γλαρονήσια είναι μια μικρή ομάδα από ακατοίκητες νησίδες των Κυκλάδων, δηλαδή πολύ μικρά νησιά χωρίς ανθρώπους.
Ο κιτρινοπόδαρος γλάρος έχει, όπως κάθε είδος ζώου, ένα λατινικό επιστημονικό όνομα από δύο λέξεις. Η πρώτη λέξη, Larus, έλεγε στα λατινικά τον γλάρο ή κάποιο άλλο μεγάλο θαλασσοπούλι. Η δεύτερη λέξη τιμά έναν Γερμανό ζωολόγο, δηλαδή έναν επιστήμονα που μελετά τα ζώα.
Για πολύ καιρό τον θεωρούσαν υποείδος, δηλαδή παραλλαγή μέσα σε ένα άλλο είδος. Άλλοι τον έβαζαν κάτω από τον ασημόγλαρο και άλλοι κάτω από τον γλάρο της Κασπίας. Μόλις τα τελευταία χρόνια έγινε ευρέως δεκτός ως ξεχωριστό είδος, που έχει δύο δικά του υποείδη.
Ζει στην Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή και στη Βόρεια Αφρική. Γεννά κυρίως γύρω από τη Μεσόγειο, σε αποικίες, δηλαδή ομάδες από φωλιές κοντά η μία στην άλλη. Στη Μαύρη Θάλασσα προτιμά τους απότομους βράχους της ακτής· ένας συγγενικός γλάρος διαλέγει τις πιο επίπεδες ακτές.
Είναι μεγάλος γλάρος, με συνολικό μήκος από 52 έως 68 εκατοστά, από το ράμφος ως την ουρά. Τα ανοιχτά φτερά του πιάνουν από 120 έως 155 εκατοστά. Ζυγίζει από 550 έως 1.600 γραμμάρια· ο ενήλικος έχει κόκκινο δαχτυλίδι γύρω από το μάτι.
- Φωνή: Η κραυγή του μοιάζει με δυνατό γέλιο, πιο βαθύ και πιο ρινικό από του ασημόγλαρου.
- Τροφή: Τρώει σχεδόν τα πάντα, ψάχνει σε σκουπίδια και αρπάζει ακόμη και τη λεία μικρότερων γλάρων.
- Φωλιά: Στήνει έναν απλό, κάποτε αραιό σωρό από φυτά στο έδαφος ή σε προεξοχές των γκρεμών.
- Αυγά: Γεννά συνήθως τρία αυγά, από τα μέσα Μαρτίου ως τις αρχές Μαΐου, και τα φυλάει με πάθος.
- Μικρά: Μετά από 27 έως 31 μέρες βγαίνουν οι νεοσσοί, που πετούν σε 35 έως 40 μέρες.
Το ίδιο το όνομα Γλαρονήσια δεν λέει ποιο ακριβώς είδος γλάρου έχει στο μυαλό του. Στη Μεσόγειο, όμως, φωλιάζει σε αποικίες ο κιτρινοπόδαρος γλάρος· αγαπά τα βράχια πάνω από το κύμα. Έτσι, η λέξη φέρνει στον νου ένα πουλί θορυβώδες, δυνατό και δεμένο με τη θάλασσα.
Τι σχήματα έχουν οι βράχοι στα Γλαρονήσια;
Στα Γλαρονήσια ο βράχος έχει σχηματίσει χιλιάδες όρθιες στήλες, σαν κολόνες ενός αρχαίου ναού. Οι στήλες είναι πεντάγωνες και εξάγωνες, στημένες η μία δίπλα στην άλλη. Παρόμοιες στήλες υπάρχουν σε πολλές χώρες, από τη Βόρεια Ιρλανδία ως την Ιαπωνία, και ακόμη στον Άρη.
Τα Γλαρονήσια είναι φτιαγμένα από ανδεσίτη, ένα πέτρωμα που γεννιέται από τη λάβα του ηφαιστείου. Σε αυτό το πέτρωμα στέκονται χιλιάδες κολόνες, η μία κολλητά στην άλλη. Από μακριά θυμίζουν δεμάτι από μολύβια, στημένα όρθια μέσα στη θάλασσα των Κυκλάδων.
Οι εξάγωνες κολόνες θυμίζουν τα κελιά μιας κηρήθρας, όπου οι μέλισσες φυλάνε το μέλι. Κάθε κολόνα έχει διαγώνιο 20 με 30 εκατοστά, δηλαδή τόσο απέχουν δύο απέναντι γωνίες της. Έτσι, κάθε στήλη έχει περίπου το πάχος ενός μικρού κορμού δέντρου.
Οι γεωλόγοι λένε αυτό το σχέδιο κιονοειδή διακλάσωση, από τη λέξη κίονας, που σημαίνει κολόνα. Πυκνές ρωγμές διασταυρώνονται και κόβουν τον βράχο σε πρίσματα, δηλαδή σε στήλες με πολλές πλευρές. Το ίδιο σχέδιο εμφανίζεται σε πολλά ηφαιστειακά πετρώματα, όπως ο βασάλτης και ο ανδεσίτης.
Σε άλλα μέρη του κόσμου, τέτοιες στήλες έχουν διάμετρο από λίγα εκατοστά ως 3 μέτρα. Κάποιες ψηλώνουν ως τα 30 μέτρα, σαν πολυκατοικία δέκα ορόφων. Συνήθως είναι ίσιες και παράλληλες μεταξύ τους, αλλά κάποιες καμπυλώνουν σαν τόξο ή αλλάζουν πάχος.
Ο αριθμός των πλευρών αλλάζει από τρεις ως οκτώ· οι έξι πλευρές είναι οι πιο συχνές. Μια σειρά από ίσιες, φαρδιές και κανονικές στήλες λέγεται κιονοστοιχία, λέξη που έρχεται από την αρχιτεκτονική. Οι στραβές και λεπτές στήλες σχηματίζουν θριγκό, δηλαδή μια πιο ακανόνιστη ζώνη του βράχου.
- Βόρεια Ιρλανδία: Στην ακτή, πάνω από 40.000 στήλες βγήκαν από ηφαιστειακή δράση πριν από 60 εκατομμύρια χρόνια.
- Σκωτία: Στο νησί Στάφα, μια σπηλιά είναι διάσημη για τις πέτρινες κολόνες της.
- Ιαπωνία: Στο Χοκάιντο, ένα φαράγγι έχει στήλες σε μήκος 24 χιλιομέτρων, από μια παλιά έκρηξη ηφαιστείου.
- Άρης: Μια κάμερα σε διαστημικό σκάφος γύρω από τον πλανήτη βρήκε εκεί τέτοιες στήλες.
- Αναρρίχηση: Στα Γλαρονήσια φτιάχτηκε πρόσφατα και πεδίο αναρρίχησης, δηλαδή τόπος για σκαρφάλωμα στον βράχο.
Τα Γλαρονήσια ανήκουν λοιπόν σε μια μεγάλη οικογένεια από βράχους με στήλες, που απλώνεται σε πολλές χώρες. Συγγενικά τοπία υπάρχουν στο φαράγγι Στούθλαγκιλ της Ισλανδίας και στο νησί Τζέτζου της Νότιας Κορέας. Μπροστά σε στήλες πλάτους 3 μέτρων, οι κολόνες της Μήλου μοιάζουν λεπτές και πυκνές.
Πώς πλησιάζει κανείς τα Γλαρονήσια με σκάφος ή καγιάκ;
Στα Γλαρονήσια φτάνουν τουριστικά εκδρομικά σκάφη, που ξεκινούν από το λιμάνι του Αδάμαντα. Άλλος ήσυχος τρόπος είναι το καγιάκ, ένα μικρό και στενό σκάφος με κουπί. Από το νερό, οι όρθιες στήλες των νησίδων φαίνονται καθαρά· το μάτι τις βλέπει από κοντά, σε όλο τους το ύψος.
Στη βόρεια πλευρά της Μήλου, τα Γλαρονήσια υψώνονται μπροστά στην Πάχαινα και στον Άγιο Γεράσιμο. Από τη θάλασσα, οι όρθιες στήλες φαίνονται από χαμηλά, στο ύψος του νερού. Έτσι, το μάτι πιάνει καλύτερα τις γωνίες, τις πλευρές και το ύψος τους.
Για θαλάσσιες εκδρομές, η Μήλος έχει πολλά σκάφη, καΐκια και ιστιοπλοϊκά. Καΐκι λέγεται το παραδοσιακό ξύλινο σκάφος, ενώ το ιστιοπλοϊκό κινείται με τον αέρα στα πανιά. Ο καθένας διαλέγει το σκάφος που ταιριάζει στη διάθεση και στις ανάγκες του.
Γενικά, οι περισσότερες θαλάσσιες εκδρομές της Μήλου φεύγουν από δύο λιμάνια, τον Αδάμαντα και την Πολλώνια. Ο περίπλους, δηλαδή ο γύρος όλου του νησιού, γίνεται με σκάφος ή με ιστιοφόρο. Ένας τέτοιος γύρος περνά αναγκαστικά και από τη βόρεια ακτή, όπου βρίσκονται τα Γλαρονήσια.
Οι θαλάσσιες εκδρομές της Μήλου περνούν από κολπίσκους όπου δεν φτάνει αυτοκίνητο ούτε μονοπάτι. Δίνουν την ευκαιρία για κολύμπι σε καθαρά, διάφανα νερά, σε απόμερα σημεία της ακτής. Κάποιες εξερευνούν κρυφά σπήλαια, ενώ από τη βάρκα φαίνονται και τα ορυκτά της ακτής.
Το καγιάκ είναι μικρό, στενό σκάφος που κινείται με διπλό κουπί, χωρίς μηχανή. Με θαλάσσιο καγιάκ, κάποιος πλησιάζει ήσυχα άδειες ακρογιαλιές της Μήλου· εκεί ξεκουράζεται μακριά από τον θόρυβο. Για όσους προτιμούν κουπί, υπάρχει μια διαδρομή με καγιάκ στη βόρεια ακτή, όπου βρίσκονται τα Γλαρονήσια.
- Γειτονικά νησιά: Ορισμένες θαλάσσιες εκδρομές από τη Μήλο δεν μένουν στο νησί και συνεχίζουν ως τα γειτονικά νησιά.
- Καταδύσεις: Κάτω από το νερό της Μήλου υπάρχουν σπηλιές και βυθισμένα πλοία, που τα εξερευνούν οι δύτες.
- Ψάρεμα: Η ηφαιστειακή γεωλογία κάνει το νησί πλούσιο ψαρότοπο, δηλαδή τόπο με πολλά ψάρια.
- Σανίδα: Ο καιρός της Μήλου ταιριάζει σε windsurfing και kitesurfing, δηλαδή σπορ με σανίδα πάνω στο νερό.
- Κάτοικοι: Στην απογραφή του 2011, τα Γλαρονήσια καταγράφηκαν ως ακατοίκητα, χωρίς κανέναν μόνιμο κάτοικο.
Από το κατάστρωμα ή από το κάθισμα ενός καγιάκ, τα Γλαρονήσια δείχνουν τον πιο καθαρό τους χαρακτήρα. Οι κολόνες σηκώνονται σαν τοίχος από πέτρα πάνω από το νερό. Η θάλασσα γίνεται έτσι ο φυσικός δρόμος για να γνωρίσει κανείς αυτές τις νησίδες της Μήλου.
Τι υπάρχει στη βόρεια ακτή γύρω από τα Γλαρονήσια;
Απέναντι από τα Γλαρονήσια, στη στεριά της Μήλου, βρίσκονται η Πάχαινα και ο Άγιος Γεράσιμος. Δυτικά της Πάχαινας απλώνονται ο Μύτακας, τα Αλογόμαντρα και το Σαρακήνικο. Πιο ανατολικά ακολουθούν ο Κάπρος, ο Παπάφραγκας, η Φυλακωπή και, στην άκρη, τα Πολλώνια με το λιμάνι.
Η βόρεια ακτή, στην πλευρά με τα Γλαρονήσια, έχει πολλές παραλίες από τη δύση ως την ανατολή. Στο δυτικό άκρο βρίσκονται τα Πλάθιενα, ο Φυροπόταμος και η Τουρκοθάλασσα. Στη συνέχεια έρχονται τα Μανδράκια, το Σαρακήνικο, ο Μύτακας, τα Αλογόμαντρα και ο Άγιος Κωνσταντίνος.
Η Πάχαινα είναι παραλία της βόρειας ακτής και συγχρόνως οικισμός με κατοίκους. Τα Γλαρονήσια βρίσκονται απέναντί της, μέσα στη θάλασσα, ως ένα μικρό σύμπλεγμα από νησίδες. Στην ίδια πλευρά, απέναντι από τις νησίδες, βρίσκεται και ο Άγιος Γεράσιμος, ένα ακόμη χωριό που κατοικείται.
Ανατολικά της Πάχαινας η σειρά συνεχίζει με τον Κάπρο και τον Παπάφραγκα. Ο Παπάφραγκας είναι βόρεια παραλία· στη σειρά από τη δύση, έρχεται ακριβώς πριν από τη Φυλακωπή. Έτσι η ίδια ακτή με τα Γλαρονήσια φιλοξενεί και έναν προϊστορικό οικισμό με μεγάλη σημασία.
Στη Φυλακωπή σώζεται ένας σπουδαίος οικισμός του Αιγαίου από την Εποχή του Χαλκού. Οι άνθρωποι έζησαν εκεί χωρίς διακοπή, από τα μέσα της 3ης χιλιετίας π.Χ. ως τον 12ο αιώνα π.Χ. Οι πρώτες ανασκαφές της έγιναν από το 1896 ως το 1899.
Στο βορειοανατολικό άκρο, εκεί όπου τελειώνει η βόρεια ακτή, βρίσκονται τα Πολλώνια της Μήλου. Το χωριό είναι χτισμένο δίπλα στο κύμα, μόλις 10 μέτρα πάνω από τη θάλασσα. Είναι το δεύτερο λιμάνι μετά τον Αδάμαντα, με ένα μικρό πλοίο που πηγαίνει τακτικά στην Κίμωλο.
- Σαρακήνικο: Οι λευκοί ηφαιστειακοί βράχοι του σχηματίστηκαν από πολλές στρώσεις υλικού και κρύβουν απολιθώματα.
- Πελεκούδα: Ανατολικά από τα Πολλώνια, στον φάρο της Πελεκούδας, υπήρχε κάποτε ναός του Απόλλωνα.
- Κίμωλος: Προς τα βορειοανατολικά, μόνο 985 μέτρα θάλασσας χωρίζουν τη Μήλο από το γειτονικό νησί.
- Ευρήματα: Τα περισσότερα ευρήματα της Φυλακωπής φυλάγονται σε δύο μουσεία, ένα στην Αθήνα και ένα πάνω στο νησί.
- Πληθυσμός: Τα Πολλώνια είχαν 272 κατοίκους το 2011 και ανήκουν, όπως και τα Γλαρονήσια, στην κοινότητα Τριοβασάλου.
Η βόρεια ακτή δίνει στα Γλαρονήσια ένα φόντο γεμάτο ιστορία και γεωλογία. Στην ίδια πλευρά βρίσκονται παραλίες με λευκούς βράχους, ένα λιμάνι και ένας οικισμός της προϊστορίας. Μεγάλο κομμάτι της Φυλακωπής έχει φαγωθεί από τη θάλασσα, μια υπενθύμιση ότι η ακτή αλλάζει συνεχώς.
Γιατί ο αέρας χτυπά τα Γλαρονήσια και πότε ηρεμεί η θάλασσα;
Τα Γλαρονήσια βρίσκονται βόρεια της Μήλου, ανοιχτά στους δυνατούς βοριάδες του Αιγαίου. Το καλοκαίρι οι άνεμοι αυτοί λέγονται μελτέμια, ενώ στα αρχαία λέγονταν ετησίαι. Δυναμώνουν κυρίως το απόγευμα, συχνά πέφτουν τη νύχτα και έξω από την εποχή τους σταματούν.
Τα μελτέμια είναι δυνατοί και ξεροί άνεμοι από τον βορρά, που φυσούν στο Αιγαίο κάθε χρόνο. Η εποχή τους απλώνεται περίπου από τον Μάιο ως τον Σεπτέμβριο. Σε όλη τη λεκάνη του Αιγαίου είναι ο κυρίαρχος παράγοντας για τον καιρό του καλοκαιριού.
Η αιτία βρίσκεται μακριά, σε ένα βαθύ χαμηλό πάνω από τη νοτιοδυτική Ασία. Χαμηλό λέγεται μια μεγάλη περιοχή όπου η πίεση του αέρα είναι χαμηλή. Η κατεύθυνση των μελτεμιών κυμαίνεται από βορειοανατολική ως βορειοδυτική, ανάλογα με το ανάγλυφο κάθε τόπου.
Τα μελτέμια έρχονται από τον βορρά στη μέση του Αιγαίου και πιο νότια στρίβουν βορειοδυτικά. Η Μήλος απλώνεται στο νοτιοδυτικό άκρο των Κυκλάδων και έχει σχήμα πετάλου. Η βόρεια ακτή της και τα Γλαρονήσια κοιτάζουν προς την πλευρά από όπου έρχεται ο αέρας.
Για τους ναυτικούς ο κίνδυνος είναι ότι ο αέρας σηκώνεται ξαφνικά, μέσα σε καθαρό καιρό. Στην κλίμακα Μποφόρ, με την οποία μετριέται η δύναμη του ανέμου, φτάνει σε υψηλά νούμερα. Σε τέτοιες μέρες ακυρώνονται τα περισσότερα δρομολόγια ανάμεσα στα νησιά, και κάποια μικρά σκάφη δεν βγαίνουν.
Ο ίδιος αέρας δίνει όμως σταθερή πνοή, που αρέσει σε όσους ταξιδεύουν με πανιά για αναψυχή. Αυτό αφορά άμεσα την ιστιοπλοΐα στη Μήλο τους καλοκαιρινούς μήνες. Για τα σκάφη προς τα Γλαρονήσια, ο πιο δυνατός αέρας έρχεται συνήθως το απόγευμα.
- Το όνομα: Η αρχαία λέξη ετησίαι βγαίνει από το «έτος», επειδή οι άνεμοι επιστρέφουν κάθε χρόνο.
- Μελτέμι: Η νεοελληνική λέξη θεωρείται δάνειο από το ιταλικό mal tempo, που σημαίνει κακοκαιρία.
- Όχι μουσώνας: Κάποιοι τον λένε μουσώνα, αλλά είναι ξηρός και δεν γυρίζει σε αντίθετο άνεμο τον χειμώνα.
- Κόλπος: Τα σκάφη για τα Γλαρονήσια ξεκινούν από τον Αδάμαντα, μέσα στον μεγάλο κόλπο του νησιού.
- Σύρματα: Στα Μανδράκια και στον Φυροπόταμο, οι βάρκες φυλάγονταν τον χειμώνα σε σύρματα, δηλαδή κρύπτες στον βράχο.
Η εποχή μετρά πολύ για όποιον θέλει να φτάσει στα Γλαρονήσια από τη θάλασσα. Το καλοκαίρι φέρνει καθαρό ουρανό και δροσιά· φέρνει όμως και αέρα που δυσκολεύει τα σκάφη. Ο αέρας συχνά πέφτει τη νύχτα, ενώ έξω από την περίοδο των μελτεμιών λείπει αυτός ο σταθερός βοριάς.
Ποια πουλιά και ποια προστασία συνδέονται με τα Γλαρονήσια και τη Μήλο;
Τα Γλαρονήσια είναι ακατοίκητες νησίδες στα βόρεια, ενώ η μεγάλη προστατευμένη ζώνη της Μήλου απλώνεται στα δυτικά. Εκεί ζει ο μαυροπετρίτης, ένα προστατευμένο γεράκι που φωλιάζει σε βράχια της ακτής. Στην ίδια ζώνη βρίσκεται και ένας υγρότοπος για τα πουλιά που μεταναστεύουν.
Το δίκτυο Natura 2000, ένα σύστημα προστατευμένων περιοχών για τη φύση, καλύπτει σχεδόν όλη τη δυτική Μήλο. Το δυτικό μισό είναι η πιο άγρια πλευρά του νησιού. Χωριό εκεί δεν θα βρει κανείς. Υπάρχουν μικροί οικισμοί και παλιά ορυχεία, όμως σήμερα δουλεύει ένα μόνο.
Η νοτιοδυτική ακτή είναι βιότοπος, δηλαδή φυσικός χώρος ζωής, της μεσογειακής φώκιας. Το υπόλοιπο δυτικό κομμάτι φιλοξενεί την οχιά της Μήλου και ένα είδος σαύρας. Εκτός από φυτά, βότανα και αγριολούλουδα, υπάρχει εκεί και δάσος από κυπαρίσσια με οριζόντια κλαδιά.
Στην ίδια ζώνη ανήκει η Αχιβαδόλιμνη, ο πιο μεγάλος φυσικός υγρότοπος, δηλαδή περιοχή με ρηχά νερά, στις Κυκλάδες. Πήρε το όνομά της από τις αχιβάδες, ένα είδος οστράκου, που κάποτε τη γέμιζαν. Για τα πουλιά που μεταναστεύουν αποτελεί σημαντικό σταθμό στη διαδρομή τους.
Ο μαυροπετρίτης είναι γεράκι μεσαίου μεγέθους· έχει μακριές μυτερές φτερούγες, μακριά ουρά και λεπτό σώμα. Το μήκος του είναι 36 έως 42 εκατοστά, ενώ τα ανοιχτά φτερά φτάνουν τα 87 έως 104 εκατοστά. Η φωνή του είναι ένα κοφτό «κεκ-κεκ-κεκ», όπως σε πολλά γεράκια.
Το είδος φωλιάζει σε νησιά της Μεσογείου, κυρίως γύρω από την Ελλάδα. Εκεί αναπαράγονται τα δύο τρίτα όλων των μαυροπετριτών του κόσμου. Οι φωλιές του βρίσκονται σε απότομα βράχια της ακτής, με έως τέσσερα αυγά· το είδος σχηματίζει αποικίες, δηλαδή ομάδες ζευγαριών.
- Τροφή: Πιάνει μεγάλα έντομα, όπως λιβελούλες, και τα τρώει στον αέρα, ενώ περιστασιακά τρώει και νυχτερίδες.
- Αργή αναπαραγωγή: Αναπαράγεται στα τέλη του καλοκαιριού, όταν περνούν από τα νησιά τα μικρά μεταναστευτικά πουλιά που κυνηγά.
- Χειμώνας: Ξεχειμωνιάζει στη Μαδαγασκάρη, με διαδρομή μέσα από την Αφρική που φτάνει έως τα 9.000 χιλιόμετρα.
- Πρώτη προστασία: Η επιστημονική ονομασία τιμά μια ηγεμόνα της Σαρδηνίας, την πρώτη που προστάτευσε φωλιές γερακιών, το 1392.
- Ακατοίκητα: Μαζί με τα Θειωρυχεία, τα Γλαρονήσια καταγράφονται ως τόποι της Μήλου χωρίς κατοίκους.
Η φύση της Μήλου δεν περιορίζεται στις πέτρινες στήλες που υψώνονται στα Γλαρονήσια. Στα δυτικά, η πιο άγρια πλευρά του νησιού έχει επίσημη προστασία. Ο μαυροπετρίτης, η μεσογειακή φώκια και η Αχιβαδόλιμνη δείχνουν γιατί αυτή η φροντίδα έχει τόση αξία.
Πώς μένει κανείς ασφαλής γύρω από τα Γλαρονήσια;
Γύρω από τα Γλαρονήσια η ασφάλεια ξεκινά από τον καιρό. Ο βοριάς σηκώνει κύμα στη βόρεια ακτή, οι βράχοι έχουν γωνίες και ο ήλιος καίει. Ο σεβασμός σημαίνει ήσυχη στάση κοντά στα πουλιά και καθόλου σκουπίδια στη θάλασσα ή στα βράχια.
Τα Γλαρονήσια στέκονται στα βόρεια της Μήλου, σε ακτή που κοιτάζει προς τον βοριά. Το καλοκαίρι φυσά συχνά το μελτέμι, ένας ξηρός και δυνατός άνεμος που έρχεται από τον βορρά. Όταν δυναμώνει, το κύμα σπάει με ορμή πάνω στις κολόνες και το μικρό σκάφος κουνιέται έντονα.
Όταν φυσά μελτέμι, ο ουρανός μένει τις περισσότερες φορές καθαρός και ο ήλιος καίει χωρίς σύννεφα. Η κατεύθυνσή του αλλάζει από βορειοανατολική ως βορειοδυτική, ανάλογα με το σχήμα της στεριάς γύρω. Γι’ αυτό το κύμα δεν χτυπά τις κολόνες πάντα από την ίδια ακριβώς πλευρά.
Πολλοί ιστιοπλόοι αναψυχής προτιμούν το μελτέμι, γιατί δίνει σταθερό αέρα στα πανιά. Το ίδιο σταθερό φύσημα όμως γίνεται επικίνδυνο για μικρά σκάφη κοντά στα Γλαρονήσια. Η λέξη «μελτέμι» συνδέεται, κατά μία άποψη, με το ιταλικό «mal tempo», που σημαίνει κακός καιρός.
Οι κολόνες είναι πρίσματα, δηλαδή πέτρινοι στύλοι με ίσιες πλευρές και γωνίες στις άκρες. Ένα σκάφος που πλησιάζει πολύ στα Γλαρονήσια μπορεί να χτυπήσει πάνω στην πέτρα όταν έχει κύμα. Ο κολυμβητής χρειάζεται κι αυτός απόσταση, γιατί το νερό τον σπρώχνει προς τα βράχια.
Οι βοριάδες του καλοκαιριού μαλακώνουν τη ζέστη, όμως ο ήλιος συνεχίζει να καίει πάνω στο σκάφος. Η δροσιά του αέρα κρύβει το κάψιμο, που συχνά φαίνεται στο δέρμα μόνο το βράδυ. Για κάθε βόλτα στη βόρεια ακτή αξίζει να υπάρχουν στο σακίδιο αντηλιακό, καπέλο, γυαλιά ηλίου και νερό.
Αν κάθονται πουλιά πάνω στις κολόνες, το σκάφος κρατά απόσταση και χαμηλώνει τη φασαρία. Κανείς δεν τα κυνηγά, δεν τους πετά φαγητό και δεν πλησιάζει τις φωλιές τους. Η ησυχία αφήνει τα πουλιά να ξεκουράζονται και να βρίσκουν τροφή χωρίς φόβο.
Ό,τι μπαίνει στο σκάφος γυρίζει πίσω στο λιμάνι: μπουκάλια, σακούλες, καλαμάκια και περιτυλίγματα. Ένα πλαστικό καπάκι στο νερό δεν χάνεται, απλώς ταξιδεύει μέχρι την επόμενη ακτή. Λίγη προσοχή από κάθε επιβάτη κρατά καθαρή τη θάλασσα και τα βράχια γύρω από τις κολόνες.
- Χωρίς προειδοποίηση: Το μελτέμι μπορεί να σηκωθεί με καθαρό ουρανό, χωρίς κανένα σημάδι από πριν.
- Διάρκεια: Ο άνεμος συχνά πέφτει τη νύχτα, αλλά κάποτε φυσά για μέρες χωρίς διακοπή.
- Ναυτικοί: Ο σταθερός καλοκαιρινός βοριάς θεωρείται επικίνδυνος για όσους ταξιδεύουν στη θάλασσα με σκάφος.
- Κάθε χρόνο: Το παλιό όνομα «ετησίες» βγαίνει από τη λέξη «έτος», γιατί ο άνεμος επιστρέφει κάθε καλοκαίρι.
- Χωρίς κατοίκους: Οι νησίδες είναι ακατοίκητες, οπότε ο επισκέπτης φέρνει μαζί του ό,τι χρειάζεται.
Τα Γλαρονήσια σχηματίστηκαν πριν από εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια και δεν ξαναγίνονται ποτέ. Μια καθαρή θάλασσα και ήσυχα βράχια είναι το καλύτερο δώρο για κάθε επόμενο επισκέπτη. Η συνταγή μένει απλή: σεβασμός στον καιρό, απόσταση από τα πουλιά, τίποτα πίσω στο νερό.
Τι ρωτούν συχνά όσοι ταξιδεύουν στα Γλαρονήσια;
Για τα Γλαρονήσια οι ερωτήσεις των ταξιδιωτών μοιάζουν πολύ μεταξύ τους. Θέλουν να μάθουν τι είναι, πού βρίσκονται και πώς φτάνει κανείς εκεί. Ρωτούν ακόμη για το σχήμα των βράχων, το κολύμπι κοντά τους και την πιο ήρεμη θάλασσα.
Τι είναι τα Γλαρονήσια;
Πρόκειται για ένα μικρό σύμπλεγμα, δηλαδή μια ομάδα, από βραχώδεις και ακατοίκητες νησίδες στα νερά των Κυκλάδων. Ο βράχος τους λέγεται ανδεσίτης και είναι ηφαιστειακό πέτρωμα, που σχηματίστηκε όταν κρύωσε η λάβα. Πάνω τους στέκονται χιλιάδες πέτρινοι στύλοι, πεντάγωνοι ή εξάγωνοι, σαν μολύβια στη σειρά.
Πού βρίσκονται τα Γλαρονήσια;
Οι νησίδες υψώνονται μέσα στο Αιγαίο, μπροστά στη βόρεια ακτή της Μήλου, στις δυτικές Κυκλάδες. Απέναντί τους, πάνω στη στεριά, βρίσκονται δύο οικισμοί δίπλα στη θάλασσα, η Πάχαινα και ο Άγιος Γεράσιμος. Ανήκουν στην τοπική κοινότητα Τριοβασάλου του Δήμου Μήλου, και ο χάρτης της Μήλου δείχνει το σημείο τους.
Πώς φτάνει κανείς στα Γλαρονήσια;
Οι νησίδες δεν ενώνονται με τη στεριά, οπότε ο δρόμος περνά μόνο από τη θάλασσα. Τουριστικά σκάφη πλέουν ως τις νησίδες ξεκινώντας από τον Αδάμαντα, το βασικό λιμάνι της Μήλου. Γενικά, τα περισσότερα σκάφη για μονοήμερες κρουαζιέρες στη Μήλο φεύγουν από τον Αδάμαντα και τα Πολλώνια.
Στις θαλάσσιες εκδρομές της Μήλου βγαίνουν καΐκια, μηχανοκίνητα σκάφη και ιστιοπλοϊκά, που κινούνται με πανιά. Οι βόλτες αυτές πηγαίνουν και σε ακρογιαλιές όπου δρόμος από τη στεριά δεν φτάνει. Στις ίδιες διαδρομές ο επισκέπτης μπαίνει σε κρυφές σπηλιές και κολυμπά σε καθαρά νερά.
Γιατί οι βράχοι έχουν σχήμα κολόνας;
Όταν η καυτή λάβα κρυώνει, η πέτρα μαζεύεται σιγά σιγά και σκίζεται σε πολλές ρωγμές. Οι ρωγμές ενώνονται σε δίχτυ από πολύγωνα, δηλαδή σχήματα με πολλές πλευρές, και κατεβαίνουν βαθιά μέσα στον βράχο. Στα Γλαρονήσια αυτό έγινε πριν από 800 με 700 χιλιάδες χρόνια και άφησε χιλιάδες όρθιες κολόνες.
Η ίδια διαδικασία φτιάχνει κολόνες σε πολλά μέρη του κόσμου, με τρεις έως οκτώ πλευρές. Οι κολόνες με έξι πλευρές είναι οι πιο συνηθισμένες από όλες. Στα Γλαρονήσια η διαγώνιος, δηλαδή η απόσταση από γωνία σε απέναντι γωνία, είναι 20 με 30 εκατοστά.
Μπορεί κανείς να βγει στις νησίδες ή να κολυμπήσει κοντά;
Στις νησίδες υπάρχει πλέον και αναρριχητικό πεδίο, δηλαδή ένα σημείο για σκαρφάλωμα πάνω στον βράχο. Αυτό αφορά έμπειρους αναρριχητές με σωστό εξοπλισμό, όχι κάθε επισκέπτη που φτάνει εκεί με ένα σκάφος. Το κολύμπι κοντά στις κολόνες είναι ασφαλές μόνο σε ήρεμη θάλασσα, και η απόφαση ανήκει στο πλήρωμα.
Πότε είναι πιο ήρεμη η θάλασσα γύρω από τα Γλαρονήσια;
Το καλοκαίρι φέρνει το μελτέμι, τους δυνατούς βοριάδες του Αιγαίου, που σηκώνουν κύμα στη βόρεια ακτή. Ο άνεμος αυτός κορυφώνεται μετά το μεσημέρι και συχνά ησυχάζει όταν πέφτει η νύχτα. Γι’ αυτό το πρωί η θάλασσα είναι συνήθως πιο ήπια, και οι μέρες χωρίς μελτέμι ταιριάζουν καλύτερα.
Τον άνεμο τον προκαλεί κυρίως ένα βαθύ βαρομετρικό χαμηλό πάνω από τη νοτιοδυτική Ασία. Φυσά περιοδικά, κάθε χρόνο, από τα τέλη της άνοιξης ως τις αρχές του φθινοπώρου. Έξω από αυτό το διάστημα, τα Γλαρονήσια δεν δέχονται τα καλοκαιρινά μελτέμια.