Η διαδρομή Νο 02 καλύπτει απόσταση 5,9 χλμ. και ολοκληρώνεται σε 3 ώρες. Αρχικά, συναντάμε τις κατακόμβες όπου και ξεναγούμαστε στις στοές του μνημείου. Στη συνέχεια κατηφορίζοντας, βλέπουμε την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής και μετά, τον παραδοσιακό οικισμό Κλήμα. Εκεί κάνουμε ένα μικρό διάλειμμα στο Κίτρινο Σύρμα, ένα μαγαζάκι με χειροποίητα κοσμήματα και κατασκευές. Συνεχίζοντας το περπάτημα ανηφορίζουμε και βλέπουμε το Αρχαίο Θέατρο, το Βαπτιστήριο και την εκκλησία του Προφήτη Ηλία όπου κάνουμε ένα δεύτερο διάλειμμα βλέποντας τη θέα. Μετά, κατηφορίζοντας συναντάμε την Τραμυθιά και την εκκλησία του Αγίου Νικολάου όπου και κάνουμε το τρίτο μας διάλειμμα. Στη συνέχεια προχωράμε και βλέπουμε τον παραδοσιακό οικισμό Αρετή και ανηφορίζουμε προς την Πλάκα την πρωτεύουσα του νησιού, όπου κάνουμε ένα τελευταίο διάλειμμα στα Μάρμαρα. Μετά, κατηφορίζουμε προς την πίσω Πλάκα και συναντάμε το σημείο που βρέθηκε η Αφροδίτη της Μήλου. Τιμή: 30 ευρώ. Συμπεριλαμβάνετε μεταφορά, εξοπλισμός, φαγητό, εισιτήριο κατακομβών, ασφάλεια.
Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος περνά πάνω από τη θέση της αρχαίας πόλης του νησιού. Ξεκινά από τις Κατακόμβες, κατεβαίνει στο ψαροχώρι Κλήμα και ανεβαίνει ως την Πλάκα. Η Μήλος έχει σχήμα πετάλου και σχηματίζει έναν μεγάλο κόλπο. Η αρχαία πόλη χτίστηκε στην ανατολική πλευρά της στενής εισόδου του κόλπου. Κατοικήθηκε χωρίς διακοπή από τον 9ο/8ο αιώνα π.Χ. ως τον 6ο/7ο αιώνα μ.Χ. Η Πλάκα και η Τρυπητή βρίσκονται σε ύψωμα πάνω από τον Αδάμαντα.
Η σελίδα εξηγεί τι συναντά ο πεζοπόρος σε κάθε στάση της διαδρομής. Περιγράφει τις Κατακόμβες, τα σύρματα του Κλήματος, το Αρχαίο Θέατρο και το σημείο όπου βρέθηκε η Αφροδίτη της Μήλου. Ακολουθούν η Τρυπητή, η Πλάκα και το Κάστρο. Υπάρχει και σύγκριση ανάμεσα στο περπάτημα, τις ξεναγήσεις και τα σκάφη. Για την πεζοπορία Κλήμα Μήλος παρουσιάζονται επίσης οργανωμένες εκδρομές που κλείνονται online. Ένα τμήμα αφορά την εποχή και τον εξοπλισμό, και ακολουθούν συχνές ερωτήσεις.
Πώς είναι η πεζοπορία Κλήμα Μήλος από τις Κατακόμβες ως την Πλάκα;
Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος διασχίζει τον λόφο όπου απλωνόταν η αρχαία πόλη της Μήλου. Ξεκινά από τις Κατακόμβες κοντά στην Τρυπητή, κατεβαίνει στη θάλασσα στο Κλήμα και ανεβαίνει στην Πλάκα. Οι αποστάσεις ανάμεσα στα τρία χωριά είναι μικρές, όμως η Πλάκα βρίσκεται 220 μέτρα πάνω από τη θάλασσα.
Η αρχαία Μήλος ιδρύθηκε από Δωριείς της Λακωνίας, στις αρχές της 1ης χιλιετίας π.Χ. Η πόλη βρισκόταν πιο κοντά στην είσοδο του λιμανιού από τον Αδάμαντα. Τα ερείπιά της απλώνονται στους λόφους του Πυργιάντε και του Προφήτη Ηλία. Φτάνουν επίσης στις κοιλάδες της Τραμυθιάς και του Κλήματος. Οι αρχαιολόγοι τοποθετούν την αγορά στο πλάτωμα ανάμεσα στους δύο λόφους. Τμήματα των τειχών φαίνονται σε πολλά σημεία και κάποια στέκουν ακόμη σε μεγάλο ύψος. Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος κινείται μέσα σε αυτό το τοπίο.
Το 416 π.Χ., μετά από πολιορκία, οι Αθηναίοι κατέστρεψαν την πόλη και εγκατέστησαν εκεί δικούς τους κληρούχους. Όσοι κάτοικοι επέζησαν γύρισαν στις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ. Μετά την τελική εγκατάλειψη, η πόλη και το λιμάνι της δεν κατοικήθηκαν ξανά. Το Κάστρο χτίστηκε στα μέσα του 13ου ή στις αρχές του 14ου αιώνα. Η Πλάκα και η Τρυπητή ιδρύθηκαν στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, έξω από τα αρχαία τείχη. Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος περνά έτσι από τα ερείπια στους νεότερους οικισμούς.
Οι αποστάσεις ανάμεσα στους σταθμούς είναι μικρές. Η Τρυπητή είναι σχεδόν ενωμένη με την Πλάκα. Από την Τρυπητή, οι Κατακόμβες και το Αρχαίο Θέατρο φτάνονται και με τα πόδια. Λίγο μετά το πάρκινγκ των Κατακομβών, ένας χωματόδρομος 400 μέτρων καταλήγει μπροστά στο θέατρο. Το Κλήμα βρίσκεται στην είσοδο του όρμου της Μήλου, κάτω από την Τρυπητή. Το χωριό είναι παραθαλάσσιο, ενώ η Τρυπητή βρίσκεται σε υψόμετρο 150 μέτρων. Έτσι η πεζοπορία Κλήμα Μήλος έχει έντονη ανηφόρα στην άνοδο από τη θάλασσα.
Η θέα στον κόλπο συνοδεύει όλη την πεζοπορία Κλήμα Μήλος. Ο κόλπος της Μήλου είναι ένα από τα μεγαλύτερα φυσικά λιμάνια της Ελλάδας. Η Τρυπητή έχει πανοραμική θέα στον κόλπο του Αδάμαντα. Η Πλάκα κοιτάζει προς τον κόλπο της Μήλου. Από το Κάστρο της Πλάκας φαίνονται ο κόλπος και γειτονικά νησιά των Κυκλάδων. Στην Τραμυθιά, ένα σηματοδοτημένο μονοπάτι 850 μέτρων κατεβαίνει ως την ακτή και το εκκλησάκι του Αγίου Νικολάου. Μια παράκαμψη 150 μέτρων ανεβαίνει στο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία, με θέα σε όλη την περιοχή.
- Παραδοσιακοί οικισμοί: Η Τρυπητή, το Κλήμα και η Πλάκα χαρακτηρίστηκαν παραδοσιακοί οικισμοί το 1978.
- Αδάμαντας και πεζοπορία Κλήμα Μήλος: Το Κλήμα απέχει 6 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα, το κύριο λιμάνι του νησιού.
- Αρχαίο λιμάνι: Ο όρμος του Κλήματος ήταν το λιμάνι της πόλης και σήμερα σκεπάζεται σε μεγάλο μέρος από προσχώσεις.
- Μωσαϊκό: Η Βρετανική Σχολή Αθηνών ανέσκαψε το 1896 στην πλαγιά ένα κτίσμα με σπουδαίο μωσαϊκό.
- Πλάκα χωρίς αυτοκίνητα: Η κυκλοφορία αυτοκινήτων απαγορεύεται μέσα στον οικισμό, που έχει στενά πλακόστρωτα σοκάκια.
Τα ερείπια της αρχαίας πόλης έγιναν για αιώνες πηγή οικοδομικού υλικού. Σπίτια και εκκλησίες χτίστηκαν με τις πέτρες τους, ενώ τα μάρμαρα έγιναν ασβέστης. Υπόγειοι ταφικοί θάλαμοι μετατράπηκαν σε στάβλους, κελάρια και αποθήκες. Γύρω από την Τρυπητή, σπηλιές στον πορώδη βράχο χρησιμεύουν ακόμη ως αποθήκες και στάβλοι. Μεγάλο μέρος της περιοχής έγινε χωράφια και βοσκοτόπια, και από εκεί περνά η πεζοπορία Κλήμα Μήλος. Άλλες πεζοπορικές διαδρομές στη Μήλο συγκεντρώνονται σε ξεχωριστή σελίδα.
Τι βλέπει η πεζοπορία Κλήμα Μήλος στις Κατακόμβες;
Στις Κατακόμβες η πεζοπορία Κλήμα Μήλος συναντά το υπόγειο νεκροταφείο των πρώτων χριστιανών του νησιού. Αίθουσες και διάδρομοι είναι λαξευμένοι στον μαλακό ηφαιστειακό τόφφο, νοτιοδυτικά της Τρυπητής. Οι στοές έχουν συνολικό μήκος περίπου 200 μέτρα, με τάφους στους τοίχους και στο δάπεδο.
Οι Κατακόμβες βρίσκονται στην πλαγιά ενός λόφου, μέσα στην ευρύτερη περιοχή της αρχαίας πόλης. Είναι σκαμμένες σε σπηλιές, 150 μέτρα πάνω από τη θάλασσα. Αποτελούν το μεγαλύτερο υπόγειο νεκροταφείο έξω από τα τείχη της πόλης. Η χρήση τους κράτησε από τα μέσα του 1ου ως τον 7ο αιώνα μ.Χ. Οι ντόπιοι τις ονόμαζαν «Ελληνική Σπηλιά». Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος αρχίζει εκεί όπου ο κατηφορικός τσιμεντόδρομος από την Τρυπητή σταματά σε πάρκινγκ, μετά από 700 μέτρα. Από εκεί ένα μονοπάτι περνά ανάμεσα σε αιωνόβιες ελιές.
Οι τάφοι είχαν συληθεί πριν από την επίσκεψη του Γερμανού αρχαιολόγου Λούντβιχ Ρος το 1844. Ο Ρος υπολόγισε από 1.500 έως 2.000 τάφους. Ο Γάλλος Σαρλ Μπαγιέ ήρθε το 1878 και ο Γεώργιος Λαμπάκης το 1907. Τη συστηματική έρευνα έκανε ο Γεώργιος Σωτηρίου το 1928. Εκείνος θεώρησε ότι υπήρχαν τρεις χωριστές κατακόμβες, η Α, η Β και η Γ. Η ανασκαφή του 2007–2009 έδειξε ότι οι αίθουσες Α και Β ενώνονταν με εγκάρσιο διάδρομο. Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος περνά λοιπόν από ένα ενιαίο υπόγειο σύμπλεγμα.
Οι στοές έχουν πλάτος από 1 έως 5 μέτρα και ύψος από 1,6 έως 2,5 μέτρα. Στην πεζοπορία Κλήμα Μήλος ο επισκέπτης βλέπει δύο τύπους τάφων στους τοίχους. Τα αρκοσόλια είναι τοξωτοί τάφοι, ενώ τα loculi είναι οριζόντιοι. Στο δάπεδο ανοίγονται λακκοειδείς τάφοι. Όλοι οι τάφοι σκεπάζονταν με ανισομεγέθεις πλάκες. Σήμερα σώζονται 126 αρκοσόλια στα τοιχώματα των στοών. Μερικά έχουν κόγχη για κτερίσματα και λυχνάρια, και σε λίγες περιπτώσεις για ταφή βρεφών. Ο Ρος και ο Μπαγιέ σημείωσαν τύμπανα βαμμένα μπλε και στεφάνες με κόκκινο χρώμα.
Η σημερινή είσοδος βρίσκεται στην αίθουσα της Κατακόμβης Β. Ο επισκέπτης κινείται εκεί πάνω σε ξύλινη πλατφόρμα. Στη δεξιά πλευρά σώζεται το μόνο ακέραιο διώροφο αρκοσόλιο. Δίπλα φαίνονται κομμάτια της επιγραφής «των Πρεσβυτέρων», με κόκκινα κεφαλαία γράμματα. Στο μέσο της αίθουσας στέκεται ο «τάφος του μάρτυρα», σε σχήμα σαρκοφάγου. Πιστεύεται ότι οι πρώτοι χριστιανοί τον χρησιμοποιούσαν ως Αγία Τράπεζα. Πάνω του υπήρχε κάποτε κιβώριο, όπως δείχνουν ίχνη που βρήκε ο Σωτηρίου. Αυτή η αίθουσα είναι το κέντρο της στάσης για την πεζοπορία Κλήμα Μήλος.
- Ιερό νησί: Η Ιερά Σύνοδος ανακήρυξε το 2009 τη Μήλο ιερό νησί εξαιτίας των Κατακομβών.
- Ευρήματα: Οι τάφοι έδωσαν ένα μετάλλινο δαχτυλίδι, γυάλινα μυροδοχεία, γυάλινες χάντρες και χάλκινα καρφιά.
- Νεκρόδειπνα: Οστά ζώων και ψαριών και μαγειρικά σκεύη δείχνουν γεύματα στη μνήμη των νεκρών.
- Άνθη και πουλιά: Σε δύο αρκοσόλια σώζεται παράσταση με άνθη, δύο πουλιά και το χριστόγραμμα.
- Παναγία Φανερωμένη στην πεζοπορία Κλήμα Μήλος: Το εκκλησάκι στον δρόμο για τις Κατακόμβες έχει μέσα δύο τάφους με καμάρες.
Η ανασκαφή του 2007–2009 βρήκε δύο κτιστούς τάφους, μία μαρμάρινη σαρκοφάγο και 33 λακκοειδείς τάφους. Οι περισσότεροι ήταν συλημένοι ή διαταραγμένοι. Σήμερα κανένας λακκοειδής τάφος δεν φαίνεται, γιατί καλύφθηκαν για λόγους προστασίας. Η Κατακόμβη Γ και ένας οικογενειακός νεκρικός θάλαμος δεν είναι επισκέψιμα. Η ιστορία και οι επιγραφές του μνημείου αναλύονται στη σελίδα για τις Κατακόμβες της Μήλου. Από το πάρκινγκ, η πεζοπορία Κλήμα Μήλος συνεχίζει προς το θέατρο και το Κλήμα.
Γιατί η πεζοπορία Κλήμα Μήλος σταματά στα σύρματα;
Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος σταματά στα σύρματα, γιατί εκεί η διαδρομή φτάνει στο νερό του όρμου της Μήλου. Τα σύρματα είναι διώροφα σπίτια ψαράδων, χτισμένα στις φυσικές κοιλότητες του βράχου. Η βάρκα έμενε κάτω τον χειμώνα και η οικογένεια ζούσε από πάνω, πίσω από πόρτες σε έντονα χρώματα.
Το Κλήμα βρίσκεται στην είσοδο του όρμου της Μήλου, ακριβώς κάτω από το χωριό Τρυπητή. Απέχει 6 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα, το κύριο λιμάνι του νησιού. Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος κατεβαίνει ως εδώ μέσα από την περιοχή της αρχαίας πόλης. Τα ερείπια αυτής της πόλης απλώνονται από την πλαγιά των Κατακομβών μέχρι το παραθαλάσσιο χωριό. Το Κλήμα έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός από το 1978. Η απογραφή του 2011 μέτρησε 13 κατοίκους, ενώ η απογραφή του 2021 μόλις 8. Σήμερα είναι ένα παραδοσιακό ψαροχώρι με ελάχιστους κατοίκους και πολύχρωμα δίπατα σπίτια.
Τα σπίτια των ψαράδων στο Κλήμα είναι γνωστά με το όνομα «σύρματα». Είναι συνήθως διώροφα κτίρια, χτισμένα μέσα στις φυσικές κοιλότητες των βράχων. Στην ουσία είναι παραθαλάσσιες υπόσκαφες κατοικίες των ψαράδων. Στο ισόγειο φυλασσόταν η βάρκα του ψαρά όσο κρατούσε ο χειμώνας. Στον πάνω όροφο ζούσε ο ψαράς μαζί με όλη την οικογένειά του. Οι πόρτες και τα παράθυρα είναι βαμμένα με έντονα χρώματα. Τέτοια ψαροχώρια χτίστηκαν σε μικρούς κολπίσκους και σκάφτηκαν σε μαλακό βράχο. Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος περνά μπροστά από τις βαμμένες πόρτες και τα ισόγεια των βαρκών.
Ο όρμος μπροστά στα σύρματα ήταν κάποτε το λιμάνι της αρχαίας Μήλου. Σήμερα μεγάλο μέρος του έχει καλυφθεί από τις προσχώσεις της κοιλάδας και έχει βυθιστεί στη θάλασσα. Ο ιστότοπος του Δήμου τον αναφέρει ως το πρώτο λιμάνι του νησιού. Πλέον τα σύρματα των ψαράδων ορίζουν την ακτογραμμή σε αυτόν τον αρχαίο όρμο. Τα σύρματα αρχικά προστάτευαν τις βάρκες από τον χειμώνα και την κακοκαιρία. Αργότερα μετατράπηκαν σε ψαράδικα σπίτια και σε καλοκαιρινές κατοικίες. Έτσι η πεζοπορία Κλήμα Μήλος συναντά στην ίδια ακτή ένα αρχαίο λιμάνι και ένα νεότερο ψαροχώρι.
Ο οικισμός έγινε διάσημος για αυτά τα διώροφα σπίτια των ψαράδων στην ακτή. Ο τουριστικός ιστότοπος του Δήμου Μήλου τα προτείνει ως φόντο για φωτογραφίες. Στο κάδρο μπαίνουν τα πολύχρωμα πορτοπαράθυρα και οι γάτες που ξαπλώνουν αμέριμνες στον ήλιο. Σήμερα τα περισσότερα σύρματα νοικιάζονται σε επισκέπτες ως τουριστικά καταλύματα. Στο χωριό λειτουργούν επίσης χώροι εστίασης για όσους περνούν. Το Κλήμα ανήκει στους κύριους παραδοσιακούς οικισμούς της Μήλου, που είναι μικρά ψαρολίμανια. Για αυτούς τους λόγους η πεζοπορία Κλήμα Μήλος κάνει εδώ στάση, πριν από την ανηφόρα προς το αρχαίο θέατρο.
- Εκκλησία μέσα σε σπήλαιο του χωριού: Στην πεζοπορία Κλήμα Μήλος αξίζει μια στάση στον σπηλαιώδη ναό της Αγίας Παρασκευής, μέσα στον ίδιο τον οικισμό.
- Κολύμπι στην ακτή του ίδιου χωριού: Κατά την πεζοπορία Κλήμα Μήλος, η παραλία του χωριού και η κοντινή παραλία Σχινωπή είναι κατάλληλες για κολύμπι.
- Σύρματα και σε άλλα ψαροχώρια της Μήλου: Σύρματα έχουν επίσης τα Μανδράκια, ο Φυροπόταμος, η Αρετή, ο Άγιος Κωνσταντίνος, το Φουρκοβούνι και ο Εμπούριος.
- Διοικητική θέση του οικισμού στο νησί: Το Κλήμα ανήκει στην Κοινότητα Τρυπητής της Δημοτικής Ενότητας Μήλου, μαζί με τη Σχινωπή και το Παλιοχώρι.
- Ένα αρχαίο λιμάνι που ερήμωσε οριστικά: Η αρχαία πόλη και το λιμάνι της στο Κλήμα δεν κατοικήθηκαν ποτέ ξανά μετά την εγκατάλειψή τους.
Από τα σύρματα, η πεζοπορία Κλήμα Μήλος γυρίζει την πλάτη στη θάλασσα και αρχίζει την ανηφόρα της. Το επόμενο σημείο είναι το αρχαίο θέατρο, που στέκει στην πλαγιά πάνω από τον παραθαλάσσιο οικισμό. Η αρχαία πόλη βρισκόταν πιο κοντά στην είσοδο του λιμανιού από τον σημερινό Αδάμαντα. Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος περνά έτσι από το πρώτο λιμάνι του νησιού στα μνημεία της αρχαίας πόλης. Όποιος θέλει να δει την ακτή σε μονοήμερη κρουαζιέρα κρατά αυτή την επιλογή για άλλη μέρα.
Τι αρχαία βλέπει η πεζοπορία Κλήμα Μήλος στο Αρχαίο Θέατρο;
Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος βλέπει στο Αρχαίο Θέατρο μαρμάρινα εδώλια της ρωμαϊκής περιόδου, χωρισμένα σε επτά κερκίδες. Το θέατρο στέκει στην πλαγιά ανάμεσα στην Τρυπητή και στο Κλήμα, με θέα τον κόλπο της Μήλου. Το μνημείο ακουμπά στα ισχυρά τείχη της αρχαίας πόλης, στο ανατολικό τους σκέλος.
Το θέατρο βρίσκεται στην πλαγιά του λόφου όπου απλωνόταν η αρχαία πόλη της Μήλου. Η θέση του είναι ανάμεσα στους οικισμούς Τρυπητή και Κλήμα, πάνω από το ψαροχώρι. Από τα εδώλια η θέα ανοίγει προς τον κόλπο της Μήλου και το λιμάνι. Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος ανεβαίνει εδώ από τα σύρματα του ψαροχωριού. Ένας χωματόδρομος από το πλάτωμα των Κατακομβών τελειώνει ακριβώς μπροστά στο θέατρο. Ο χώρος έχει πολύ καλή ακουστική, σύμφωνα με τον ιστότοπο του Δήμου. Για τον λόγο αυτό το μνημείο φιλοξενεί συχνά θεατρικές παραστάσεις και μουσικές εκδηλώσεις.
Το θέατρο χτίστηκε στη ρωμαϊκή περίοδο, νότια από το πλάτωμα που ταυτίζεται με την αγορά της πόλης. Το πεταλόσχημο κοίλο πατά κυρίως στο φυσικό πρανές από ηφαιστειογενή τόφο. Τα άκρα του πατούν σε επιχώσεις, που στηρίζονται σε αναλήμματα από πυριγενείς λιθόπλινθους. Το ανασκαμμένο τμήμα χωρά περίπου 800 θεατές και εκτιμάται στο 1/10 του συνολικού θεάτρου. Στην πεζοπορία Κλήμα Μήλος φαίνεται μόνο το κάτω μέρος. Οκτώ μαρμάρινες κλίμακες χωρίζουν το κάτω μέρος σε επτά κερκίδες. Στη δυτική πλευρά σώζεται είσοδος με μαρμάρινες παραστάδες, από όπου οι θεατές έφταναν στο κοίλο.
Η ορχήστρα είναι λίγο μεγαλύτερη από ημικύκλιο και βρίσκεται 1,60 μέτρα κάτω από την πρώτη σειρά εδωλίων. Το βάθος αυτό την έκανε κατάλληλη αρένα για μονομαχίες και θηριομαχίες. Όποιος κάνει την πεζοπορία Κλήμα Μήλος βλέπει από ψηλά αυτή την αρένα. Το προσκήνιο υψωνόταν περίπου 2,50 μέτρα από το δάπεδο της ορχήστρας. Είχε τρία ανοίγματα με μαρμάρινα περίθυρα, από τα οποία σώζεται το δυτικό. Επιγραφές χαραγμένες σε εδώλια σημειώνουν τους τόπους «νεανίσκων», «υμνωδών» και «βουλευτών». Μετά τις ανασκαφές του 1994 βρέθηκε στον χώρο ένα ακέφαλο άγαλμα τύπου «Μικρής Ηρακλειώτισσας».
Τη θέση του θεάτρου αναγνώρισε πρώτος το 1735 ο ιησουίτης μοναχός Nicolas Sarrabat. Βρήκε τρεις σειρές μαρμάρινων καθισμάτων, αφού άνοιξε τρύπες γύρω από το κοίλο. Το 1816 και 1817 έκανε ανασκαφές ο Γερμανός αρχιτέκτονας Carl Haller von Hallerstein. Αγόρασε το θέατρο για τον Λουδοβίκο Α΄, μετέπειτα βασιλιά της Βαυαρίας. Ο Λουδοβίκος ήρθε στη Μήλο το 1836 και δώρισε το μνημείο στον γιο του Όθωνα. Η Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων έκανε ανασκαφές το 1990-1995 και το 2010-2015. Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος βλέπει το θέατρο όπως αναστηλώθηκε και άνοιξε στις 9 Ιουλίου 2016.
- Τα ορατά τείχη της αρχαίας πόλης: Στην πεζοπορία Κλήμα Μήλος, τμήματα των αρχαίων τειχών φαίνονται σε πολλά σημεία και κάποια στέκουν ακόμη ψηλά.
- Δύο λόφοι μέσα στα αρχαία τείχη: Τα τείχη περιέκλειαν τους λόφους του Πυργιάντε και του Προφήτη Ηλία, με την αγορά στο πλάτωμα ανάμεσά τους.
- Ίδρυση της πόλης από Δωριείς της Λακωνίας: Οι Δωριείς έχτισαν την αρχαία Μήλο σε στρατηγική θέση, στην ανατολική πλευρά της στενής εισόδου του κόλπου.
- Ο αφανισμός της πόλης το 416 π.Χ.: Οι Αθηναίοι εγκατέστησαν κληρούχους, ώσπου οι επιζώντες κάτοικοι γύρισαν στις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ.
- Αναστήλωση του κοίλου και του προσκηνίου: Το έργο «Ανάδειξη αρχαίου θεάτρου Μήλου» αποκατέστησε τον τοίχο του προσκηνίου και πρόσθεσε νέα μαρμάρινα μέλη στο κοίλο.
Το θέατρο σταμάτησε να λειτουργεί τον 4ο αιώνα μ.Χ. Οι χώροι του όμως έγιναν κατοικίες και εργαστήρια έως τις αρχές του 7ου αιώνα μ.Χ. Ακόμη και εγκαταλειμμένο, έδινε οικοδομικό υλικό στους κατοίκους του νησιού. Λείψανα ενός ελληνιστικού νεκροταφείου σώζονται στον βράχο του προσκηνίου και στο δυτικό άκρο της ορχήστρας. Από εκεί, η πεζοπορία Κλήμα Μήλος συνεχίζει ανηφορικά προς την Τρυπητή και την Πλάκα. Περισσότερα μνημεία, πέρα από αυτή τη διαδρομή, συγκεντρώνει η σελίδα για τα αξιοθέατα της Μήλου.
Πού βρέθηκε η Αφροδίτη στην πεζοπορία Κλήμα Μήλος;
Στην πεζοπορία Κλήμα Μήλος το σημείο της ανακάλυψης βρίσκεται λίγο κάτω από το πλάτωμα των Κατακομβών, πριν από το αρχαίο θέατρο. Εκεί ένας ντόπιος αγρότης βρήκε το άγαλμα στο χωράφι του, μέσα στα ερείπια της αρχαίας πόλης της Μήλου. Μια πινακίδα δίπλα στον χωματόδρομο σημειώνει σήμερα τη θέση.
Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος αφήνει πίσω της το πλάτωμα στάθμευσης των Κατακομβών. Μετά από περίπου 100 μέτρα, ένας βατός χωματόδρομος στρίβει αριστερά προς τον αρχαιολογικό χώρο. Λίγα μέτρα πιο κάτω, η πεζοπορία Κλήμα Μήλος περνά από πινακίδα που δείχνει το σημείο όπου βρέθηκε η Αφροδίτη της Μήλου. Από εκεί ο χωματόδρομος συνεχίζει περίπου 400 μέτρα ακόμη. Τελειώνει μπροστά στο αρχαίο θέατρο της Μήλου. Το κομμάτι αυτό ανήκει και στη γεωλογική διαδρομή «Νυχιά» του δήμου. Όλη η θέση βρίσκεται μέσα στην αρχαία πόλη, που απλωνόταν στην πλαγιά ανάμεσα στην Τρυπητή και το Κλήμα.
Ο αγρότης αναφέρεται συνήθως ως Γεώργιος Κεντρωτάς, αν και οι πηγές δίνουν και άλλα ονόματα. Την άνοιξη, στις αρχές του 19ου αιώνα, έσκαβε στο πεζούλι του. Έβγαζε πέτρες από αρχαία ερείπια που υπήρχαν εκεί. Λίγο πιο πέρα Γάλλοι αξιωματικοί έκαναν δικές τους ανασκαφές για αρχαία. Όταν ο αγρότης βρήκε πελεκημένο μάρμαρο, έτρεξαν να βοηθήσουν δύο Γάλλοι ναύτες. Ανάμεσα στους Γάλλους βρισκόταν ο νεαρός Ολιβιέ Βουτιέ, αξιωματικός του γαλλικού ναυτικού. Ο Βουτιέ είδε το εύρημα και ενθάρρυνε τον αγρότη να συνεχίσει το σκάψιμο. Το χωράφι του Κεντρωτά είναι σήμερα σταθμός στην πεζοπορία Κλήμα Μήλος.
Το άγαλμα είναι σκαλισμένο σε παριανό μάρμαρο και έχει ύψος 2,02 μέτρα. Χρονολογείται στο τέλος της ελληνιστικής εποχής. Βρέθηκε σε πάνω από έξι χωριστά κομμάτια, με βασικά τον κορμό και τα πόδια. Τα χέρια έλειπαν από την πρώτη στιγμή, όπως δείχνει το σχέδιο που έκανε ο Βουτιέ επί τόπου. Δίπλα στο άγαλμα βγήκαν δύο Ερμές, ενός ηλικιωμένου και ενός νέου, και ένα χέρι που κρατούσε μήλο. Βρέθηκε και επιγραφή με μέρος του ονόματος του γλύπτη από την Αντιόχεια του Μαιάνδρου. Όλα αυτά βγήκαν από το χώμα εκεί που σήμερα περνά η πεζοπορία Κλήμα Μήλος.
Τότε η Μήλος, μαζί με την πλαγιά που διασχίζει σήμερα η πεζοπορία Κλήμα Μήλος, ανήκε ακόμη στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Ο Γάλλος αξιωματικός Ζυλ Ντυμόν ντ’ Ουρβίλ αναγνώρισε τη σημασία του ευρήματος. Έγραψε στον Γάλλο πρέσβη στην Κωνσταντινούπολη, τον μαρκήσιο ντε Ριβιέρ. Στο μεταξύ οι Μηλιοί συμφώνησαν να πουλήσουν το άγαλμα στον Νικόλαο Μουρούζη, δραγουμάνο του οθωμανικού στόλου. Λίγο μετά έφτασε ο υποκόμης ντε Μαρκέλους και πίεσε τους ντόπιους με επιχειρήματα και απειλή βίας. Οι συζητήσεις με τους προεστούς του νησιού κράτησαν δύο μέρες. Τελικά το άγαλμα φορτώθηκε σε γαλλικό πλοίο και όχι στο πλοίο του Μουρούζη.
- Η τελική θέση του αγάλματος: Ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΗ΄ το χάρισε στο Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι, όπου εκτίθεται μέχρι σήμερα.
- Μια έκθεση χωρίς συμπληρώσεις: Αντίθετα με τη συνήθεια της εποχής, το Λούβρο δεν αποκατέστησε το άγαλμα και το έδειξε όπως βρέθηκε.
- Η μόνη φορά εκτός Γαλλίας: Το άγαλμα ταξίδεψε μόνο μία φορά στο εξωτερικό, για έκθεση στο Τόκιο και στο Κιότο της Ιαπωνίας.
- Το χέρι με το μήλο: Νεότερη επιστημονική ανάλυση στηρίζει ότι το μαρμάρινο χέρι που βρέθηκε δίπλα στο άγαλμα ανήκε σε αυτό.
- Άλλα γλυπτά της αρχαίας πόλης: Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος διασχίζει την πλαγιά όπου βρέθηκαν επίσης ο Ασκληπιός και ένας αρχαϊκός Απόλλωνας.
Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος τελειώνει στην Πλάκα, όπου λειτουργεί το Αρχαιολογικό Μουσείο της Μήλου. Το μουσείο στεγάζεται σε νεοκλασικό κτίριο της κεντρικής πλατείας, έργο του Ερνέστου Τσίλλερ. Στην πρώτη αίθουσα, αμέσως μετά την είσοδο, στέκει πιστό αντίγραφο της Αφροδίτης. Το αντίγραφο φτιάχτηκε στα εργαστήρια του Λούβρου και στάλθηκε στο νησί ως δωρεά. Στην ίδια αίθουσα εκτίθενται μεγάλα αγγεία και εργαλεία από οψιανό. Έτσι η πεζοπορία Κλήμα Μήλος δείχνει πρώτα τη θέση της ανακάλυψης και στο τέλος της διαδρομής το αντίγραφο.
Τι είναι η Τρυπητή στην πεζοπορία Κλήμα Μήλος;
Στην πεζοπορία Κλήμα Μήλος η Τρυπητή είναι το χωριό που απλώνεται αμφιθεατρικά πάνω από το Κλήμα και τα ερείπια της αρχαίας πόλης. Είναι παραδοσιακός και καλοδιατηρημένος οικισμός, σχεδόν ενωμένος με την πρωτεύουσα, την Πλάκα. Βρίσκεται σε υψόμετρο 150 μέτρων, κοντά στη θαλάσσια είσοδο του μεγάλου όρμου της Μήλου.
Το όνομα της Τρυπητής προέρχεται από τα ηφαιστειογενή πετρώματα κάτω από τα σπίτια της. Τα πετρώματα είναι μαλακά και μοιάζουν τρυπημένα. Πολλές τρύπες άνοιξαν με τη φυσική διάβρωση. Άλλες τις λάξευσαν άνθρωποι στον βράχο όπου στέκει το χωριό. Τα πετρώματα από τη Νυχιά ως την Τρυπητή είναι τοφίτες από παλαιότερα πυροκλαστικά υλικά. Αλλοιώθηκαν μέσα στη θάλασσα, όπως δείχνουν τα θαλάσσια απολιθώματα που περιέχουν. Η Νυχιά είναι ένα από τα δύο προϊστορικά λατομεία οψιανού της Μήλου. Χάρη στο μαλακό πέτρωμα σκάφτηκαν κοντά στο χωριό οι Κατακόμβες, από όπου ξεκινά η πεζοπορία Κλήμα Μήλος.
Η Τρυπητή χτίστηκε στο δεύτερο μισό του 18ου αιώνα, την ίδια περίοδο με την Πλάκα. Και οι δύο οικισμοί στήθηκαν έξω από τα τείχη της αρχαίας Μήλου. Μετά την Τουρκοκρατία, το χωριό προσαρτήθηκε στον τότε Δήμο Μήλου. Απέχει περίπου 5 χιλιόμετρα βορειοδυτικά από τον Αδάμαντα, το λιμάνι του νησιού. Το Κλήμα βρίσκεται από κάτω, στην είσοδο του όρμου της Μήλου. Η αρχαία πόλη και το θέατρό της απλώνονται στην πλαγιά ανάμεσα στα δύο χωριά. Γι’ αυτό η πεζοπορία Κλήμα Μήλος ανεβαίνει από τη θάλασσα στην Τρυπητή μέσα από αρχαία ερείπια.
Στο κέντρο του χωριού δεσπόζει η εκκλησία του Αγίου Νικολάου. Χτίστηκε με πρότυπο τον Άγιο Νικόλαο της Σύρου. Έχει μαρμάρινο τέμπλο και εικονοστάσι του 17ου αιώνα. Οι εικόνες της ανήκουν στην Κρητική Σχολή και στον Εμμανουήλ Σκορδίλη. Στον δρόμο προς τις Κατακόμβες στέκει το εκκλησάκι της Παναγίας της Φανερωμένης. Στο εσωτερικό του έχει δύο τάφους με καμάρες και ίχνη τοιχογραφιών στο ιερό. Από την πεζοπορία Κλήμα Μήλος μια παράκαμψη 150 μέτρων ανεβαίνει στο εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία, στην κορυφή του λόφου. Από εκεί η θέα απλώνεται σε όλη την περιοχή της αρχαίας πόλης.
Στην Τρυπητή σώζονται ανεμόμυλοι που παλιά άλεθαν σιτηρά. Έχουν αναπαλαιωθεί και οι περισσότεροι λειτουργούν σήμερα ως καταλύματα. Από το χωριό η θέα ανοίγει πανοραμικά στον κόλπο του Αδάμαντα. Στο κοντινό Κλιματοβούνι, το παλιό εκκλησάκι της Παναγίας Τουρλιανής ανήκει στην ίδια ενορία. Από εκεί η ματιά φτάνει ως τη δυτική Μήλο και την Αντίμηλο. Ο όρμος του Κλήματος, κάτω από το χωριό, ήταν κάποτε το λιμάνι της αρχαίας πόλης. Σήμερα μεγάλο μέρος του καλύπτεται από προσχώσεις. Μετά την ανηφόρα από το θέατρο, η πεζοπορία Κλήμα Μήλος φτάνει στην Τρυπητή και συνεχίζει προς την Πλάκα.
- Ίδιο υψόμετρο με τις Κατακόμβες: Οι κοντινές Κατακόμβες βρίσκονται σε σπηλιές του ηφαιστειακού τόφφου, 150 μέτρα πάνω από τη θάλασσα.
- Χαρακτηρισμός ως παραδοσιακός οικισμός: Η Τρυπητή και το παραθαλάσσιο Κλήμα από κάτω της χαρακτηρίστηκαν επίσημα παραδοσιακοί οικισμοί την ίδια ακριβώς χρονιά.
- Από την Τρυπητή στις Κατακόμβες: Ένας κατηφορικός τσιμεντόδρομος 700 μέτρων τελειώνει σε πάρκινγκ, απ’ όπου ο πεζός περπατά ανάμεσα σε αιωνόβιες ελιές.
- Χωριά της Κοινότητας Τρυπητής: Στην ίδια κοινότητα ανήκουν επίσης η Αγία Κυριακή, η Ζεφυρία, η Κάναβα, το Κλήμα, το Παλιοχώρι και η Σχινωπή.
- Το τελευταίο κομμάτι ως την Πλάκα: Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος κλείνει με τη διαδρομή Τρυπητή – Πλάκα, που καταγράφεται και ως χωριστό μονοπάτι.
Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος δένει τρεις οικισμούς της ίδιας πλαγιάς. Στην πεζοπορία Κλήμα Μήλος το Κλήμα είναι το χαμηλότερο σημείο, δίπλα στη θάλασσα. Απέχει 6 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα, το κύριο λιμάνι της Μήλου. Η Τρυπητή συνεχίζει σχεδόν χωρίς διακοπή προς την Πλάκα, την πρωτεύουσα του νησιού. Από το χωριό οι Κατακόμβες και το αρχαίο θέατρο απέχουν λίγο και φτάνει κανείς σε αυτά εύκολα με τα πόδια. Περισσότερες ιδέες για δραστηριότητες στη Μήλο συγκεντρώνονται σε χωριστή σελίδα του ιστότοπου.
Τι θέα δίνει η πεζοπορία Κλήμα Μήλος στην Πλάκα και το Κάστρο;
Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος τελειώνει στην Πλάκα, χτισμένη σε υψόμετρο 220 μέτρων πάνω από τον κόλπο της Μήλου. Στην κορυφή του λόφου στέκει το ενετικό Κάστρο του 13ου αιώνα. Από εκεί η θέα απλώνεται στον κόλπο, στο νησί και σε γειτονικά κυκλαδονήσια, ιδίως την ώρα του ηλιοβασιλέματος.
Η Πλάκα είναι η πρωτεύουσα του νησιού και ορίστηκε έδρα του νέου Δήμου Μήλου το 1835. Το επίσημο όνομά της είναι Μήλος, ύστερα από μετονομασία το 1912. Δεν λέγεται Χώρα, γιατί Χώρα ήταν η παλιά πρωτεύουσα, η Ζεφυρία. Το όνομα Πλάκα βγήκε από το επίπεδο έδαφος όπου χτίστηκαν τα πρώτα σπίτια, κάτω από το Κάστρο. Οι κάτοικοι απλώθηκαν εκεί όταν το Κάστρο δεν χωρούσε πια τον πληθυσμό. Για όποιον κάνει την πεζοπορία Κλήμα Μήλος, η Πλάκα είναι ο τελευταίος σταθμός. Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος περνά εδώ από τα αρχαία ερείπια σε έναν ζωντανό οικισμό.
Ο οικισμός έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός από το 1978. Τα σπίτια ακολουθούν την κυκλαδίτικη αρχιτεκτονική, με στενά πλακόστρωτα σοκάκια. Τα σοκάκια χτίστηκαν αρχικά για προστασία από τους πειρατές. Η κυκλοφορία αυτοκινήτων απαγορεύεται μέσα στον οικισμό, επειδή οι δρόμοι στενεύουν ανάμεσα σε τοίχους και κτίρια. Μόνο μοτοσικλέτες και μοτοποδήλατα χωρούν να περάσουν. Στα σοκάκια υπάρχουν μικρά παραδοσιακά μαγαζιά, εστιατόρια και καφετέριες. Μετά την ανηφόρα, ο πεζοπόρος βρίσκει εκεί σκιά, νερό και φαγητό. Στην Πλάκα γυρίστηκε το 2007 η ταινία «Το φιλί της ζωής». Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος καταλήγει λοιπόν σε έναν οικισμό φτιαγμένο για πεζούς.
Στο ψηλότερο σημείο της Πλάκας υψώνεται το Κάστρο. Το έχτισαν οι Ενετοί τον 13ο αιώνα, και η ίδρυσή του τοποθετείται μετά το 1204. Ο βραχώδης λόφος του είναι ηφαιστειακός δόμος από λάβα που στερεοποιήθηκε πριν χυθεί. Το πέτρωμα είναι κυρίως ανδεσίτης, όπως και σε άλλους δόμους του νησιού. Το Κάστρο στέκει πάνω από την αρχαία πόλη, που η πεζοπορία Κλήμα Μήλος διασχίζει πιο νωρίς. Από την κορυφή οι Ενετοί έλεγχαν την κίνηση των πλοίων στον κόλπο του Αδάμαντα. Στο οροπέδιο κάτω από το Κάστρο γεννήθηκε η μεσαιωνική πόλη της Πλάκας. Σήμερα το Κάστρο έχει χαρακτηριστεί αρχαίο μνημείο.
Στην ανάβαση προς το Κάστρο, η πεζοπορία Κλήμα Μήλος περνά από την Υπαπαντή του Χριστού, γνωστή ως Παναγία Θαλασσίτρα. Είναι η προστάτιδα των ναυτικών και η πιο φωτογραφημένη εκκλησία της Μήλου. Ο σημερινός ναός χτίστηκε το 1839, στη θέση ενός μικρότερου μονόκλιτου. Ενσωματώνει ως νότιο κλίτος τη φράγκικη εκκλησία της Παναγίας Ελεούσας. Μέσα φυλάσσονται εικόνες του 17ου αιώνα από τον αγιογράφο Εμμανουήλ Σκορδίλη. Στο υπέρθυρο της δυτικής πόρτας φαίνεται ο θυρεός των Κρίσπι, δουκών της Νάξου. Στην κορυφή στέκει η εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου, η Μέσα Παναγιά. Εκεί η πεζοπορία Κλήμα Μήλος φτάνει στο ψηλότερο σημείο της.
- Αρχαιολογικό Μουσείο: Στεγάζεται από το 1985 σε νεοκλασικό κτίριο του 1870, έργο του Ερνέστου Τσίλλερ, στην κεντρική πλατεία της Πλάκας.
- Συλλογές του μουσείου: Τα εκθέματα καλύπτουν από την ύστερη Νεολιθική ως τη Βυζαντινή περίοδο, με πολλά ευρήματα από τη Φυλακωπή.
- Λαογραφικό Μουσείο: Βρίσκεται πίσω από την Παναγία Κορφιάτισσα, ιδρύθηκε το 1967 και δείχνει ένα αστικό σπίτι του 19ου αιώνα.
- Πολεμικό Μουσείο: Στεγάζεται στους χώρους παλιού καταφυγίου, που κατασκευάστηκε στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
- Γερμανικά οχυρά: Στον πόλεμο οι Γερμανοί έκαναν οχυρωματικά έργα και στο Κάστρο, όπως και στον Τράχηλα και στον Προβατά.
Το ηλιοβασίλεμα από το Κάστρο είναι η πιο γνωστή ώρα στην Πλάκα. Το πλάτωμα της κορυφής γεμίζει κόσμο πριν δύσει ο ήλιος. Όποιος ξεκινά την πεζοπορία Κλήμα Μήλος το απόγευμα φτάνει στο Κάστρο με τη δύση. Για πιο ήσυχη θέα αξίζει μια στάση στην Παναγία Κορφιάτισσα. Ο ναός στέκει σε απότομα βράχια, στη δυτική άκρη της Πλάκας. Η αυλή του είναι στρωμένη με μαρμάρινες ταφόπλακες από την παλιά πόλη. Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος κλείνει με θέα στη θάλασσα από δύο σημεία.
Πεζοπορία Κλήμα Μήλος ή ξενάγηση με όχημα και σκάφος;
Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος δίνει ελεύθερο χρόνο σε κάθε σημείο, αλλά ζητά ανηφόρα και αντοχή στη ζέστη. Οι ξεναγήσεις αρχαιολογίας και πολιτισμού εξηγούν την ιστορία πιο βαθιά. Το όχημα και το ηλεκτρικό ποδήλατο γλιτώνουν κόπο, ενώ το σκάφος δείχνει το Κλήμα και τις ακτές από τη θάλασσα.
Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος κατεβαίνει από τις Κατακόμβες στο Κλήμα και ανεβαίνει ως την Πλάκα, στα 220 μέτρα. Ο πεζός σταματά όπου θέλει, στις Κατακόμβες, στο αρχαίο θέατρο ή στα σύρματα. Δεν ακολουθεί πρόγραμμα ομάδας και δεν βιάζεται να γυρίσει σε όχημα. Η ανηφόρα όμως κουράζει, ιδίως το μεσημέρι του καλοκαιριού. Όποιος διαλέγει την πεζοπορία Κλήμα Μήλος χρειάζεται καλή φυσική κατάσταση και αρκετό νερό. Με μικρά παιδιά η διαδρομή θέλει συχνές στάσεις και σκιά. Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος ταιριάζει σε όσους θέλουν αργό ρυθμό και πολλές στάσεις για φωτογραφίες. Κανείς δεν περιμένει άλλους στις στάσεις.
Οι ξεναγήσεις αρχαιολογίας και πολιτισμού εξηγούν όσα η πεζοπορία Κλήμα Μήλος αφήνει χωρίς ερμηνεία. Η αρχαία πόλη της Μήλου απλωνόταν στην πλαγιά ανάμεσα στην Τρυπητή και το Κλήμα. Από την ίδια πλαγιά προέρχονται ο Ασκληπιός του Βρετανικού Μουσείου και ένας αρχαϊκός Απόλλωνας που βρίσκεται στην Αθήνα. Ένας συνοδός με γνώσεις αρχαιολογίας δίνει πλαίσιο για τα τείχη, το θέατρο και τις Κατακόμβες. Η ξενάγηση ταιριάζει σε όποιον θέλει βάθος στην ιστορία και όχι μόνο θέα. Η αρχαία πόλη του Κλήματος εγκαταλείφθηκε μετά από σεισμούς τον 5ο ή 6ο αιώνα μ.Χ. Πολλοί συνδυάζουν τα δύο: πρώτα ξενάγηση και μετά ελεύθερη βόλτα.
Οι εκδρομές με όχημα και παραλαβή από το κατάλυμα ενώνουν πολλά αξιοθέατα σε μία μέρα. Το Κλήμα απέχει 6 χιλιόμετρα από τον Αδάμαντα, το κύριο λιμάνι του νησιού. Το όχημα καλύπτει γρήγορα την απόσταση και ανεβαίνει ως τις παρυφές της Πλάκας. Μέσα στον οικισμό όμως απαγορεύεται η κυκλοφορία αυτοκινήτων, άρα τα σοκάκια ως το Κάστρο γίνονται με τα πόδια. Ο χρόνος σε κάθε στάση ορίζεται από το πρόγραμμα της ομάδας. Η λύση ταιριάζει σε οικογένειες με μικρά παιδιά και σε όσους αποφεύγουν τη ζέστη. Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος μένει πιο αργή, αλλά δεν εξαρτάται από πρόγραμμα.
Οι εκδρομές με ηλεκτρικό ποδήλατο στέκονται ανάμεσα στο περπάτημα και το όχημα. Ο κινητήρας βοηθά τον αναβάτη σε μεγαλύτερες αποστάσεις και πιο απότομες ανηφόρες, χωρίς μεγάλη σωματική προσπάθεια. Ένα τυπικό ηλεκτρικό ποδήλατο διανύει 35 έως 50 χιλιόμετρα με μία φόρτιση. Οι θαλάσσιες εκδρομές δείχνουν την ίδια ακτή από άλλη οπτική γωνία. Το Κλήμα βρίσκεται στην είσοδο του όρμου της Μήλου, κάτω από την Τρυπητή. Τα σκάφη που βγαίνουν από τον κόλπο περνούν μπροστά από τα σύρματα. Από το κατάστρωμα φαίνεται και η πλαγιά που ανεβαίνει η πεζοπορία Κλήμα Μήλος. Οι εμπειρίες ηλιοβασιλέματος στην Πλάκα ταιριάζουν με κάθε τρόπο μετακίνησης.
- Όριο ηλεκτρικού ποδηλάτου: Κατά την ελληνική νομοθεσία, ηλεκτρικά ποδήλατα έως 25 χιλιόμετρα την ώρα δεν χρειάζονται πινακίδες ούτε ασφάλιση.
- Αφετηρίες σκαφών: Τα περισσότερα σκάφη για θαλάσσιες εκδρομές αναχωρούν καθημερινά από το λιμάνι του Αδάμαντα και τα Πολλώνια.
- Παραλίες χωρίς δρόμο: Οι θαλάσσιες εκδρομές φτάνουν σε παραλίες της Μήλου που δεν είναι προσβάσιμες από τη στεριά.
- Τύποι σκαφών: Για τις θαλάσσιες εκδρομές της Μήλου προσφέρονται σκάφη, καΐκια και ιστιοπλοϊκά, ανάλογα με τη διάθεση της ομάδας.
- Αστικά λεωφορεία: Εξυπηρετούν ορισμένες περιοχές της Μήλου, ενώ τους καλοκαιρινούς μήνες τα δρομολόγια γίνονται αρκετά συχνά.
Για πρώτη γνωριμία με την αρχαία Μήλο, η ξενάγηση δίνει το πιο πλούσιο ιστορικό πλαίσιο. Για παιδιά και καύσωνα, το όχημα ή το ηλεκτρικό ποδήλατο κουράζουν λιγότερο. Το σκάφος ταιριάζει σε όποιον θέλει θάλασσα και ακτές. Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος μένει η πιο αργή και πιο προσωπική επιλογή. Ένα πρωινό στο σκάφος και ένα απόγευμα με τα πόδια χωρούν στην ίδια μέρα. Περισσότερες ιδέες για εκδρομές στη Μήλο συγκεντρώνονται σε ξεχωριστή σελίδα. Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος συνδυάζεται εύκολα με όλες.
Πότε και πώς ετοιμάζεσαι για την πεζοπορία Κλήμα Μήλος;
Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος ταιριάζει περισσότερο την άνοιξη και το φθινόπωρο, όταν η ζέστη μένει ήπια και τα μονοπάτια στεγνά. Το καλοκαίρι η ανάβαση από τη θάλασσα ως τα 220 μέτρα της Πλάκας θέλει πρωινή ή απογευματινή εκκίνηση, νερό, καπέλο, αντηλιακό και σταθερά παπούτσια.
Η Μήλος έχει μεσογειακό κλίμα τύπου Csa, με ήπιους και βροχερούς χειμώνες. Τα καλοκαίρια είναι ζεστά έως καυτά και ξηρά. Τον Ιούλιο η μέση μέγιστη φτάνει τους 28,1 °C και τον Αύγουστο τους 27,6 °C. Ο σταθμός του νησιού έχει καταγράψει ρεκόρ 41 °C τον Ιούλιο και 39,8 °C τον Αύγουστο. Οι ημέρες βροχής σε αυτούς τους δύο μήνες είναι μόλις 0,1 τον μήνα. Στα νησιά του Αιγαίου ο αέρας είναι ζεστός τη μέρα και ευχάριστα ζεστός το βράδυ. Η καλοκαιρινή πεζοπορία Κλήμα Μήλος περνά από σκαλιά και πέτρινα μονοπάτια με λίγη σκιά. Γι’ αυτό η πεζοπορία Κλήμα Μήλος τον Ιούλιο και τον Αύγουστο θέλει προσεκτικό πρόγραμμα.
Τα μελτέμια, οι ετησίες των αρχαίων, πνέουν από βόρεια και δροσίζουν το καλοκαίρι. Μετά από μια προσωρινή διακοπή τον Ιούνιο, κρατούν ως τις αρχές Οκτωβρίου, με μέση ένταση 6-7 μποφόρ. Η έντασή τους κορυφώνεται τις ώρες με τη μεγαλύτερη θερμοκρασία. Οι πιο ήπιοι μήνες για πεζοπορία Κλήμα Μήλος είναι ο Απρίλιος, με μέση μέγιστη 18,4 °C, και ο Μάιος, με 22,8 °C. Ο Σεπτέμβριος έχει 25,2 °C και ο Οκτώβριος 21,3 °C. Η υγρή περίοδος της Ελλάδας αρχίζει στα μέσα Οκτωβρίου και κρατά ως τα τέλη Μαρτίου. Στη Μήλο ο Δεκέμβριος έχει 9 ημέρες βροχής, οπότε μια χειμωνιάτικη πεζοπορία Κλήμα Μήλος θέλει αδιάβροχο.
Η έντονη άσκηση στη ζέστη αποφεύγεται, κυρίως τις ώρες που ο ήλιος βρίσκεται ψηλά. Γι’ αυτό η πεζοπορία Κλήμα Μήλος ξεκινά καλύτερα νωρίς το πρωί ή αργά το απόγευμα. Η απογευματινή εκκίνηση φέρνει τον πεζοπόρο στην Πλάκα την ώρα της δύσης. Στην κορυφή του λόφου στέκει το ενετικό Κάστρο του 13ου αιώνα. Από εκεί το ηλιοβασίλεμα απλώνεται πάνω από τον κόλπο και τα γειτονικά νησιά των Κυκλάδων. Για μια ημερήσια διαδρομή δύο λίτρα νερό μπορεί να αρκούν, όμως στη ζέστη χρειάζεται έως ένα λίτρο την ώρα. Ο ιδρώτας αφαιρεί και αλάτι, οπότε ένα αλμυρό σνακ συμπληρώνει το νερό.
Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος κατεβαίνει ως τη θάλασσα και ξανανεβαίνει στην Πλάκα, που είναι χτισμένη στα 220 μέτρα. Στο αρχαίο θέατρο, οκτώ μαρμάρινες κλίμακες ανεβαίνουν ανάμεσα στα μαρμάρινα εδώλια. Τα σοκάκια της Πλάκας είναι στενά και πλακόστρωτα, χτισμένα παλιά για προστασία από τους πειρατές. Σε τέτοια σκαλιά τα πεζοπορικά μποτάκια δίνουν στήριξη στον αστράγαλο και είναι αρκετά άκαμπτα. Τα ελαφριά αθλητικά με λεπτή σόλα είναι μια λιγότερο συνηθισμένη λύση. Ένα βαρύ και άβολο σακίδιο αυξάνει τον κίνδυνο για στραβοπάτημα και πτώση σε δύσκολο έδαφος. Για την πεζοπορία Κλήμα Μήλος αρκεί ένα μικρό σακίδιο με νερό και τα βασικά.
- Αντηλιακό: Χρειάζεται δείκτης SPF 30 ή μεγαλύτερος, με νέα εφαρμογή συνήθως κάθε δύο ώρες στη διαδρομή.
- Ρούχα: Τα κοινά καλοκαιρινά υφάσματα έχουν UPF περίπου 6, ενώ τα ειδικά αντηλιακά ρούχα φτάνουν περίπου το 30.
- Κάλτσες: Οι κάλτσες πεζοπορίας απομακρύνουν τον ιδρώτα από το πόδι, κρατούν ζέστη και μαλακώνουν κάθε πάτημα.
- Φουσκάλες: Βρεγμένες κάλτσες και παπούτσια που δεν εφαρμόζουν σωστά ευνοούν τις φουσκάλες από την τριβή.
- Αρχαιότητες: Στην Ελλάδα η σύληση αρχαίων τάφων είναι ποινικό αδίκημα, σύμφωνα με τον νόμο 3028/2002.
Οι Κατακόμβες ανήκουν στην αρμοδιότητα της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Κάποια τμήματά τους έχουν φραχτεί ή καλυφθεί για λόγους προστασίας. Ένα αρχαίο αντικείμενο που φεύγει από τον τόπο του χάνει το αρχαιολογικό του πλαίσιο. Έτσι, στην πεζοπορία Κλήμα Μήλος κάθε πέτρα και κάθε όστρακο μένουν στη θέση τους. Στη μέση της διαδρομής, η παραλία του Κλήματος και η κοντινή Σχινωπή είναι κατάλληλες για κολύμπι. Μετά το τέλος, ένα μπάνιο σε μία από τις παραλίες της Μήλου ξεκουράζει τα πόδια.
Τι άλλο ρωτούν όσοι κάνουν πεζοπορία Κλήμα Μήλος;
Όσοι κάνουν πεζοπορία Κλήμα Μήλος ρωτούν συχνά αν η διαδρομή ταιριάζει σε οικογένειες με μικρά παιδιά. Ρωτούν ακόμη για τα άλλα ψαροχώρια με σύρματα, το λιμάνι του Αδάμαντα και την πρωτεύουσα. Άλλοι θέλουν να μάθουν για την Παναγία Θαλασσίτρα και τον οψιανό της προϊστορικής Μήλου.
Ταιριάζει η πεζοπορία Κλήμα Μήλος σε οικογένειες με παιδιά;
Η πεζοπορία Κλήμα Μήλος ξεκινά από τις Κατακόμβες, κατεβαίνει στο παραθαλάσσιο Κλήμα και ανεβαίνει ως τα 220 μέτρα της Πλάκας. Η Τρυπητή, στη διαδρομή προς την Πλάκα, βρίσκεται στα 150 μέτρα. Μέσα στην Πλάκα η κυκλοφορία αυτοκινήτων απαγορεύεται, κάτι που βοηθά τους μικρούς πεζούς. Τα μικρά παιδιά κινδυνεύουν περισσότερο από θερμοπληξία. Ιδρώνουν λιγότερο από τους ενήλικες και η ρύθμιση της θερμοκρασίας τους δεν έχει ωριμάσει. Ένα ανοιχτόχρωμο καπέλο με φαρδύ γείσο προστατεύει κεφάλι και λαιμό. Γι’ αυτό η διαδρομή με παιδιά ταιριάζει καλύτερα την άνοιξη ή το φθινόπωρο, με συχνές στάσεις για νερό.
Ποια άλλα ψαροχώρια της Μήλου έχουν σύρματα;
Τα σύρματα, με τις βάρκες στο ισόγειο, υπάρχουν και σε άλλα ψαροχώρια του νησιού. Τα Μανδράκια βρίσκονται στη βόρεια ακτή, περίπου 4 χιλιόμετρα βόρεια του Αδάμαντα. Πάνω από τα σύρματά τους στέκει η εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής. Μπροστά απλώνεται μια παραλία περίπου 150 μέτρων με σκούρο γκρι βοτσαλάκι και αλμυρίκια. Το Φουρκοβούνι, επίσης στη βόρεια ακτή, είναι παραδοσιακός οικισμός από το 1988. Στην απογραφή του 2021 τα Μανδράκια είχαν 13 κατοίκους. Στην ίδια ακτή, περίπου 5 χιλιόμετρα από την Πλάκα, φτάνει η παράκτια πεζοπορία στο Σαρακήνικο.
Πού βρίσκεται ο Αδάμαντας σε σχέση με την πεζοπορία Κλήμα Μήλος;
Ο Αδάμαντας είναι το κύριο λιμάνι της Μήλου, στη βορειοανατολική ακτή του κόλπου. Το Κλήμα απέχει 6 χιλιόμετρα από αυτόν και η Τρυπητή περίπου 5 χιλιόμετρα βορειοδυτικά. Ο οικισμός ιδρύθηκε το 1831 από Κρήτες πρόσφυγες, με ψήφισμα της κυβέρνησης Καποδίστρια. Οι απόγονοί τους λέγονται Μηλοκρητικοί. Κοντά στον οικισμό υπάρχει στρατιωτικό κοιμητήριο Αγγλογάλλων από τον Κριμαϊκό πόλεμο. Στην απογραφή του 2021 είχε 1.268 κατοίκους. Εκεί βρίσκονται το Ναυτικό, το Εκκλησιαστικό και το Μεταλλευτικό Μουσείο. Ο Αδάμαντας είναι επίσης το πολιτιστικό και εμπορικό κέντρο του νησιού.
Ποια είναι η πρωτεύουσα της Μήλου και πόσους κατοίκους έχει το νησί;
Πρωτεύουσα της Μήλου είναι η Πλάκα, όπου τελειώνει η πεζοπορία Κλήμα Μήλος. Το 1835 ορίστηκε έδρα του νέου Δήμου Μήλου και το 1912 μετονομάστηκε επίσημα σε Μήλος. Το νησί έχει έκταση περίπου 151 τετραγωνικά χιλιόμετρα και είναι το 5ο σε μέγεθος στις Κυκλάδες. Το ψηλότερο βουνό του, ο Προφήτης Ηλίας, φτάνει τα 751 μέτρα. Έχει σχήμα πετάλου και ο κόλπος της είναι από τα μεγαλύτερα φυσικά λιμάνια της Ελλάδας. Στην απογραφή του 2021 ο δήμος, μαζί με τις ακατοίκητες Αντίμηλο και Ακραδιές, είχε 5.193 κατοίκους.
Ποια εκκλησία της Πλάκας αξίζει μετά την πεζοπορία Κλήμα Μήλος;
Η Υπαπαντή του Χριστού, γνωστή ως Παναγία Θαλασσίτρα, βρίσκεται στην ανηφόρα προς το Κάστρο. Είναι η προστάτιδα των ναυτικών και η πιο φωτογραφημένη εκκλησία του νησιού. Στη θέση της υπήρχε μονόκλιτος ναός του 1739, που γκρεμίστηκε για να χτιστεί ο σημερινός το 1839. Ο νέος ναός ενσωμάτωσε ως νότιο κλίτος τη γειτονική φράγκικη εκκλησία της Παναγίας Ελεούσας. Μέσα φυλάσσονται εικόνες του 17ου αιώνα από τον Εμμανουήλ Σκορδίλη. Πάνω από τη δυτική πόρτα φαίνεται το οικόσημο του Κρίσπι, δούκα της Νάξου.
Τι ρόλο έπαιξε ο οψιανός στην ιστορία της Μήλου;
Ο οψιανός είναι υαλώδες ηφαιστειακό πέτρωμα, γνωστό στη Μήλο εδώ και 15.000 χρόνια. Όσοι τον αναζητούσαν έδεναν τις βάρκες τους στον όρμο και έκοβαν κομμάτια από τα λατομεία. Τα ορυχεία βρίσκονταν κυρίως στα Νύχια και στο Δεμενεγάκι. Ήδη από την 6η χιλιετία π.Χ. ο οψιανός της Μήλου έφτανε από την Κνωσό ως τη Νέα Νικομήδεια. Η αξία του έπεσε όταν ο μπρούντζος έγινε το βασικό υλικό για τα όπλα. Μετά την πεζοπορία Κλήμα Μήλος, εργαλεία από οψιανό εκτίθενται στην πρώτη αίθουσα του Αρχαιολογικού Μουσείου στην Πλάκα.
